Nồm là hiện tượng hơi nước trong không khí ngưng tụ thành giọt trên sàn, tường, cửa kính khi bề mặt những thứ đó lạnh hơn điểm sương của không khí. Muốn nhà bớt nồm một cách lâu dài, khi sửa nhà cần nhắm vào hai việc: giữ cho bề mặt bên trong không quá lạnh so với không khí, và chặn được không khí nóng ẩm tràn vào lúc trời nồm. Chọn vật liệu lát sàn, cách nhiệt tường ngoài, độ kín của cửa và cách bố trí thông gió đều tác động đến hai việc này.
Điểm sương: vì sao tường nhà "đổ mồ hôi"
Không khí lúc nào cũng chứa hơi nước. Ở mỗi nhiệt độ, không khí chỉ giữ được tối đa một lượng hơi nước nhất định; không khí càng ấm giữ được càng nhiều. Độ ẩm tương đối 95% nghĩa là không khí đã chứa gần tới mức tối đa ở nhiệt độ đó.
Điểm sương là nhiệt độ mà khi làm lạnh khối không khí đó xuống tới, nó bão hoà và hơi nước bắt đầu ngưng thành nước lỏng. Một bề mặt có nhiệt độ thấp hơn điểm sương của không khí bên cạnh sẽ làm lạnh lớp không khí sát nó, và nước đọng lên. Đó cũng là lý do cốc nước đá "đổ mồ hôi" bên ngoài.
Vài con số tính theo công thức gần đúng mà các ngành khí tượng hay dùng cho thấy chuyện này dễ xảy ra thế nào:
| Không khí trong nhà | Điểm sương xấp xỉ | Sàn ở 16 °C thì sao |
|---|---|---|
| 20 °C, độ ẩm 60% | khoảng 12 °C | Khô |
| 20 °C, độ ẩm 80% | khoảng 16,4 °C | Bắt đầu ẩm, mờ |
| 20 °C, độ ẩm 95% | khoảng 19,2 °C | Đọng nước rõ, trơn |
Khi độ ẩm gần bão hoà, chỉ cần bề mặt lạnh hơn không khí một hai độ là đủ đọng nước.
Vì sao miền Bắc có nồm vào cuối đông, đầu xuân
Nồm hay xuất hiện ở Bắc Bộ và một phần Bắc Trung Bộ, thường quanh khoảng tháng Hai đến tháng Tư. Kịch bản quen thuộc: một đợt gió mùa đông bắc làm trời lạnh khô nhiều ngày, nhà cửa, sàn gạch, tường gạch, cột bê tông đều nguội đi. Sau đó gió mùa yếu dần, không khí ấm và rất ẩm từ phía biển tràn vào. Không khí ấm lên nhanh, còn những khối vật liệu nặng trong nhà ấm lên chậm. Trong vài ngày, bề mặt sàn và tường thấp hơn điểm sương của không khí, nước đọng khắp nơi. Đó là lúc gạch men trơn như bôi mỡ, gương mờ, quần áo không khô.
Hiểu cơ chế này cho thấy hai điều trái với thói quen: mở toang cửa vào ngày nồm chỉ đưa thêm không khí ẩm vào nhà; và lau sàn bằng giẻ ướt lúc đó làm tăng thêm hơi nước. Mẹo dọn dẹp hằng ngày trong mùa nồm thuộc chuyện việc nhà; bài này nói về những gì nên tính khi sửa và làm lại nhà.
Sàn nhà: chọn mặt lát và xử lý nền
Mặt lát
- Gạch men bóng, đá bóng là bề mặt dễ thấy nước nhất và trơn nhất khi nồm. Gạch và đá vừa nặng vừa dẫn nhiệt tốt, nên lâu ấm lên.
- Gạch bề mặt mờ, nhám nhẹ vẫn đọng nước nhưng đỡ trơn hơn nhiều, hợp cho nhà có người già, trẻ nhỏ. Cân nhắc bề mặt chống trượt cho nhà tắm, cầu thang, sảnh.
- Sàn gỗ, sàn nhựa hoặc vật liệu ít dẫn nhiệt: bề mặt ấm lên theo không khí nhanh hơn nên ít đọng nước hơn. Bù lại, sàn gỗ tự nhiên hoặc ván ép không chịu nước có thể phồng, cong vênh nếu nền bên dưới ẩm. Hỏi kỹ loại vật liệu chịu ẩm và yêu cầu chống ẩm cho nền trước khi lát.
Nền tầng trệt
Nền tầng trệt tiếp đất là chỗ lạnh và ẩm nhất trong nhà ống, nhất là nhà thấp hơn mặt đường sau nhiều lần nâng cốt đường. Khi có dịp làm lại nền, nên hỏi thợ, kỹ sư về lớp ngăn ẩm dưới nền, có nên nâng cốt nền không, và nếu tường chân bị ẩm mao dẫn thì xử lý thế nào. Nâng cốt nền liên quan đến chiều cao cửa, cầu thang, đường ống, nên cần người có chuyên môn tính trước.
Tường ngoài: giữ mặt trong đừng lạnh quá
Tường đầu hồi lộ ra ngoài, tường hướng Bắc, tường phía sau ít nắng thường là chỗ đọng nước và mốc đầu tiên. Bề mặt bên trong càng lạnh thì càng dễ dưới điểm sương. Khi xây lại hoặc cải tạo lớn, các giải pháp hay được kỹ sư cân nhắc gồm:
- Tường hai lớp có khe rỗng hoặc lớp vật liệu cách nhiệt ở giữa, vừa đỡ nóng mùa hè vừa giữ mặt trong ấm hơn mùa nồm.
- Xử lý chống thấm mặt ngoài tốt, vì tường ngấm nước mưa thì vừa ẩm vừa lạnh hơn khi nước bốc hơi.
- Chú ý các "cầu nhiệt": dầm, cột bê tông lộ ra ngoài thường lạnh hơn phần tường gạch, vệt mốc hay chạy dọc theo chúng.
Với nhà đang ở, không làm lại được tường thì chọn sơn nội thất có tính chống nấm mốc, tránh dán giấy dán tường lên tường ngoài hay bị ẩm, vì mốc dễ mọc ngầm phía sau lớp giấy.
Cửa và độ kín của nhà
Ngày nồm, nhà kín là nhà khô hơn. Khi thay cửa, nên quan tâm:
- Gioăng cao su quanh khung cửa và chổi chặn khe dưới cánh cửa đi, đóng vào là kín.
- Cửa sổ có thể mở nhiều mức, để ngày khô hanh mở rộng đón gió, ngày nồm đóng kín.
- Kính hai lớp có mặt trong ấm hơn kính một lớp nên ít đọng nước hơn, đồng thời đỡ ồn phố. Có nên dùng hay không thì cân nhắc theo nhu cầu và điều kiện từng nhà.
- Cửa gỗ hay kẹt, nở vào mùa nồm: chuyện này thường do gỗ hút ẩm và khe hở lắp quá chặt, nên trao đổi trước với thợ cửa.
Thông gió và hút ẩm có chủ đích
Thông gió đúng lúc quan trọng không kém thông gió nhiều. Một nguyên tắc đơn giản để dặn cả nhà: khi trời khô (có gió bắc, hanh) thì mở; khi trời nồm (ẩm ướt, nền gạch và tường đổ nước) thì đóng. Nhìn chiếc gương nhà tắm hay mặt kính cửa sổ cũng biết.
Khi sửa nhà, nên làm sẵn:
- Quạt hút cho nhà tắm và bếp, xả thẳng ra ngoài, để hơi nước từ việc tắm giặt, nấu nướng không lan ra cả nhà.
- Ổ điện đặt sẵn chỗ để máy hút ẩm, gần chỗ đổ nước hoặc có ống thoát nước cố định. Chọn công suất máy hút ẩm theo thể tích phòng là một phép tính riêng.
- Điều hoà có chế độ làm khô cũng giúp giảm ẩm trong phòng đóng kín.
- Giếng trời có nắp hoặc mái che đóng mở được: giếng trời hở hoàn toàn đưa khí ẩm vào giữa nhà trong mùa nồm.
Tủ, kho, gầm cầu thang: những chỗ hay mốc nhất
Tủ âm tường áp sát tường ngoài, kho dưới gầm cầu thang, gầm giường kín thường lạnh và tù, không khí không lưu thông. Khi đóng đồ nội thất mới, dặn thợ chừa khe hở vài centimet giữa lưng tủ và tường ngoài, làm lỗ thoáng ở chân hoặc nóc tủ, dùng vật liệu chịu ẩm cho phần sát nền. Đồ giấy tờ, ảnh cũ, đồ da nên để ở tầng trên, xa tường ngoài.
Một lịch nhỏ cho nhà có nồm
- Cuối năm âm lịch, trước Tết: kiểm gioăng cửa, quạt hút, máy hút ẩm còn chạy tốt không; vệ sinh lưới lọc.
- Trong mùa nồm: theo dõi các góc hay mốc, chụp ảnh lại để biết chỗ nào cần xử lý khi sửa nhà.
- Sau mùa nồm, khi trời khô ráo trở lại: lau sạch vết mốc, để tường khô hẳn rồi mới sơn lại nếu cần; đây cũng là thời điểm hợp để làm các hạng mục liên quan đến nền và tường.
Câu hỏi thường gặp
Nồm ẩm là gì và vì sao sàn nhà đọng nước?
Nồm là khi không khí ấm và rất ẩm tràn vào trong lúc sàn, tường còn lạnh sau những ngày rét. Bề mặt lạnh hơn điểm sương của không khí nên hơi nước ngưng tụ thành giọt, giống như cốc nước đá đổ mồ hôi.
Ngày nồm có nên mở cửa cho thoáng không?
Không nên. Mở cửa lúc nồm đưa thêm không khí ẩm vào nhà, làm đọng nước nhiều hơn. Nên đóng kín cửa, dùng máy hút ẩm hoặc chế độ làm khô của điều hoà, và chỉ mở cửa khi trời đã khô trở lại.
Lát gạch gì để đỡ trơn khi nồm?
Gạch bề mặt mờ hoặc nhám nhẹ đỡ trơn hơn gạch bóng, nhất là cho nhà tắm, cầu thang và nhà có người già. Sàn gỗ hay vật liệu ít dẫn nhiệt ít đọng nước hơn, nhưng cần nền chống ẩm tốt để không phồng, cong vênh.
Điểm sương là gì?
Điểm sương là nhiệt độ mà nếu làm lạnh không khí xuống tới đó, hơi nước bắt đầu ngưng tụ thành nước. Không khí 20 °C với độ ẩm 95% có điểm sương khoảng 19 °C, nên chỉ cần bề mặt lạnh hơn một chút là đọng nước.
Sửa nhà thế nào để bớt nồm lâu dài?
Chú ý nền tầng trệt có lớp ngăn ẩm, tường ngoài chống thấm và cách nhiệt tốt, cửa có gioăng kín, giếng trời có mái che đóng mở được, nhà tắm và bếp có quạt hút. Kết hợp với thói quen đóng cửa ngày nồm, mở cửa ngày khô.
