Nhà ống 4–5 tầng thường được xếp theo một trật tự quen thuộc: tầng trệt để xe, buôn bán hoặc tiếp khách, kèm bếp ở nhiều nhà; các tầng giữa là phòng ngủ; tầng trên cùng là phòng thờ, chỗ giặt phơi và sân thượng. Trật tự này không phải ngẫu nhiên: nó đi theo mức độ riêng tư tăng dần từ dưới lên, theo nhu cầu nắng gió của từng việc, và theo sức leo cầu thang của từng người trong nhà. Hiểu lý do đằng sau thì dễ đổi chỗ cho hợp gia đình mình.
Một trật tự phổ biến và lý do của nó
| Tầng | Thường dùng làm | Vì sao |
|---|---|---|
| Trệt | Để xe, cửa hàng, phòng khách; bếp và bàn ăn ở nhiều nhà | Gần phố, gần nguồn nước, tiện chợ búa, tiện khách |
| Lửng (nếu có) | Kho, phòng làm việc, chỗ nghỉ | Tận dụng chiều cao tầng trệt |
| Tầng 2 | Phòng sinh hoạt chung, phòng ngủ ông bà hoặc bố mẹ | Ít cầu thang nhất trong các tầng ngủ |
| Tầng 3, 4 | Phòng ngủ con cái, phòng học | Yên tĩnh hơn, xa tiếng phố |
| Tầng trên cùng, tum | Phòng thờ, giặt phơi, kho, sân thượng | Riêng tư nhất, gần nắng gió, theo nếp đặt nơi thờ ở chỗ cao |
Đây là trật tự hay gặp, không phải luật. Nhà buôn bán khác nhà chỉ để ở, nhà ba thế hệ khác nhà vợ chồng trẻ. Điều quan trọng là mỗi lựa chọn đều có lý do, và có cái giá phải trả.
Bếp ở tầng trệt hay tầng 2
Đây là câu hỏi các gia đình hay phân vân nhất.
Bếp ở tầng trệt
- Tiện mang đồ chợ vào, tiện đổ rác, gần đồng hồ nước, ống thoát.
- Bữa cơm gần cửa, dễ bị khách, tiếng phố, khói xe xen vào.
- Nhà có cửa hàng thì bếp phải lùi vào trong, cạnh tranh chỗ với kho và xe.
Bếp ở tầng 2
- Bữa cơm yên tĩnh, kín đáo, tầng trệt rảnh cho cửa hàng.
- Phải xách đồ lên một tầng; ống thoát nước, ống hút khói phải tính kỹ.
- Khói, mùi dễ bốc lên các phòng ngủ phía trên nếu không có lối hút ra ngoài.
Dù đặt ở đâu, bếp nhà ống cần một đường hút khói thẳng ra ngoài, không thải vào giếng trời hay cầu thang, vì đó là những ống hút gió đưa khói lên cả nhà. Bình gas đặt ở chỗ thoáng, dễ tiếp cận để khoá van khi cần.
Ai ngủ tầng nào
Nhà nhiều thế hệ thường gặp thế khó: người già cần ở tầng thấp để đỡ leo thang, nhưng tầng thấp lại gần phố, ồn và kém riêng tư. Mấy nguyên tắc giúp cân nhắc:
- Ông bà, người đi lại khó: càng ít cầu thang càng tốt, phòng gần nhà vệ sinh, có tay vịn. Phòng ở tầng 2, hoặc tầng trệt phía sau nếu nhà không buôn bán, thường là lựa chọn hợp lý.
- Trẻ nhỏ: nên ngủ cùng tầng hoặc gần phòng bố mẹ. Không nên để trẻ nhỏ ngủ một mình ở tầng trên cùng, xa người lớn.
- Con lớn, người đi làm ca: tầng cao yên tĩnh hơn, giờ giấc lệch không ảnh hưởng cả nhà.
- Người có sức khoẻ cần theo dõi: phòng ở chỗ người nhà nghe được, gần lối ra để dễ đưa đi cấp cứu.
Việc chia phòng cho gia đình nhiều thế hệ còn nhiều chuyện về nếp sống, riêng tư, có bài riêng trong mục sống chung nhiều thế hệ.
Nhà vệ sinh xếp chồng: chi tiết kỹ thuật cả nhà được lợi
Một nguyên tắc kiến trúc sư hay áp dụng với nhà ống là đặt các nhà vệ sinh các tầng chồng thẳng lên nhau, hoặc dồn về cùng một trục. Lý do:
- Ống thoát nước, ống thông hơi đi thẳng đứng trong một hộp kỹ thuật, ít đoạn ống nằm ngang dưới sàn.
- Ít chỗ nối, ít nguy cơ rò rỉ thấm xuống trần phòng bên dưới.
- Khi cần sửa chữa, biết chính xác ống đi đâu.
Nhà vệ sinh tầng trên nằm ngay trên phòng ngủ hay bếp tầng dưới là bố trí dễ gây phiền: tiếng nước chảy về đêm, nguy cơ thấm. Nếu đang thiết kế, nên hỏi kiến trúc sư hộp kỹ thuật đặt ở đâu, có cửa thăm để sửa không.
Phòng thờ trên tầng cao nhất
Nhiều gia đình đặt phòng thờ ở tầng trên cùng hoặc trong tum, theo quan niệm nơi thờ nên ở chỗ cao, yên tĩnh, không có ai đi lại phía trên. Đây là nếp phổ biến, không phải quy định. Về mặt sống hằng ngày, có mấy điều nên nghĩ:
- Người lớn tuổi trong nhà thường là người thắp hương hằng ngày; phòng thờ trên tầng 5 nghĩa là ngày nào cũng leo năm tầng thang.
- Tầng trên cùng nóng nhất nhà; phòng thờ cần thông gió, nhất là khi thắp hương, đốt nến.
- Lửa nhang đèn ở tầng cao, xa người, cần được để ý an toàn cháy: không để rèm, giấy gần, tắt nến trước khi rời phòng.
Chuyện cách bày bàn thờ, nghi lễ thuộc về một chủ đề khác; ở đây chỉ bàn chỗ đặt sao cho hợp người trong nhà.
Giặt phơi trên cùng: tiện nắng, xa máy giặt
Đưa máy giặt và chỗ phơi lên sân thượng tận dụng được nắng gió tốt nhất nhà. Nhưng đồ bẩn phải mang lên, đồ khô mang xuống, mỗi tuần nhiều lượt qua 4–5 tầng. Vài cách giảm bớt:
- Đặt máy giặt ở tầng giữa, gần các phòng ngủ, chỉ mang đồ đã giặt lên phơi.
- Có chỗ phơi phụ trong nhà (ban công, lô gia có nắng) cho ngày mưa.
- Máy giặt đặt trên cao cần sàn chống thấm kỹ, phễu thoát sàn và chân máy chắc, tránh rung lắc.
Thang máy gia đình: nếu có thể, chừa chỗ từ đầu
Nhà ống 5–6 tầng ngày càng nhiều nhà nghĩ tới thang máy gia đình, nhất là khi có người già. Không phải nhà nào cũng làm ngay, nhưng nếu đang xây mới, có thể hỏi kiến trúc sư về việc chừa sẵn một hộp thang: một ô sàn đổ sau, móng tính trước. Sau này cha mẹ yếu đi, lắp thang sẽ đỡ phải đục phá kết cấu. Lắp thang máy vào nhà đã xây là việc kết cấu lớn, phải có kỹ sư và đơn vị có chuyên môn.
Góc nhìn hôm nay: vẽ nhà mình theo một ngày
Một cách đơn giản để xem bố trí tầng có hợp không: lấy tờ giấy, vẽ các tầng chồng lên nhau, rồi kẻ đường đi một ngày của từng người.
- Sáng dậy: ai đi từ tầng nào xuống nhà vệ sinh, xuống bếp, ra xe?
- Tối về: ai mang đồ chợ lên mấy tầng, ai mang đồ bẩn đi giặt?
- Đêm khuya: người già đi vệ sinh có phải qua cầu thang không?
Người nào leo nhiều tầng nhất mỗi ngày mà lại là người yếu chân nhất, thì đó là chỗ nên đổi. Đổi chức năng phòng thường không cần đập phá gì, chỉ cần cả nhà ngồi lại bàn.
Câu hỏi thường gặp
Nhà ống 4 tầng nên bố trí công năng thế nào?
Cách phổ biến là tầng trệt để xe, buôn bán hoặc tiếp khách, nhiều nhà đặt bếp ở đây; tầng 2 sinh hoạt chung và phòng ngủ người lớn tuổi; tầng 3 phòng ngủ con cái; tầng trên cùng phòng thờ, giặt phơi và sân thượng. Mỗi nhà nên điều chỉnh theo nhu cầu buôn bán và sức leo thang của người trong nhà.
Bếp nhà ống nên đặt ở tầng trệt hay tầng 2?
Bếp tầng trệt tiện đi chợ, gần nước và ống thoát; bếp tầng 2 yên tĩnh, kín đáo và nhường tầng trệt cho cửa hàng. Dù đặt ở đâu cũng cần đường hút khói thẳng ra ngoài, không thải vào giếng trời hay cầu thang.
Người già nên ở tầng mấy trong nhà ống?
Càng ít leo thang càng tốt, thường là tầng 2 hoặc tầng trệt phía sau nếu nhà không buôn bán. Phòng nên gần nhà vệ sinh, có tay vịn và ở chỗ người nhà dễ nghe thấy.
Vì sao nhà vệ sinh các tầng nên đặt chồng lên nhau?
Để ống thoát nước và thông hơi đi thẳng đứng trong một hộp kỹ thuật, ít đoạn ống nằm ngang và ít chỗ nối dễ rò rỉ. Cách này giảm nguy cơ thấm xuống trần phòng dưới và dễ sửa chữa sau này.
Có bắt buộc đặt phòng thờ ở tầng trên cùng không?
Không bắt buộc, đây là nếp phổ biến theo quan niệm nơi thờ nên ở chỗ cao và yên tĩnh. Khi chọn chỗ, nên tính cả việc người lớn tuổi phải leo thang mỗi ngày, thông gió và an toàn lửa nhang đèn.
