Gạch lát nền bị phồng, bị bộp (gõ nghe rỗng) hay đột ngột "nổ" kêu đánh đốp chủ yếu do gạch không bám chắc vào lớp vữa bên dưới và không còn chỗ để co giãn. Hai thủ phạm hay gặp nhất là lớp vữa lót không đầy và việc lát gạch sát kín chân tường, không chừa khe. Chỗ chỉ bộp mà chưa phồng có thể theo dõi; chỗ đã phồng, nứt, cong vênh thì nên dỡ ra lát lại vùng đó, và cần xem thêm nền có lún hay ngấm nước không.
Bộp, phồng và nổ gạch khác nhau thế nào
| Hiện tượng | Nhận biết | Mức độ |
|---|---|---|
| Gạch bộp | Gõ nhẹ cán chìa khoá, đồng xu lên mặt gạch nghe tiếng rỗng, đục; mặt gạch vẫn phẳng | Gạch bám không đủ; có thể tồn tại lâu không sao, nhưng là điểm yếu |
| Gạch phồng | Một hoặc vài viên đội lên, mạch hở, bước lên thấy bập bênh | Đã mất bám dính và đang chịu nén; nên xử lý |
| Gạch nổ | Nghe tiếng nổ lớn, thường vào ban đêm hoặc khi trời chuyển lạnh, nóng đột ngột; gạch vồng lên thành sống, có thể vỡ | Ứng suất nén dồn lại đã đủ lớn; cần xử lý sớm, chú ý mảnh sắc |
Cách gõ tìm chỗ bộp khá đơn giản: đi theo từng hàng gạch, gõ nhẹ vào giữa và bốn góc mỗi viên, dùng phấn hoặc băng dính giấy đánh dấu những viên nghe rỗng. Vẽ lại sơ đồ vào giấy, ghi ngày. Lần sau gõ lại sẽ biết vùng bộp có đang lan rộng không.
Vì sao gạch bị phồng, bộp
1. Vữa lót không đầy hoặc kém bám
Cách lát vội là đặt vữa thành từng cục, đặt gạch lên rồi gõ, để lại nhiều khoảng trống dưới viên gạch. Hoặc rải vữa khô, tưới nước xi măng lên rồi đặt gạch mà không kiểm tra độ đầy. Lâu dần, những viên không được đỡ đều sẽ bộp. Với gạch khổ lớn, mặt sau gạch có gân, nếu không quét keo hoặc vữa cả hai mặt (lên nền và lên lưng gạch) theo hướng dẫn thì càng dễ rỗng.
2. Không chừa khe co giãn
Gạch, vữa và bê tông nền đều giãn ra khi nóng, co lại khi lạnh, nhưng mỗi loại một mức khác nhau. Khi gạch lát kín sát chân tường và mạch giữa các viên quá khít, sàn không còn chỗ "thở". Ứng suất nén tích lại sau nhiều chu kỳ nắng lạnh, đến một lúc vượt sức bám của vữa, gạch vồng lên. Sàn càng rộng, càng hứng nắng (sảnh có cửa kính hướng Tây, sân thượng, hiên) thì càng dễ bị.
Nguyên tắc chung của nghề lát: chừa một khe nhỏ giữa mép gạch và chân tường, cột (thường được len chân tường che đi), làm mạch giữa các viên theo khuyến cáo của nhà sản xuất gạch, và với sàn diện tích lớn hoặc ngoài trời thì cắt thêm khe co giãn chèn vật liệu đàn hồi.
3. Nền lún, nền ẩm
Nền tầng trệt đắp đất không lèn kỹ có thể lún dần, tạo khoảng rỗng dưới lớp vữa. Nước ngấm từ dưới lên hoặc từ đường ống rò bên dưới làm lớp vữa yếu đi. Trường hợp này gạch bộp thường đi kèm vệt ố ở mạch, mặt gạch có chỗ võng thấp hoặc nứt chạy theo một đường.
4. Gạch, vữa chưa đạt điều kiện khi lát
Lát lên nền bê tông quá mới chưa đủ thời gian ổn định, dùng vữa trộn để quá lâu đã bắt đầu đông kết, nền bẩn bụi không làm sạch trước khi lát cũng là những nguyên nhân hay được thợ nhắc tới.
Gặp gạch phồng, nổ: làm gì ngay
- Quây khu vực bằng ghế hay thùng, dặn cả nhà tránh đi qua. Mép gạch vỡ rất sắc, trẻ nhỏ đi chân trần và người già dễ vấp.
- Không đè vật nặng hay đứng nhảy lên để "ép xuống": viên gạch có thể vỡ vụn, và các viên bên cạnh tiếp tục bị đẩy.
- Thu nhặt mảnh vỡ bằng găng tay dày, chổi và xẻng hót rác, gói kỹ trước khi bỏ rác.
- Kiểm tra xem có ống nước, ống điện chạy dưới không: nếu khu vực phồng ẩm ướt, có tiếng nước chảy, hoặc nằm trên đường đi của ống, hãy kiểm tra đồng hồ nước khi khoá hết vòi.
- Chụp ảnh, ghi thời điểm: gạch nổ vào đêm trời trở lạnh, sau đợt nắng nóng hay sau khi có sửa chữa gần đó đều là thông tin hữu ích cho thợ.
Sửa thế nào cho đúng
Thợ lát có nghề thường xử lý theo các bước sau, người trong nhà nên biết để hỏi và giám sát:
- Xác định toàn bộ vùng bộp bằng cách gõ, không chỉ dỡ đúng viên đã vồng lên.
- Dỡ gạch vùng hỏng, cạo sạch lớp vữa cũ yếu tới phần nền chắc.
- Kiểm tra nền: có ẩm, có lún, có ống rò không. Nếu có, xử lý nguyên nhân trước.
- Lát lại bằng vữa hoặc keo dán gạch phù hợp, đảm bảo đầy dưới lưng gạch.
- Chừa khe ở chân tường và tạo khe co giãn ở vị trí hợp lý nếu sàn rộng hoặc chịu nắng.
- Chít mạch sau khi lớp bám đủ thời gian khô, theo hướng dẫn của vật liệu.
Nhiều nhà gặp khó vì không còn gạch cùng loại để thay. Đây là lý do nên giữ lại một thùng gạch dư khi lát mới, cất ở chỗ khô. Không có gạch cùng mẫu, có thể cân nhắc lấy gạch ở chỗ khuất (gầm cầu thang, trong tủ âm) ra thay vào chỗ dễ thấy, rồi lát chỗ khuất bằng mẫu gần giống.
Có những sản phẩm bơm keo qua lỗ khoan nhỏ ở mạch để "cứu" gạch bộp mà không cần dỡ. Cách này đôi khi được dùng cho vùng nhỏ, gạch chưa phồng. Hỏi thợ rõ ưu nhược điểm, thời gian bảo hành, và hiểu rằng nó không giải quyết được nguyên nhân do thiếu khe co giãn hay nền lún.
Khi nào cần mời kỹ sư
Đa số ca gạch phồng là chuyện của lớp hoàn thiện. Nhưng nên mời kỹ sư hoặc đơn vị có chuyên môn xem thêm nếu:
- Gạch phồng, nứt đi kèm nứt tường chạy chéo, cửa bỗng kẹt, khó đóng.
- Mặt sàn có chỗ võng xuống rõ ràng, đặt viên bi thấy lăn về một phía.
- Gạch nổ trên sàn bê tông tầng lầu kèm vết nứt ở trần tầng dưới.
- Nhà bên cạnh vừa đào móng, khoan cọc và hiện tượng xuất hiện sau đó.
Lát mới thì dặn thợ những gì
- Lát lên nền đã ổn định, sạch bụi, đủ ẩm theo yêu cầu của vật liệu.
- Vữa hoặc keo phải đầy dưới lưng gạch; với gạch khổ lớn, dùng bay răng và phết cả lưng gạch theo hướng dẫn.
- Chừa khe chân tường, chân cột; mạch giữa các viên theo khuyến cáo nhà sản xuất.
- Sàn rộng, sân thượng, hiên ngoài trời: hỏi vị trí khe co giãn.
- Sau khi lát, gõ kiểm tra từng viên trước khi nghiệm thu, đánh dấu viên bộp để thợ làm lại ngay.
- Giữ lại một ít gạch dư cùng lô sản xuất.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao gạch lát nền bị phồng lên?
Thường do vữa lót không đầy khiến gạch bám kém, cộng với việc lát kín sát chân tường và mạch quá khít nên gạch không có chỗ co giãn khi nhiệt độ thay đổi. Nền lún hoặc ngấm nước từ bên dưới cũng làm gạch mất bám dính.
Gạch bị bộp có nguy hiểm không?
Gạch bộp mà mặt vẫn phẳng thường chưa nguy hiểm ngay, có thể theo dõi bằng cách gõ và đánh dấu định kỳ. Nếu vùng bộp lan rộng, gạch bắt đầu phồng, nứt hoặc bập bênh thì nên dỡ ra lát lại để tránh vỡ, vấp ngã.
Gạch nổ kêu đánh đốp ban đêm là sao?
Đó là lúc ứng suất nén tích tụ trong sàn vượt quá sức bám của vữa, thường xảy ra khi nhiệt độ thay đổi đột ngột. Gạch vồng lên, có thể vỡ thành mảnh sắc. Nên quây khu vực, thu dọn mảnh vỡ và gọi thợ lát xử lý.
Có cách sửa gạch bộp mà không cần dỡ gạch không?
Có phương pháp bơm keo qua lỗ khoan nhỏ ở mạch cho vùng nhỏ, gạch chưa phồng. Tuy nhiên cách này không xử lý được nguyên nhân do thiếu khe co giãn hay nền lún, nên cần hỏi kỹ thợ và bảo hành.
Lát gạch cần chừa khe chân tường không?
Cần. Nguyên tắc chung là chừa một khe nhỏ giữa mép gạch và chân tường, chân cột, sau đó che bằng len chân tường. Sàn rộng hoặc ngoài trời còn cần thêm khe co giãn để gạch không bị đẩy phồng.
