Tủ điện nhà ống: dán nhãn từng aptomat để ngắt đúng chỗ khi có sự cố

Tủ điện của nhà ống là nơi đặt aptomat tổng và các aptomat nhánh cho từng tầng, từng thiết bị lớn. Việc quan trọng nhất người nhà nên làm với nó không phải sửa mà là biết từng aptomat điều khiển chỗ nào và dán nhãn rõ ràng, để khi có mùi khét, có người bị giật hay nước tràn vào ổ cắm, ai trong nhà cũng ngắt đúng chỗ trong vài giây.

Điện đi vào nhà ống theo đường nào

Hình dung đường đi của điện giúp hiểu vì sao có chỗ mình được chạm, có chỗ tuyệt đối không.

1. Lưới điện ngoài phố: dây trên cột hoặc cáp ngầm, của ngành điện.
2. Dây dẫn vào nhà và công tơ: công tơ thường đặt trong hộp có niêm phong, trên cột, trên tường ngoài hoặc ở chân nhà. Phần này do điện lực quản lý. Người nhà không được mở hộp công tơ, không phá niêm phong.
3. Aptomat tổng: thường nằm ngay sau công tơ hoặc ở tủ điện trong nhà. Gạt nó xuống là cả nhà mất điện.
4. Tủ điện trong nhà: chứa các aptomat nhánh, có thể có aptomat chống giật.
5. Các nhánh: đèn từng tầng, ổ cắm từng tầng, nhánh riêng cho bình nóng lạnh, điều hoà, bếp từ, máy bơm.

Ranh giới trách nhiệm giữa điện lực và nhà mình thường nằm quanh công tơ và điểm đấu nối sau công tơ; cụ thể ghi trong hợp đồng mua bán điện. Có sự cố ở phía công tơ trở ra (mất điện cả nhà mà aptomat tổng vẫn đóng, dây ngoài cột bốc khói) thì gọi tổng đài chăm sóc khách hàng của điện lực, số in trên hoá đơn tiền điện.

Nhà ống thường chia nhánh thế nào

Nhà ống sâu và cao, ba bốn tầng là chuyện thường. Một bố cục phổ biến trông như sau. Nhà mình có thể khác, đây chỉ là khung để đối chiếu.

Ở nhiều nhà xây từ lâu hoặc sửa chắp vá qua nhiều đời thợ, các nhánh không theo logic nào: ổ cắm phòng ngủ tầng ba đi chung với đèn bếp tầng một. Chính vì vậy mà phải đi kiểm từng cái một, đừng đoán theo tên đã viết tay mờ mờ trong tủ.

Cách tự lập "bản đồ" tủ điện trong một buổi sáng

Việc này không đụng vào dây, chỉ gạt cần aptomat lên xuống. Người không có nghề làm được, miễn là tay khô, đứng sàn khô, và không tháo vỏ tủ.

1. Chọn giờ: buổi sáng cuối tuần, trời sáng, cả nhà biết trước. Tắt máy tính, tắt điều hoà, tạm rút phích tủ lạnh nếu muốn tránh đóng ngắt liên tục.
2. Chuẩn bị: đèn pin, giấy bút, băng dính giấy hoặc giấy dán, một chiếc đèn bàn hay sạc điện thoại để cắm thử ổ cắm.
3. Đánh số tạm: dán số 1, 2, 3… lên từng aptomat từ trái sang phải.
4. Gạt từng cái: gạt aptomat số 1 xuống, một người đi khắp nhà xem đèn nào tắt, ổ nào mất điện (cắm thử đèn bàn). Gọi điện thoại báo lại cho người đứng ở tủ. Ghi vào giấy. Gạt lên. Chuyển sang số 2.
5. Đừng quên chỗ khuất: ổ cắm sau tủ lạnh, ổ trên sân thượng, ổ cạnh giường, chuông cửa, camera, bộ phát wifi.
6. Viết nhãn chính thức: chữ to, rõ, ví dụ "Ổ cắm tầng 3 + đèn WC tầng 3", "Bình nóng lạnh tầng 2". Dán ngay dưới từng aptomat.
7. Chụp ảnh mặt tủ đã dán nhãn, lưu vào điện thoại của mỗi người lớn trong nhà và in một bản dán mặt trong nắp tủ.

Nếu gạt một aptomat mà nó nhảy ngay khi đóng lại, hoặc có tiếng rè, tia lửa, mùi khét, dừng lại. Đó là dấu hiệu lỗi, cần thợ điện.

Tủ điện đặt ở đâu là hợp lý

Ở nhà ống, tủ điện hay bị nhét vào chỗ khuất nhất: gầm cầu thang, sau cánh cửa, trong kho. Cho gọn mắt thì được, nhưng có mấy điều nên kiểm:

• Đến được trong vài giây: không bị chắn bởi xe máy, thùng hàng, tủ giày. Lúc có sự cố, không ai còn thời gian dọn đường.
• Khô ráo: không ở sát nhà tắm, không dưới chỗ hay dột, không cạnh chậu rửa. Phố hay ngập thì tủ ở tầng trệt nên đặt cao, hoặc bàn với thợ chuyển aptomat tổng lên cao hơn mực nước từng ngập.
• Không để đồ dễ cháy xung quanh: thùng các-tông, vải, can xăng, chai cồn.
• Ngoài tầm tay trẻ nhỏ, có nắp đậy.
• Có đèn pin cố định gần đó, loại sạc treo tường hoặc đèn sự cố. Khi aptomat nhảy lúc tối, không ai muốn mò mẫm.

Khi nào ngắt nhánh, khi nào ngắt tổng

Có bản đồ nhánh rồi, phản xạ trong nhà sẽ nhanh hơn. Một quy tắc dễ nhớ: biết chắc nhánh nào thì ngắt nhánh đó; không chắc, hoặc có người gặp nạn, ngắt tổng.

• Ngửi thấy mùi khét từ ổ cắm ở một phòng: ngắt nhánh ổ cắm phòng đó. Không chắc thì ngắt tổng.
• Có người bị điện giật: ngắt tổng ngay, đừng mất thời gian dò nhánh.
• Nước tràn sàn tới ổ cắm, dột vào đèn trần: ngắt nhánh đó, hoặc ngắt tổng nếu nước lan rộng. Nếu phải lội nước để tới tủ điện, đừng lội; gọi điện lực cắt từ bên ngoài.
• Có cháy trong nhà: nếu tủ điện nằm trên đường thoát và đến được an toàn, ngắt tổng rồi thoát ra. Đừng đi ngược vào đám khói để tìm tủ điện.
• Ngửi thấy mùi gas: không gạt aptomat, không bật tắt công tắc gần đó, vì tia lửa nhỏ khi đóng cắt có thể gây cháy. Khoá van bình gas, mở cửa, ra ngoài rồi gọi người hỗ trợ.

Aptomat nhảy: làm gì, không làm gì

Aptomat nhảy là nó đang làm đúng việc. Phản ứng hợp lý:

1. Xem nhánh nào nhảy (nhờ nhãn đã dán).
2. Nhớ lại vừa bật thiết bị gì. Rút phích thiết bị đó và các thiết bị công suất lớn trên nhánh.
3. Gạt aptomat lên một lần.
4. Nếu nhảy lại ngay dù đã rút hết thiết bị, hoặc aptomat nóng, có mùi khét: để nguyên ở trạng thái ngắt, gọi thợ.

Không làm: lấy băng dính, dây buộc giữ cần gạt ở vị trí đóng; tự thay aptomat to hơn cho "đỡ nhảy". Aptomat được chọn theo cỡ dây; đổi lên cỡ to hơn mà dây giữ nguyên là để dây gánh dòng vượt sức, nóng âm thầm trong tường. Nhiều vụ cháy nhà ống bắt đầu đúng như thế.

Dấu hiệu tủ điện cần thợ xem

• Vỏ aptomat ấm nóng khi sờ bên ngoài, hoặc ngả màu vàng, nâu.
• Tiếng rè rè, lách tách trong tủ.
• Mùi nhựa cháy quanh tủ.
• Aptomat lỏng, gạt không dứt khoát, hoặc gạt lên rồi tự rơi xuống chậm.
• Còn dùng cầu dao lá đồng kiểu cũ, cầu chì sứ dây chì, hoặc dây điện chạy nổi lộn xộn quanh tủ.
• Nhà vừa thêm nhiều thiết bị lớn (điều hoà, bếp từ, xe máy điện) mà hệ thống điện vẫn là của mười, hai mươi năm trước.

Câu hỏi nên đặt cho thợ khi gọi đến

• Dây vào tủ và dây các nhánh có đủ tiết diện cho tải hiện nay của nhà không?
• Nhánh nào cần tách riêng, nhánh nào nên thêm chống giật?
• Aptomat tổng có cần đặt cao hơn để tránh ngập không?
• Sau khi sửa, thợ có cập nhật lại nhãn cho từng aptomat không?

Câu cuối nghe nhỏ nhưng rất hay bị bỏ qua. Một bản đồ tủ điện sai còn nguy hiểm hơn không có bản đồ, vì người ta tin vào nó.