Mái nhà ống: mái bằng, mái tôn hay mái ngói và cách giữ sân thượng

Nhà ống thường chọn giữa ba kiểu mái: mái bằng bê tông làm sân thượng, mái tôn lợp trên khung thép, và mái dốc lợp ngói. Mái bằng cho thêm một khoảng sân để phơi đồ, đặt bồn nước, trồng vài chậu cây, nhưng phải chống thấm và chống nóng cẩn thận. Nhiều nhà kết hợp: sân thượng bê tông phía dưới, một lớp mái tôn hoặc mái che nhẹ phía trên có khe hở để gió lùa qua, vừa che nắng mưa vừa thoát nhiệt.

Mái là mặt "phơi nắng" lớn nhất của nhà ống

Hai bên nhà ống là tường hàng xóm, nên ngoài mặt tiền và mặt sau, phần tiếp xúc trời lớn nhất là mái. Buổi trưa, nắng gần như rọi thẳng từ trên xuống, mái bê tông trần có thể nóng rát tay. Nhiệt ngấm qua sàn xuống tầng trên cùng, làm phòng ở đó nóng nhất nhà. Mùa mưa, mái lại là chỗ nước đọng và thấm. Vì vậy chọn mái không chỉ là chuyện kiểu dáng mà là chuyện tầng trên cùng có ở được hay không.

So sánh ba kiểu mái hay gặp

Không có kiểu nào đúng cho mọi nhà. Nhà cần chỗ phơi đồ và hay có người ở tầng trên cùng thường giữ sân thượng. Nhà ở vùng mưa nhiều, ít dùng sân thượng có thể nghiêng về mái dốc. Mái tôn hay là lớp thứ hai đặt trên sân thượng hơn là mái chính.

Chống thấm sân thượng: nguyên lý cần hiểu

Thấm sân thượng là một trong những chuyện than phiền nhiều nhất của nhà ống. Không đi vào kỹ thuật thi công, chỉ cần nắm mấy nguyên lý để hỏi thợ cho đúng:

• Nước phải chảy đi, không được đọng: mặt sân thượng phải dốc nhẹ về phễu thu, phễu đủ lớn và có lưới chắn rác. Vũng nước đọng lâu ngày là nơi thấm bắt đầu.
• Chỗ hiểm nằm ở mép và chân tường: chân tường, chân lan can, quanh ống thoát, quanh chân bồn nước, chỗ tiếp giáp với tường nhà bên là những chỗ dễ nứt và thấm nhất. Lớp chống thấm phải được đưa lên chân tường một đoạn, không chỉ quét mặt sàn.
• Chống thấm nằm dưới, lớp bảo vệ nằm trên: lớp chống thấm cần được che bởi lớp vữa, gạch hoặc lớp chống nóng để không bị nắng, chân người, chậu cây làm hỏng.
• Thử nước trước khi lát: thợ cẩn thận thường bịt phễu, ngâm nước mặt sàn một thời gian để xem có thấm xuống trần dưới hay không, rồi mới làm lớp hoàn thiện. Nên hỏi thợ có làm bước này không.

Thấm đã xảy ra thì chuyện tìm nguyên nhân và sửa thuộc về bài sửa nhà; thấm từ nhà bên sang thì là chuyện nói chuyện với hàng xóm. Ở đây chỉ nhấn: làm đúng từ đầu rẻ hơn rất nhiều so với đục ra làm lại.

Chống nóng mái: chặn trên, thoát giữa

Nguyên lý chống nóng mái giống chống nóng tường Tây: chặn bức xạ trước khi nó chạm vào sàn bê tông, và để có khoảng không khí cho nhiệt thoát đi.

• Lớp che phía trên: mái tôn, giàn che, giàn cây leo đặt cao hơn sân thượng, để hở xung quanh cho gió lùa. Bịt kín bốn phía thì lớp mái che lại thành cái lò.
• Lớp cách nhiệt trên sàn: gạch rỗng chống nóng, tấm cách nhiệt, lớp đệm có khe khí. Lớp này đặt trên lớp chống thấm, không thay thế lớp chống thấm.
• Màu sáng: mặt sân thượng, mái tôn màu sáng phản xạ nắng tốt hơn màu tối.
• Thông gió tầng trên cùng: ô thoáng ở chỗ cao nhất, cửa tum thang mở được, quạt hút để đẩy khí nóng ra.

Thêm cây trên sân thượng cũng giúp mát, nhưng trồng nhiều, đặt bồn đất nặng là chuyện tải trọng và chống thấm riêng. Một bồn đất ướt sau mưa nặng hơn nhiều so với lúc khô, nên trước khi biến sân thượng thành vườn, cần kỹ sư xem sàn chịu được bao nhiêu và bồn đặt ở đâu.

Sân thượng dùng vào việc gì

Với gia đình nhà ống, sân thượng thường là nơi duy nhất có trời rộng:

• Phơi đồ: nắng và gió mạnh nhất nhà. Nên có mái che di động hoặc giàn phơi kéo vào được khi mưa bất chợt.
• Bồn nước, máy nước nóng năng lượng mặt trời, cục nóng điều hoà: cần bệ đỡ chắc, đặt đúng chỗ kỹ sư chỉ, chừa lối đi lại bảo trì.
• Chỗ ngồi chiều tối: mát hơn trong nhà, nhìn được trời. Cần lan can đủ cao, không đặt ghế, chậu cây sát lan can để trẻ trèo.
• Lối thoát: khi có cháy ở tầng dưới, sân thượng có thể là nơi lánh nạn hoặc đường sang nhà bên. Cửa tum thang không nên khoá bằng chìa mà nên mở được nhanh từ bên trong.

Tum thang: căn phòng nhỏ trên đỉnh nhà

Tum là khối nhỏ nhô lên trên sân thượng, che đầu cầu thang. Nhiều nhà tận dụng làm phòng thờ, phòng giặt hoặc kho. Mấy điều nên nhớ:

• Tum là điểm cao nhất, nơi khí nóng trong nhà dồn lên. Có ô thoáng hoặc cửa sổ mở được ở đây là cách thoát nhiệt rất tốt cho cả nhà.
• Chiều cao tum và diện tích tum thường liên quan tới giấy phép xây dựng và quy định chiều cao của khu phố. Khi xây mới hoặc nâng tum, nên hỏi kiến trúc sư và phường, đừng tự ý.
• Máy giặt trên tum cần chỗ thoát nước tốt, chống thấm sàn kỹ, vì nước rò ở đây sẽ chảy xuống cả nhà.

Góc nhìn hôm nay: lên sân thượng kiểm một vòng

Mỗi năm, trước mùa mưa, nên lên sân thượng một lượt:

1. Phễu thu có bị lá, túi nilon, đất chậu cây lấp không?
2. Sau cơn mưa, chỗ nào còn đọng nước lâu?
3. Chân tường, chân lan can, quanh bồn nước có vết nứt chân chim, rêu mốc không?
4. Mái tôn, giàn che còn bắt vít chắc không, có tấm nào cong vênh?
5. Cửa tum thang mở ra có nhanh không, có bị đồ đạc chắn?

Dọn phễu, dọn rác, dời chậu cây là việc làm ngay được. Còn vết nứt rộng, sàn võng, mái tôn lung lay thì nên gọi thợ có nghề, và với những gì đụng đến kết cấu thì cần kỹ sư. Leo lên mái tôn hay ra mép lan can để tự sửa là việc nguy hiểm, không nên làm.