Giá điện sinh hoạt ở Việt Nam tính theo bậc thang: số điện (kWh) dùng trong tháng được chia thành từng bậc, bậc sau đắt hơn bậc trước, nên nhà dùng càng nhiều thì giá bình quân mỗi số càng cao. Với căn nhà ống ba thế hệ hay nhiều hộ chung một công tơ, tổng số điện dễ vọt lên các bậc cao dù mỗi người dùng không nhiều. Quy định về giá điện có cơ chế tính định mức theo số hộ, số người cho trường hợp này; việc cần làm là hỏi điện lực và khai đúng. Số bậc và giá mỗi bậc do Nhà nước quy định và thay đổi theo từng thời kỳ.
Bậc thang tính thế nào: hiểu đúng một lần
Nhiều người nghĩ nhà dùng điện nhiều đến bậc cao thì toàn bộ số điện bị tính theo giá bậc cao. Không phải. Biểu giá bậc thang tính luỹ tiến theo từng phần:
- Phần số điện nằm trong bậc 1 tính theo giá bậc 1.
- Phần tiếp theo, nằm trong khoảng của bậc 2, tính theo giá bậc 2.
- Cứ thế cho đến phần cuối cùng rơi vào bậc nào thì tính theo giá bậc đó.
Hình dung như rót nước vào một dãy cốc: đầy cốc thứ nhất mới tràn sang cốc thứ hai. Mỗi cốc có một mức giá. Nhà dùng ít chỉ dùng tới những cốc đầu, giá rẻ. Nhà dùng nhiều phải trả cho cả những cốc sau, giá cao hơn.
Hệ quả thực tế: số điện cuối cùng mà nhà mình dùng trong tháng là số điện đắt nhất. Tiết kiệm được vài chục số ở cuối tháng là cắt đúng vào phần giá cao. Đây là lý do một chiếc điều hoà chạy thêm vài giờ mỗi ngày có thể làm hoá đơn tăng nhiều hơn người ta tưởng.
Vì sao nhà nhiều thế hệ dễ "chạm trần"
Biểu giá bậc thang được thiết kế với ý tưởng khuyến khích tiết kiệm và hỗ trợ hộ dùng ít. Nhưng đơn vị tính là một công tơ, một tháng, không phải mỗi đầu người. Một căn nhà ống điển hình ở phố có thể có:
- Ông bà ở tầng trệt, bật quạt, tivi, nồi cơm cả ngày.
- Hai vợ chồng con trai ở tầng hai, điều hoà ban đêm, máy giặt.
- Gia đình con gái hoặc em út ở tầng ba, thêm bình nóng lạnh, máy tính.
- Có khi tầng trệt còn mở cửa hàng nhỏ, tủ mát chạy suốt ngày.
Mỗi gia đình nhỏ trong đó dùng điện vừa phải, nhưng cộng chung một công tơ thì tổng số dễ rơi vào các bậc cao nhất. Tính bình quân, mỗi số điện của nhà ba thế hệ có thể đắt hơn hẳn so với ba gia đình đó nếu ở ba nơi riêng, mỗi nơi một công tơ.
Định mức theo số hộ: cơ chế dành cho nhà đông người
Quy định về giá điện nhiều năm nay có cơ chế cho trường hợp nhiều hộ gia đình dùng chung một công tơ: định mức của từng bậc được nhân theo số hộ, thay vì chỉ tính như một hộ. Nói cách khác, "cốc" của mỗi bậc được nới rộng ra theo số hộ, nên tổng số điện lớn vẫn nằm được nhiều hơn ở các bậc giá thấp.
Quy định cũng có cách tính cho trường hợp cho thuê nhà ở: người thuê là sinh viên, người lao động có thể được quy đổi số người thành số hộ để tính định mức, kèm điều kiện về thời hạn thuê và giấy tờ cư trú. Theo hướng dẫn đã áp dụng nhiều năm, cứ bốn người được tính là một hộ trong trường hợp này.
Các chi tiết như cách xác định số hộ, giấy tờ cần nộp (thông tin cư trú, hợp đồng thuê nhà), điều kiện thời hạn, và việc quy định có thay đổi trong lần điều chỉnh gần nhất hay không, cần hỏi trực tiếp điện lực nơi mình ở. Đây là quy định có thể được sửa đổi theo từng thời kỳ, nên đừng dựa vào lời kể của hàng xóm hay bài viết cũ.
Việc nên làm, theo thứ tự
- Đọc hoá đơn tiền điện: xem tên chủ hợp đồng, số hộ đang được tính (nếu hoá đơn ghi), tổng số điện, và số điện rơi vào từng bậc.
- Đếm thực tế: nhà mình có bao nhiêu hộ, bao nhiêu người đang ở và đăng ký cư trú tại địa chỉ này.
- Liên hệ điện lực qua tổng đài chăm sóc khách hàng in trên hoá đơn, ứng dụng hoặc trang web chăm sóc khách hàng của ngành điện, hoặc đến phòng giao dịch. Hỏi: "Nhà mình có X hộ dùng chung một công tơ thì cần thủ tục gì để được tính định mức theo số hộ?"
- Chuẩn bị giấy tờ theo hướng dẫn, thường liên quan đến thông tin cư trú của các hộ.
- Cập nhật khi có thay đổi: có người chuyển đi, con cái ra ở riêng, nhà thôi cho thuê. Khai đúng là quyền lợi và cũng là trách nhiệm.
Nếu tầng trệt có kinh doanh, điện dùng cho kinh doanh có thể thuộc nhóm giá khác với điện sinh hoạt. Đây cũng là câu nên hỏi điện lực để tránh bị truy thu về sau.
Tách công tơ: khi nào hợp lý
Một lựa chọn khác là lắp công tơ riêng cho từng hộ trong nhà. Cách này phù hợp khi các hộ đã thật sự tách biệt về sinh hoạt và đăng ký cư trú, mỗi tầng một gia đình, muốn chủ động hoá đơn của mình.
- Điều kiện và thủ tục do điện lực quy định; thường cần đề nghị của các hộ, giấy tờ về nhà ở, cư trú, và khả năng kỹ thuật của lưới điện tại chỗ.
- Hệ thống điện trong nhà phải được chia lại: mỗi công tơ cấp cho một phần nhà riêng biệt, thợ điện có nghề làm, tránh dây của hộ này chạy lẫn sang hộ khác.
- Lợi: mỗi hộ tự trả phần mình, mỗi công tơ được tính bậc riêng, hết cảnh cãi nhau về tiền điện chung.
- Bất lợi: tốn công sửa hệ thống điện; các khu dùng chung (cầu thang, sân thượng, máy bơm) vẫn phải thống nhất ai trả.
Còn công tơ phụ (công tơ con tự lắp phía sau công tơ chính) chỉ giúp chia tiền trong nội bộ gia đình, không làm thay đổi cách điện lực tính bậc thang cho công tơ chính.
Chia tiền điện trong nhà nhiều thế hệ cho êm
Chuyện tiền điện là một trong những thứ dễ làm sứt mẻ không khí sống chung. Vài cách các gia đình hay dùng:
| Cách chia | Phù hợp khi | Lưu ý |
|---|---|---|
| Một người gánh toàn bộ | Một bên có thu nhập ổn định, coi như phần đóng góp cho nhà | Nên nói rõ để người khác không áy náy hoặc không lãng phí |
| Chia đều theo hộ | Các hộ dùng điện gần giống nhau | Dễ gây khó chịu nếu một hộ dùng điều hoà nhiều hơn hẳn |
| Chia theo đầu người | Số người mỗi hộ chênh nhau nhiều | Trẻ nhỏ tính thế nào nên thống nhất trước |
| Công tơ phụ từng tầng | Mức dùng chênh lệch lớn, muốn rạch ròi | Phần dùng chung và chênh lệch giá bậc cần quy ước cách tính |
| Đưa vào quỹ chung của nhà | Gia đình đã có quỹ chung cho chợ búa, điện nước | Cần một người ghi chép minh bạch |
Không có cách nào đúng cho mọi nhà. Điều quan trọng là nói ra từ đầu, khi chưa có ai bực mình, và xem lại khi hoàn cảnh thay đổi.
Giảm phần số điện "đắt nhất" cho cả nhà
Vì số điện cuối tháng là số đắt nhất, những thay đổi nhỏ của cả nhà có tác dụng đáng kể:
- Điều hoà đặt nhiệt độ vừa phải, đóng kín cửa, tắt khi rời phòng; nhà nhiều tầng cân nhắc dùng chung một phòng mát vào những giờ nóng nhất.
- Bình nóng lạnh bật trước giờ tắm, không để cả ngày.
- Tủ mát, tủ đông của cửa hàng tầng trệt (nếu có) kiểm tra gioăng cửa, không để quá đầy hay quá trống.
- Rút sạc, tắt hẳn thiết bị không dùng thay vì để chế độ chờ.
- Đọc chỉ số công tơ giữa tháng để biết nhà đang ở bậc nào, điều chỉnh sớm.
Thói quen đọc công tơ giữa tháng nghe có vẻ cầu kỳ, nhưng với nhà nhiều thế hệ, đó là cách để cả nhà cùng nhìn một con số, thay vì đổ lỗi cho nhau khi hoá đơn về.
Câu hỏi thường gặp
Giá điện bậc thang là gì?
Là cách tính tiền điện sinh hoạt theo từng bậc số kWh trong tháng, bậc sau giá cao hơn bậc trước. Mỗi phần số điện tính theo giá của bậc mà nó rơi vào, nên nhà dùng càng nhiều thì giá bình quân càng cao. Số bậc và giá do Nhà nước quy định và thay đổi theo thời kỳ.
Dùng điện lên bậc cao có bị tính toàn bộ theo giá bậc cao không?
Không. Chỉ phần số điện vượt vào bậc cao mới tính theo giá bậc đó, phần trong các bậc thấp vẫn tính giá thấp. Tuy vậy, số điện cuối tháng luôn là số đắt nhất, nên tiết kiệm phần cuối có tác dụng rõ.
Nhà nhiều hộ dùng chung một công tơ tính tiền điện thế nào?
Quy định về giá điện có cơ chế tính định mức các bậc theo số hộ dùng chung công tơ, giúp nhà đông người không bị đẩy lên bậc cao một cách thiệt thòi. Hãy liên hệ điện lực nơi mình ở để biết điều kiện và giấy tờ cần nộp.
Cho thuê nhà thì tính giá điện bậc thang ra sao?
Quy định có cách quy đổi số người thuê thành số hộ để tính định mức, với điều kiện về thời hạn thuê và đăng ký cư trú; theo hướng dẫn áp dụng nhiều năm, bốn người tính là một hộ. Chi tiết hiện hành cần hỏi điện lực vì quy định có thể thay đổi.
Lắp công tơ phụ có giảm tiền điện không?
Không. Công tơ phụ chỉ giúp chia tiền trong nội bộ gia đình, điện lực vẫn tính bậc thang theo công tơ chính. Muốn mỗi hộ được tính bậc riêng thì phải làm thủ tục lắp công tơ riêng với điện lực.
