Nhà tắm là chỗ nguy hiểm nhất về điện trong nhà vì người ở đó ướt, chân trần, đứng trên sàn dẫn điện, ngay cạnh thiết bị dùng điện công suất lớn là bình nóng lạnh. Ba lớp bảo vệ quan trọng nhất: bình nóng lạnh có dây tiếp địa và aptomat chống giật, ổ cắm đặt xa vùng nước, và thói quen không mang thiết bị cắm điện tới gần bồn tắm, vòi sen. Phần đấu nối, thay thanh đốt, sửa bình là việc của thợ.
Vì sao cùng một dòng điện, ở nhà tắm lại nguy hiểm hơn
Da khô là một lớp cản điện đáng kể. Da ướt, nhất là có xà phòng, cản điện kém hơn nhiều. Khi đứng chân trần trên sàn gạch ướt nối với đường ống, cơ thể có sẵn một đường thoát xuống đất. Cùng một chỗ rò điện, ở phòng khách khô ráo có khi chỉ làm tê tay, nhưng ở nhà tắm có thể thành tai nạn nghiêm trọng.
Thêm nữa, nhà tắm nhà ống thường nhỏ, kín, ẩm quanh năm. Hơi nước đọng vào ổ cắm, công tắc, hộp nối. Mùa nồm ở miền Bắc, tường nhà tắm có khi đọng nước thành giọt. Thiết bị điện trong môi trường này xuống cấp nhanh hơn ở phòng khác.
Các vùng trong nhà tắm theo cách nhìn của thợ điện
Tiêu chuẩn quốc tế về lắp đặt điện cho phòng tắm (IEC 60364-7-701) chia không gian quanh bồn tắm, vòi sen thành các vùng, mỗi vùng chỉ được đặt loại thiết bị phù hợp. Không cần thuộc, nhưng biết nguyên tắc giúp nhìn ra chỗ bất hợp lý trong nhà mình.
| Vùng | Phạm vi (khái quát) | Được đặt gì |
|---|---|---|
| Vùng 0 | Bên trong lòng bồn tắm, khay tắm | Gần như không gì, trừ thiết bị chuyên dụng điện áp cực thấp |
| Vùng 1 | Phía trên bồn tắm hoặc khu vòi sen, tới độ cao khoảng 2,25 m | Chỉ thiết bị được chế tạo cho vùng ướt, có cấp chống nước phù hợp; không ổ cắm |
| Vùng 2 | Dải rộng khoảng 0,6 m quanh vùng 1 | Đèn, quạt hút loại chống nước; vẫn không ổ cắm thông thường |
| Ngoài các vùng | Phần còn lại của phòng | Ổ cắm có nắp che, có bảo vệ chống giật |
Nhà ống Việt Nam hiếm khi có bồn tắm, thường là vòi sen ngay cạnh bồn cầu và lavabo, nhà tắm chỉ hai ba mét vuông. Khi đó gần như cả phòng nằm trong vùng hay bị nước bắn. Bởi vậy nhiều thợ chọn đặt ổ cắm, công tắc ngay ngoài cửa nhà tắm, và đó là lựa chọn hợp lý.
Bình nóng lạnh: những bộ phận liên quan đến an toàn
Bình nóng lạnh gián tiếp (loại có bình chứa) là thiết bị phổ biến nhất ở nhà phố. Hiểu vài bộ phận chính giúp nhận ra dấu hiệu bất thường mà không cần mở bình.
Rơ le nhiệt và rơ le chống quá nhiệt
Rơ le nhiệt (thermostat) ngắt thanh đốt khi nước đạt nhiệt độ cài sẵn. Bên cạnh đó có một rơ le chống quá nhiệt, ngắt điện khi rơ le chính hỏng và nước nóng vượt mức an toàn. Đèn báo trên bình tắt khi nước đã nóng là dấu hiệu rơ le đang làm việc. Đèn sáng mãi không tắt, nước nóng bỏng tay bất thường thì nên ngắt điện và gọi thợ.
Van an toàn
Van gắn ở đường nước lạnh vào bình. Nước nóng lên thì nở ra, áp suất trong bình tăng; van an toàn xả bớt một ít để bình không bị phồng. Vì thế van nhỏ giọt khi bình đang đun là bình thường. Điều đáng lo ngược lại: van bị bịt kín, bị khoá, hoặc người ta thay bằng một khớp nối thường cho "đỡ chảy nước". Mất van an toàn, bình có thể phồng, nứt khi rơ le hỏng. Nếu van xả liên tục thành dòng, hoặc không bao giờ thấy nhỏ giọt dù bình đun hằng ngày, nhờ thợ xem.
Thanh magie
Thanh kim loại đặt trong bình để "chịu ăn mòn thay" cho ruột bình. Nó tiêu hao dần theo thời gian, nhất là ở vùng nước cứng, nhiều cặn. Thợ kiểm tra và thay định kỳ theo khuyến cáo của nhà sản xuất. Thanh hết, ruột bình bị ăn mòn nhanh, dễ rò nước và rò điện.
Phích cắm chống giật đi kèm
Nhiều bình có phích hoặc hộp chống giật trên dây nguồn, có nút Test và Reset. Đây là lớp bảo vệ thêm, nên thử định kỳ giống aptomat chống giật ở tủ điện. Nhưng nó không thay được dây tiếp địa và chống giật ở tủ.
Có nên tắt bình nóng lạnh khi tắm không
Đây là câu hỏi nhà nào cũng từng cãi nhau. Câu trả lời thực tế:
- Nếu bình còn tốt, có dây tiếp địa, có aptomat chống giật hoạt động (đã bấm Test thấy nhảy), rủi ro khi tắm lúc bình đang cắm điện là thấp.
- Nếu nhà không chắc mấy điều trên, hoặc bình đã dùng nhiều năm, tắt bình trước khi tắm là thói quen an toàn và không mất gì: nước trong bình đã nóng vẫn giữ nhiệt khá lâu nhờ lớp cách nhiệt.
- Tắt bằng aptomat riêng của bình, tốt nhất là loại 2 cực cắt cả dây pha lẫn trung tính, đặt ngoài cửa nhà tắm. Tắt bằng công tắc một cực chỉ cắt một dây; nếu thợ đấu nhầm cắt dây trung tính thì bình vẫn còn điện áp bên trong.
Còn một thói quen nên bỏ: bật bình suốt ngày đêm. Ngoài tốn điện, bình đun liên tục làm rơ le và thanh đốt làm việc nhiều hơn. Phần lớn gia đình chỉ cần bật trước giờ tắm một khoảng thời gian, tuỳ dung tích bình.
Dấu hiệu bình nóng lạnh cần ngắt điện và gọi thợ
- Chạm vào vòi sen, vòi nước, vỏ bình thấy tê, rần rần.
- Aptomat chống giật nhảy mỗi khi bật bình.
- Nước nóng có mùi lạ, màu vàng đục, nhiều cặn.
- Vỏ bình phồng, có vết gỉ, rò nước quanh đáy bình hoặc chỗ nối ống.
- Bình kêu lục bục, rít khi đun (thường do cặn bám thanh đốt).
- Đèn báo không tắt, nước nóng quá mức bình thường.
- Dây nguồn, phích cắm nóng, ngả màu.
Với những dấu hiệu này: ra khỏi nhà tắm, ngắt aptomat của bình (hoặc aptomat tổng nếu không biết nhánh), không tắm tiếp, không tự mở vỏ bình. Bình đã dùng lâu năm, thợ có thể khuyên thay mới thay vì sửa; đó là cân nhắc hợp lý với một thiết bị kết hợp nước, điện và áp suất.
Những thói quen nhỏ trong nhà tắm
- Máy sấy tóc, máy cạo râu cắm điện: dùng ở chỗ khô, xa vòi nước; tay khô khi cắm, rút. Dùng xong rút phích, không để máy cắm điện treo cạnh lavabo đầy nước.
- Điện thoại đang sạc: không mang vào nhà tắm, càng không đặt cạnh bồn tắm. Dây sạc rơi xuống nước là rủi ro thật.
- Loa, đèn cắm điện: thay bằng loại chạy pin nếu muốn có nhạc trong nhà tắm.
- Ổ cắm có nắp che: đóng nắp khi không dùng.
- Quạt hút và thông gió: bật khi tắm và một lúc sau đó, giúp nhà tắm bớt ẩm, đồ điện bền hơn.
- Không dùng ổ cắm kéo dài trong nhà tắm, dưới mọi hình thức.
- Trẻ nhỏ tắm: luôn có người lớn bên cạnh; không để trẻ nghịch vòi bình nóng lạnh, nhiệt độ nước cài vừa phải để tránh bỏng.
Khi xây, sửa nhà tắm: mấy điều nên dặn thợ
- Bình nóng lạnh có nhánh điện riêng, aptomat 2 cực đặt ngoài nhà tắm, có chống giật.
- Kéo dây tiếp địa tới bình và các ổ cắm khu ướt.
- Ổ cắm, công tắc đặt ngoài cửa hoặc ở vị trí xa vòi sen nhất, có nắp che.
- Đèn, quạt hút trong nhà tắm là loại dùng cho nơi ẩm.
- Bình đặt ở vị trí thợ dễ tiếp cận để bảo dưỡng, không bị nước vòi sen phun trực tiếp.
- Giữ nguyên van an toàn đi kèm bình, lắp đúng chiều.
Lúc nghiệm thu, nhờ thợ bấm Test chống giật trước mặt mình, chỉ cho mình biết aptomat nào là của bình nóng lạnh, và ghi nhãn vào tủ điện.
Câu hỏi thường gặp
Bình nóng lạnh có an toàn không?
Bình còn tốt, lắp đúng, có dây tiếp địa và aptomat chống giật hoạt động thì an toàn khi dùng hằng ngày. Rủi ro tăng khi bình cũ, thanh magie hết, thiếu tiếp địa hoặc van an toàn bị bịt. Kiểm tra định kỳ và bấm thử chống giật là cách giữ an toàn.
Có nên tắt bình nóng lạnh khi tắm?
Nếu không chắc bình có tiếp địa và chống giật hoạt động, tắt bình trước khi tắm là thói quen an toàn, nước vẫn giữ nóng khá lâu. Nên tắt bằng aptomat 2 cực đặt ngoài nhà tắm để cắt cả hai dây.
Van an toàn bình nóng lạnh nhỏ giọt có sao không?
Nhỏ giọt khi bình đang đun là bình thường, vì nước nở ra khi nóng và van xả bớt áp suất. Đừng bịt van lại. Nếu van chảy thành dòng liên tục hoặc không bao giờ nhỏ giọt, hãy nhờ thợ kiểm tra.
Chạm vòi sen thấy tê tay phải làm gì?
Ra khỏi khu ướt, ngắt aptomat bình nóng lạnh hoặc aptomat tổng, không tắm tiếp. Đây là dấu hiệu rò điện, có thể từ thanh đốt hoặc dây. Gọi thợ điện kiểm tra trước khi dùng lại.
Đặt ổ cắm trong nhà tắm được không?
Được nếu đặt xa vòi sen và bồn tắm, là loại có nắp che và nằm trên nhánh có chống giật. Nhà tắm nhà ống thường rất nhỏ nên nhiều thợ chọn đặt ổ cắm ngay ngoài cửa, đó là cách an toàn hơn.
