Bồn nước trên mái nhà ống nên được súc rửa định kỳ, nhiều đơn vị cấp nước và dịch vụ vệ sinh khuyên khoảng 6 tháng đến một năm một lần, sớm hơn nếu nước có cặn, mùi hoặc nắp bồn hở. Máy bơm đẩy nước từ bể ngầm lên bồn thường tự bật tắt nhờ phao; dấu hiệu cần chú ý nhất là bơm chạy mãi không ngắt, nước tràn bồn, hoặc bơm kêu mà nước không lên. Người nhà kiểm tra bằng mắt và tai được; leo mái, mở hộp điện của bơm, sửa phao điện là việc của thợ.
Đường đi của nước trong một căn nhà ống
Ở phần lớn đô thị Việt Nam, áp lực nước máy ngoài phố không đủ mạnh và không đều để đẩy nước lên tầng ba, tầng bốn suốt ngày. Vì vậy nhà ống thường có một hệ thống "trữ rồi đẩy":
- Đồng hồ nước ở mặt tiền hoặc trong hộp sát chân nhà.
- Bể ngầm dưới nền tầng trệt hoặc sân, nước máy chảy vào bể nhờ van phao cơ.
- Máy bơm đặt cạnh bể ngầm, hút nước từ bể đẩy lên mái.
- Bồn nước trên mái (inox hoặc nhựa), từ đó nước tự chảy xuống các tầng nhờ trọng lực.
- Có nhà thêm bơm tăng áp cho tầng trên cùng, vì chiều cao từ bồn xuống vòi sen tầng áp mái quá thấp, nước yếu.
Nhà nào không có bể ngầm thì nước máy lên thẳng bồn mái vào giờ áp lực cao, thường ban đêm. Hiểu đường đi này giúp khoanh vùng khi có sự cố: nước yếu, nước bẩn, nước tràn đều xuất phát từ một khâu cụ thể.
Phao: bộ phận nhỏ quyết định bơm chạy hay dừng
Van phao cơ
Một quả phao nối với cần gạt, nằm ở miệng ống cấp nước vào bể ngầm hoặc bồn mái. Nước dâng, phao nổi lên, đẩy cần đóng van. Phao cơ hỏng (thủng, kẹt, gioăng mòn) thì nước chảy mãi, tràn ra ống xả tràn. Dấu hiệu: tiếng nước chảy róc rách liên tục ở ống tràn, đồng hồ nước quay khi cả nhà không dùng nước.
Phao điện (rơ le phao)
Thiết bị điều khiển máy bơm: bồn mái cạn thì đóng điện cho bơm chạy, bồn đầy thì ngắt. Nhiều nhà có thêm một phao điện ở bể ngầm để bơm không chạy khi bể cạn. Phao điện nằm trong mạch điện của máy bơm, nên kiểm tra, thay thế là việc của thợ điện nước, người nhà không tự mở.
Những tình huống hay gặp và việc người nhà làm được
| Dấu hiệu | Nguyên nhân thường gặp | Người nhà làm được | Cần thợ |
|---|---|---|---|
| Nước tràn từ mái xuống, chảy ống tràn liên tục | Phao điện bồn mái kẹt, phao cơ hỏng (với nhà cấp thẳng) | Ngắt aptomat máy bơm để dừng bơm | Kiểm tra, thay phao |
| Bơm chạy mãi không ngắt | Phao hỏng, bồn rò, ống đẩy vỡ, hoặc bơm mất nước mồi | Ngắt bơm, xem bồn mái có đầy không (nhìn từ chỗ an toàn), xem có chỗ nào ướt bất thường | Tìm và xử lý nguyên nhân |
| Bơm kêu nhưng nước không lên | Bể ngầm cạn, mất nước mồi, rò ống hút | Ngắt bơm ngay, kiểm tra mực nước bể ngầm | Mồi lại, sửa đường ống |
| Bơm kêu ù ù, nóng ran, có mùi khét | Chạy khô, kẹt cánh, cuộn dây hỏng | Ngắt aptomat, không chạm vào thân bơm nóng | Kiểm tra, sửa hoặc thay bơm |
| Bơm bật tắt liên tục từng chập ngắn | Rò rỉ trong nhà, bình áp hỏng (với bơm tăng áp) | Khoá hết vòi, nghe xem bơm còn tự chạy không | Tìm chỗ rò, chỉnh bình áp |
| Aptomat chống giật nhảy khi bơm chạy | Bơm hoặc dây bị ẩm, rò điện | Để nguyên trạng thái ngắt | Kiểm tra cách điện |
Một nguyên tắc chung: bơm có dấu hiệu bất thường thì ngắt điện trước, tìm nguyên nhân sau. Máy bơm chạy khô (không có nước đi qua) chỉ cần một thời gian ngắn là có thể nóng hỏng phốt, cháy cuộn dây.
Chỗ đặt máy bơm: ẩm và điện là cặp dễ gây chuyện
Máy bơm thường nằm ở góc ẩm nhất nhà: cạnh bể ngầm, dưới gầm cầu thang tầng trệt, ngoài sân sau. Vài điều nên kiểm tra bằng mắt:
- Bơm đặt trên bệ cao hơn nền, không nằm trong vũng nước.
- Có mái che mưa nếu ở ngoài trời, nhưng vẫn thông thoáng để tản nhiệt.
- Dây điện không nằm dưới sàn ướt, không có mối nối quấn băng dính lộ ra ngoài trời.
- Có aptomat riêng, dán nhãn "máy bơm" trong tủ điện; tốt nhất có chống giật và dây tiếp địa.
- Không để trẻ con chơi quanh khu bơm và miệng bể ngầm.
Vệ sinh bồn nước mái: vì sao và bao lâu một lần
Nước máy rời nhà máy đã được xử lý, nhưng trên đường tới vòi, nó còn đi qua bể ngầm và bồn mái. Hai nơi này tích cặn, bùn đất, gỉ, rêu (với bồn để nắng chiếu, nắp hở), xác côn trùng. Nắp bồn hở là đường cho muỗi đẻ trứng, chim, chuột, lá cây rơi vào.
Dấu hiệu bồn cần súc rửa sớm: nước có cặn lắng dưới đáy chậu; có mùi tanh, mùi rêu; màu hơi vàng đục; lõi máy lọc nước nhanh tắc bất thường; nhìn thấy lăng quăng trong bồn hoặc bể.
Ai nên làm việc này
Súc rửa bồn mái liên quan đến leo cao, đứng trên mái tôn hay sân thượng không lan can, có khi phải chui vào trong bồn. Đó là việc nên thuê dịch vụ vệ sinh bồn nước hoặc thợ điện nước có kinh nghiệm, có dây an toàn, làm vào ngày khô ráo. Người nhà không leo lên mái khi trời mưa, mái trơn, hay ở một mình.
Câu hỏi nên hỏi dịch vụ vệ sinh
- Anh/chị có súc cả bể ngầm không, hay chỉ bồn mái?
- Dùng hoá chất gì để làm sạch, khử trùng, và xả bao lâu cho hết mùi trước khi dùng lại?
- Có kiểm tra phao, nắp bồn, ống tràn, chân đế bồn luôn không?
- Có xả cặn trong đường ống xuống các tầng không?
Người nhà chuẩn bị gì trước buổi vệ sinh
- Trữ sẵn một ít nước dùng tạm cho cả ngày.
- Tắt bình nóng lạnh trong lúc bồn cạn, tránh bình đun khi không có nước cấp vào (theo hướng dẫn của thợ).
- Biết vị trí aptomat máy bơm để ngắt khi thợ yêu cầu.
- Sau khi xong, xả các vòi trong nhà một lúc cho nước trong rồi mới dùng.
Bể ngầm: phần ít ai nhìn thấy
Bể ngầm nằm dưới nền, nên dễ bị lãng quên lâu nhất. Một số rủi ro riêng:
- Nắp bể thấp ngang nền, mưa ngập nước bẩn tràn vào bể. Nắp nên cao hơn mặt nền và đậy kín.
- Bể đặt gần bể phốt (hầm tự hoại), thành bể nứt có nguy cơ thấm chéo. Nếu nước có mùi hôi lạ sau mưa, cần thợ kiểm tra.
- Trẻ nhỏ rơi xuống bể khi nắp mở hoặc nắp yếu. Nắp phải chắc, có khoá hoặc đủ nặng.
Không ai nên tự chui xuống bể ngầm kín để vệ sinh: không gian kín, thiếu thông khí có thể gây ngạt. Đây là việc của người làm dịch vụ có kinh nghiệm và có người đứng trên miệng bể hỗ trợ.
Lịch kiểm tra đơn giản cho cả nhà
| Bao lâu | Việc |
|---|---|
| Hằng tuần | Nghe xem bơm có chạy bất thường lúc cả nhà không dùng nước; để ý tiếng nước chảy ở ống tràn |
| Hằng tháng | Nhìn khu đặt bơm: khô ráo, dây điện ổn; xem đồng hồ nước có quay khi khoá hết vòi không |
| Mỗi mùa mưa | Kiểm tra nắp bể ngầm, nắp bồn mái kín; mái quanh bồn không đọng nước |
| Khoảng 6–12 tháng | Thuê vệ sinh bồn mái và bể ngầm, kiểm tra phao |
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu nên vệ sinh bồn nước trên mái một lần?
Nhiều khuyến cáo đưa ra mức khoảng 6 tháng đến một năm một lần, sớm hơn nếu nước có cặn, có mùi, màu đục hoặc nắp bồn bị hở. Việc này nên thuê dịch vụ có kinh nghiệm vì phải leo cao và có thể phải vào trong bồn.
Máy bơm nước chạy liên tục không ngắt là do đâu?
Thường do phao điện ở bồn mái hỏng, bồn hoặc ống bị rò, hoặc bơm mất nước mồi nên không đẩy được nước lên. Hãy ngắt aptomat máy bơm ngay để tránh cháy bơm, rồi gọi thợ kiểm tra phao và đường ống.
Nước tràn bồn trên mái phải làm sao?
Ngắt aptomat máy bơm để dừng cấp nước lên bồn. Nguyên nhân hay gặp là phao kẹt hoặc hỏng. Không leo lên mái khi trời mưa hay mái trơn; gọi thợ điện nước đến thay phao.
Máy bơm kêu mà không lên nước có sao không?
Bơm chạy khô có thể nóng hỏng phốt và cháy cuộn dây trong thời gian ngắn. Ngắt bơm ngay, kiểm tra bể ngầm còn nước không. Nếu bể vẫn có nước, thường là mất nước mồi hoặc rò đường ống hút, cần thợ xử lý.
Có nên tự chui xuống bể ngầm để vệ sinh không?
Không nên. Bể ngầm là không gian kín, thiếu thông khí, có nguy cơ ngạt. Việc vệ sinh bể ngầm nên do dịch vụ có kinh nghiệm làm, luôn có người hỗ trợ trên miệng bể.
