Chọn trường gần nhà hay trường xa: tính giờ đi lại và nhịp của cả nhà

Chọn trường gần nhà hay trường xa không chỉ là chuyện chất lượng dạy học, mà là chuyện cả nhà sẽ sống thế nào trong năm, bảy năm tới: ai đưa đón, mấy giờ phải dậy, con mất bao nhiêu thời gian trên đường mỗi ngày. Cách tính thực tế là cộng đủ thời gian đi về của cả tuần, hỏi xem người đưa đón có giữ được nhịp đó lâu dài không, rồi mới đặt lên bàn cân với những điều mình mong ở ngôi trường xa hơn.

Gần hay xa: cái giá thật nằm ở thời gian

Khi so hai trường, phụ huynh hay nhìn vào cơ sở vật chất, sĩ số, chương trình, nhận xét của người quen. Ít ai ngồi tính một con số đơn giản hơn: mỗi tuần cả nhà mất bao nhiêu giờ cho đường đến trường.

Ví dụ một trường cách nhà mười phút xe máy và một trường cách bốn mươi phút giờ cao điểm. Đưa một lượt, đón một lượt, năm ngày một tuần, chênh lệch là khoảng năm giờ mỗi tuần cho người lái xe, chưa tính lượt quay về hay quay đi làm. Nếu con học bán trú buổi chiều về muộn, hoặc đi học thêm, con số còn lớn hơn. Nhân với ba mươi lăm tuần học, đó là cả trăm giờ mỗi năm của một người lớn và của chính đứa trẻ.

Thời gian ấy lấy từ đâu? Thường là từ giấc ngủ buổi sáng của con, từ bữa sáng ngồi ăn tử tế, từ giờ chơi buổi chiều, và từ sức của người đưa đón. Đây không phải lý do để luôn chọn trường gần, nhưng là khoản phải đưa vào sổ ngay từ đầu, thay vì phát hiện ra vào tháng thứ ba khi cả nhà đã mệt.

Những gì trường gần nhà mang lại mà ít ai đếm

• Con có bạn cùng khu: bạn học ở cùng phường, cùng ngõ. Chiều cuối tuần con có người chơi, có nhóm cùng đi học khi lớn hơn. Trẻ học trường xa thường có bạn ở lớp nhưng về nhà lại không có ai.
• Dễ tự lập sớm: trường trong bán kính đi bộ hoặc đạp xe được, đến một lúc con có thể tự đi, cả nhà nhẹ đi một việc lớn.
• Dễ có người đón thay: ông bà, hàng xóm, phụ huynh bạn cùng lớp đều ở gần, khi bố mẹ kẹt việc có nhiều phương án dự phòng.
• Con ốm, trường gọi về đón: mười phút có mặt khác hẳn một tiếng xuyên thành phố.
• Bớt một chuyến xe giờ cao điểm: ít rủi ro giao thông hơn cho cả người lớn lẫn trẻ.

Khi nào trường xa đáng cân nhắc

Có những lý do chính đáng để chọn trường xa hơn, và gia đình nào cũng có hoàn cảnh riêng:

• Trường gần nhà không có chương trình hay hình thức học mà con cần, ví dụ con cần môi trường hỗ trợ riêng, hoặc gia đình muốn con học trường có nội trú, bán trú khi bố mẹ đi làm xa.
• Trường nằm trên đường đi làm của bố hoặc mẹ, nên "xa nhà" nhưng không làm thêm chuyến nào.
• Trường có xe đưa đón, giảm phần việc của người lớn.
• Con đã có bạn bè, thầy cô quen ở đó và chuyển nhà nhưng không muốn chuyển trường.

Điều quan trọng là gọi đúng tên lý do của mình. Chọn trường xa vì thấy "trường gần không bằng" theo lời đồn, khác với chọn trường xa vì đã đến xem, đã hỏi kỹ và thấy nó hợp với con. Không có trường nào tốt cho mọi đứa trẻ, nên câu hỏi đúng là trường này hợp với con mình và với nhịp nhà mình đến đâu.

Tuyển sinh đầu cấp và nơi cư trú

Với trường công lập, phạm vi chọn của gia đình không hoàn toàn tự do. Tuyển sinh lớp 1 và lớp 6 ở trường công lập thường theo địa bàn cư trú: mỗi tỉnh, thành ra kế hoạch tuyển sinh hằng năm, phân tuyến trường theo phường, xã nơi trẻ cư trú. Lớp 10 công lập ở nhiều nơi thì thi tuyển hoặc xét tuyển, có khu vực tuyển sinh riêng.

Từ ngày 1/1/2023 sổ hộ khẩu giấy không còn được dùng; thông tin cư trú nằm trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, phụ huynh có thể xem qua ứng dụng VNeID. Nhiều nơi đã chuyển sang đăng ký tuyển sinh trực tuyến. Vì quy định cụ thể khác nhau giữa các địa phương và thay đổi theo từng năm, cách chắc nhất là:

1. Xem kế hoạch tuyển sinh của địa phương khi được công bố (thường vào cuối học kỳ hai), trên trang của Sở Giáo dục và Đào tạo, Uỷ ban nhân dân phường, xã, hoặc hỏi trực tiếp trường.
2. Kiểm tra thông tin cư trú của con trên VNeID đã đúng địa chỉ chưa, sai thì hỏi công an phường, xã sớm để kịp điều chỉnh.
3. Nếu muốn học trái tuyến, hỏi trường về chỉ tiêu và điều kiện nhận, đừng dựa vào lời kể của người quen năm trước.

Trường tư thục, trường ngoài công lập tuyển sinh theo quy chế riêng của trường; cũng nên hỏi kỹ lịch, hồ sơ và điều kiện.

Đi thử đường trước khi quyết

Cách rẻ nhất để biết thật một trường xa đến mức nào là đi thử đúng giờ. Không phải đi vào sáng Chủ nhật lúc đường vắng, mà đi vào một sáng thứ Hai lúc 6 giờ 45 và một chiều thứ Năm lúc 17 giờ.

Chỉ cần làm hai lần như vậy, nhiều gia đình đã đổi ý theo hướng này hoặc hướng kia. Có người thấy trường xa hoá ra đi thuận chiều, chẳng mất bao nhiêu; có người thấy trường "chỉ cách ba cây số" nhưng phải qua hai nút giao luôn kẹt cứng.

Một bảng cân nhắc cho cả nhà

Ngồi lại với nhau, kể cả ông bà nếu ông bà là người phụ đưa đón, và trả lời chung các câu dưới đây cho từng trường:

• Mỗi tuần mất tổng bao nhiêu giờ đi lại? Ai trả phần thời gian đó?
• Con phải dậy lúc mấy giờ? Con có ngủ đủ không? (Trẻ tuổi tiểu học thường được khuyến nghị ngủ khoảng 9–12 giờ mỗi đêm.)
• Giờ tan học có khớp với giờ tan làm không? Nếu không, con chờ ở đâu, ai trông?
• Khi một người đi công tác, ốm, hay đổi ca, kế hoạch dự phòng là gì?
• Con em, nếu có, sau này học ở đâu? Hai đứa hai trường cách xa nhau có xoay được không?
• Điều gì ở trường này thật sự quan trọng với con mình (không phải với người khác)?
• Con nghĩ sao? Với trẻ lớn, nhất là khi chuyển cấp, ý kiến của con rất đáng nghe.

Bảng này không cho ra đáp án tự động. Nó giúp cả nhà nói cùng một thứ tiếng: thay vì "trường kia tốt hơn" và "trường này gần hơn", mọi người cùng nhìn một bức tranh có cả lợi lẫn giá phải trả.

Đã chọn trường xa: làm sao cho đỡ mệt

• Chia đưa đón công bằng giữa bố và mẹ, hoặc theo ngày, không để dồn hết lên một người. Một người gánh cả sáng lẫn chiều trong nhiều năm là kiệt sức.
• Tìm nhà cùng tuyến: phụ huynh ở gần nhau ghép lượt đón, vẫn giữ đúng số người được chở trên một xe theo luật.
• Chuẩn bị từ tối: cặp, quần áo, đồ ăn sáng mang theo để buổi sáng không phải chạy.
• Biến quãng đường thành giờ chung: với trẻ đi ô tô hay xe buýt, đó có thể là lúc nghe truyện, nói chuyện. Với xe máy thì giữ an toàn là chính, không bắt con ăn trên xe.
• Xem lại sau một học kỳ: nếu cả nhà kiệt sức, con ngủ không đủ, đừng ngại bàn lại, kể cả chuyện chuyển trường vào năm sau.

Đã chọn trường gần: giữ cái lợi của nó

Trường gần chỉ thật sự nhẹ nhàng khi gia đình tận dụng được. Hãy làm quen vài phụ huynh cùng khu ngay từ đầu năm để có người đón thay. Khi con đủ lớn và đường đủ an toàn, tập cho con đi bộ hay đạp xe cùng bạn. Và dùng chính khoảng thời gian tiết kiệm được cho thứ cả nhà muốn: bữa sáng ngồi ăn cùng nhau, giờ chơi ngoài trời buổi chiều, hay đơn giản là con được ngủ thêm nửa tiếng.