Lịch bảo trì nhà phố gọn nhất gồm bốn nhịp: mỗi tháng nhìn nhanh vài điểm dễ hỏng, trước mùa mưa dọn đường thoát nước trên mái và sân thượng, mỗi năm đi một vòng kiểm tra kỹ "vỏ nhà" (mái, tường ngoài, cửa, sắt, chống thấm), và vài năm một lần làm các hạng mục lớn như sơn lại, chống thấm lại. Mất chừng nửa giờ mỗi tháng và một buổi mỗi năm, nhưng bắt được phần lớn hư hỏng từ lúc còn nhỏ.
Vì sao nhà cần lịch, không chỉ sửa khi hỏng
Nhà hỏng hiếm khi đột ngột. Một phễu thu nước sân thượng bị lá cây lấp vài tháng thì nước đọng, ngấm qua chỗ yếu của lớp chống thấm, rồi một mùa mưa sau trần tầng dưới mới loang. Một vết gỉ nhỏ ở chân lan can sắt không ai sơn dặm thì vài năm sau mục chân. Lịch bảo trì đơn giản là cách để những thứ nhỏ được nhìn thấy đúng lúc.
Nhà ống có vài đặc điểm khiến lịch càng cần: mái và sân thượng ít khi có người lên, khe giữa hai nhà khuất tầm nhìn, đường ống đi âm tường và âm sàn. Những chỗ khuất thường là chỗ hỏng lâu nhất mới biết.
Mỗi tháng: nửa giờ đi một vòng
- Nhìn trần các tầng, nhất là dưới nhà vệ sinh và dưới sân thượng: có vệt ố mới không.
- Bấm nút thử của aptomat chống giật (nút có chữ T hoặc TEST trên thiết bị chống dòng rò). Thiết bị phải ngắt điện ngay. Nhà sản xuất thường khuyên thử định kỳ, nhiều loại ghi trên thân máy là hằng tháng; nếu bấm mà không ngắt, gọi thợ điện kiểm tra. Đây là thao tác an toàn người trong nhà làm được, chỉ cần báo trước cho cả nhà vì sẽ mất điện vài giây.
- Đổ nước vào thoát sàn ở phòng tắm, ban công ít dùng để giữ nút nước chặn mùi.
- Tháo lõi chặn mùi thoát sàn nhà tắm chính, gỡ tóc, cọ sạch.
- Xem đồng hồ nước khi cả nhà đi ngủ hoặc đi vắng: kim nhích là có rò.
- Nhìn đầu ống thoát nước ngưng điều hoà khi máy đang chạy: có nhỏ giọt đều không.
Trước mùa mưa: dọn đường cho nước đi
Đây là đợt quan trọng nhất trong năm với nhà phố. Mùa mưa ở mỗi miền khác nhau: Bắc Bộ và Nam Bộ mưa nhiều vào khoảng giữa năm, còn nhiều tỉnh Trung Bộ mưa lớn vào cuối năm. Hãy làm đợt này vài tuần trước khi mùa mưa nơi mình ở bắt đầu.
- Phễu thu và rãnh sân thượng: nhặt lá, rác, đất từ chậu cây; kiểm tra lưới chắn rác (cầu chắn rác) còn nguyên. Đổ một xô nước xem có rút nhanh không.
- Máng xối, ống thoát nước mưa: nhìn từ chỗ an toàn xem ống có nứt, tuột khớp, có vệt rêu loang dọc tường không. Phần trên mái dốc, mái tôn, chỗ không có lan can thì để thợ có đồ bảo hộ làm.
- Lớp chống thấm sân thượng: nhìn các vết nứt, chỗ phồng, chân tường lan can, quanh chân bồn nước và ống xuyên sàn.
- Khe giữa nhà mình và nhà bên: có tấm che (diềm, máng) chưa, còn kín không. Đây là nguồn thấm rất hay gặp ở nhà ống.
- Cửa sổ, cửa ban công: gioăng cao su còn đàn hồi không, ray trượt có lỗ thoát nước bị tắc không.
- Hố ga trước nhà: mở nắp nhìn từ trên (không chui xuống), nếu bùn rác nhiều thì gọi đội hút, nạo vét.
- Cây cối: cành cây lớn chạm mái, chạm dây điện thì liên hệ đơn vị có thẩm quyền hoặc thợ chuyên cắt tỉa; không tự leo cắt gần dây điện.
Việc chuẩn bị nhà cửa, đồ dự phòng khi có bão là một chuyện riêng; ở đây là việc giữ cho nhà khô ráo suốt mùa mưa bình thường.
Sau trận mưa lớn đầu mùa: kiểm tra lại
Trận mưa to đầu tiên là phép thử miễn phí. Sau mưa, đi một vòng xem: trần, chân tường, khung cửa có ẩm không; sân thượng có chỗ nào đọng vũng sau vài giờ; nước có tràn qua ngưỡng cửa ban công không. Chụp ảnh, ghi lại, gọi thợ xử lý ngay khi còn đầu mùa, trước khi những trận mưa dầm kéo dài tới.
Theo mùa khác trong năm
| Thời điểm | Việc nên làm |
|---|---|
| Trước mùa nồm (miền Bắc, quanh Tết) | Kiểm gioăng cửa, quạt hút nhà tắm, máy hút ẩm; vệ sinh lưới lọc |
| Trước mùa nóng | Vệ sinh điều hoà (thợ điện lạnh), kiểm tra lớp chống nóng mái, rèm che nắng hướng Tây |
| Mùa khô, hanh | Thời điểm hợp để sơn lại, chống thấm lại, làm các việc cần tường khô |
| Sau mùa mưa | Rà lại các chỗ từng thấm, sơn dặm chỗ mốc khi tường đã khô |
Mỗi năm một lần: kiểm tra kỹ một buổi
Phần vỏ nhà
- Tường ngoài: vết nứt mới, sơn phồng, rêu mốc.
- Mặt dưới ban công, mái hắt, dầm lộ ra ngoài: vệt gỉ nâu, vết nứt chạy thẳng, chỗ bong lở.
- Lan can, cửa sắt, khung sắt mái: điểm gỉ, chân trụ mục; cạo gỉ, sơn dặm sớm.
- Mái tôn (nếu có): vít bắt mái lỏng, gioăng vít mục, tấm tôn gỉ thủng. Việc trên mái để thợ làm.
Phần trong nhà
- Gõ thử gạch sàn các khu hay đi lại, đánh dấu chỗ bộp.
- Kiểm tra chân bồn cầu, chân lavabo, mép bồn tắm: mạch silicon có đen, bong, hở không.
- Cầu thang: tay vịn còn chắc, bậc không mẻ, đèn cầu thang sáng đủ.
- Cửa đi: bản lề, khoá, cửa có bị xệ, kẹt không.
- Đồ gỗ, khung cửa gỗ, chân tường gần đất: có đường đất mối, gỗ gõ nghe rỗng không. Nghi có mối thì gọi đơn vị chuyên xử lý.
- Bồn nước trên mái: vệ sinh định kỳ theo khuyến cáo, việc này nên thuê người làm vì phải làm trên cao.
Điện
Mời thợ điện có nghề kiểm tra tủ điện, các mối nối, ổ cắm hay nóng, dây điện cũ. Người trong nhà chỉ nên quan sát dấu hiệu bất thường (mùi khét, ổ cắm đổi màu, aptomat hay nhảy) rồi báo thợ; không tự mở tủ điện đấu nối.
Vài năm một lần: hạng mục lớn
- Sơn lại mặt ngoài khi sơn phai, phấn hoá, rêu nhiều, không theo một số năm cố định.
- Làm lại chống thấm sân thượng, mái bằng khi lớp cũ nứt, phồng, hết thời gian bảo hành mà đã có dấu hiệu.
- Kiểm định, đánh giá kết cấu cho nhà đã nhiều chục năm tuổi, nhà định cơi nới thêm tầng hoặc nhà có dấu hiệu lún nứt: mời kỹ sư hoặc đơn vị kiểm định.
Sổ tay ngôi nhà: một trang giấy làm nên khác biệt
Giữ một cuốn sổ hoặc một tệp ghi chép chung cho cả nhà, gồm:
- Năm xây, các lần sửa chữa lớn, đội thợ đã làm, thời gian bảo hành còn lại.
- Ảnh đường ống, đường dây trước khi trát (nếu có).
- Vị trí van tổng nước, aptomat tổng, aptomat từng tầng.
- Mã màu sơn, loại gạch, thiết bị vệ sinh đang dùng.
- Nhật ký các lần kiểm tra: ngày, thấy gì, đã xử lý chưa.
Khi có sự cố, người ở nhà lúc đó (có thể là ông bà hay con lớn) mở sổ là biết khoá van nào, gọi ai. Khi bán hay cho thuê nhà, cuốn sổ này cũng cho thấy ngôi nhà được giữ gìn cẩn thận.
Câu hỏi thường gặp
Bảo trì nhà phố gồm những việc gì?
Gồm kiểm tra định kỳ trần, đường thoát nước, aptomat chống giật hằng tháng; dọn phễu thu, máng xối, kiểm tra chống thấm trước mùa mưa; kiểm tra kỹ tường ngoài, sắt, gạch, cửa mỗi năm; và vài năm sơn lại, chống thấm lại khi có dấu hiệu.
Bao lâu nên kiểm tra nút thử aptomat chống giật?
Nhà sản xuất thường khuyên bấm nút thử định kỳ, nhiều loại ghi hằng tháng; nên xem hướng dẫn trên thiết bị. Bấm nút mà thiết bị không ngắt điện thì cần gọi thợ điện kiểm tra ngay.
Trước mùa mưa cần kiểm tra gì trong nhà?
Dọn lá rác ở phễu thu và rãnh sân thượng, kiểm tra máng xối, ống thoát nước mưa, lớp chống thấm, khe giữa hai nhà, gioăng cửa sổ và hố ga trước nhà. Phần trên mái dốc hoặc chỗ không có lan can nên để thợ có đồ bảo hộ làm.
Bao lâu thì nên chống thấm lại sân thượng?
Không có số năm cố định cho mọi nhà. Nên làm lại khi lớp chống thấm cũ nứt, phồng, bong hoặc trần tầng dưới bắt đầu có vệt ẩm, và chọn mùa khô để thi công.
Sổ tay ngôi nhà nên ghi những gì?
Năm xây và các lần sửa lớn, đội thợ và bảo hành, vị trí van nước tổng và aptomat, ảnh đường ống đường dây, mã sơn và loại gạch, cùng nhật ký các lần kiểm tra. Cả nhà đều nên biết sổ để ở đâu.
