Giấy tờ của một đứa trẻ Việt Nam đến theo mấy mốc khá rõ: giấy khai sinh và số định danh trong hai tháng đầu, thẻ bảo hiểm y tế cho trẻ dưới 6 tuổi, chuyển sang bảo hiểm y tế học sinh khi đi học, thẻ căn cước làm theo nhu cầu trước 14 tuổi và bắt buộc từ đủ 14 tuổi. Biết trước các mốc này, bố mẹ đỡ cảnh cuống cuồng đúng lúc con cần đi viện, nhập học hay ra nước ngoài.
Bức tranh chung: một số định danh theo con cả đời
Thứ quan trọng nhất không phải tờ giấy nào cả, mà là số định danh cá nhân 12 số. Bé được cấp số này khi đăng ký khai sinh. Từ đó, bảo hiểm y tế, hồ sơ trường học, thẻ căn cước, hộ chiếu đều gắn vào cùng một số.
Nghĩa là: thông tin ở giấy khai sinh đúng thì mọi thứ sau đó đúng theo. Sai từ gốc thì sai dây chuyền. Đây là lý do mỗi mốc dưới đây đều có một việc chung: soát họ tên, ngày sinh của con cho khớp.
Bảng mốc giấy tờ của con
| Mốc | Giấy tờ | Ghi chú cho bố mẹ |
|---|---|---|
| Lúc sinh | Giấy chứng sinh | Nơi sinh cấp; soát ngay trước khi xuất viện |
| Trong 60 ngày đầu | Giấy khai sinh, số định danh cá nhân, đăng ký thường trú | Có thể nộp liên thông trực tuyến |
| Cùng lúc khai sinh | Thẻ bảo hiểm y tế trẻ dưới 6 tuổi | Trẻ dưới 6 tuổi thuộc nhóm được Nhà nước đóng bảo hiểm y tế |
| Các mũi tiêm | Sổ tiêm chủng, thông tin tiêm chủng điện tử | Giữ đến lớn; trường học, du học có thể hỏi |
| Khoảng 6 tuổi, vào lớp Một | Chuyển sang bảo hiểm y tế học sinh qua trường | Theo dõi để thẻ không bị đứt quãng lúc chuyển giao |
| Dưới 14 tuổi | Thẻ căn cước (theo nhu cầu), hộ chiếu (khi cần đi nước ngoài) | Không bắt buộc làm căn cước |
| Đủ 14 tuổi | Thẻ căn cước | Bắt buộc làm; thẻ đã cấp trước đó phải đổi |
| Đủ 18 tuổi | Con là người thành niên | Tự đứng tên giao dịch, bố mẹ không còn là người đại diện theo pháp luật |
Hai tháng đầu: khai sinh và bảo hiểm y tế
Luật Hộ tịch 2014 đặt thời hạn 60 ngày để cha hoặc mẹ đăng ký khai sinh. Dịch vụ công liên thông cho phép nộp một lần để có giấy khai sinh, đăng ký thường trú và thẻ bảo hiểm y tế cho trẻ dưới 6 tuổi.
Thẻ bảo hiểm y tế của trẻ nhỏ nay chủ yếu ở dạng điện tử. Bố mẹ nên biết cách mở thẻ trên điện thoại (qua ứng dụng của bảo hiểm xã hội hoặc VNeID) và biết nơi đăng ký khám chữa bệnh ban đầu của con. Khi bé sốt giữa đêm, đó là hai thông tin cần nhất ở quầy tiếp đón.
Lúc đi học: hồ sơ và bảo hiểm học sinh
Thẻ bảo hiểm y tế trẻ dưới 6 tuổi có giá trị đến khi con đủ 6 tuổi (72 tháng). Khi vào lớp Một, con chuyển sang tham gia bảo hiểm y tế theo nhóm học sinh, thường đóng qua nhà trường. Quy định có tính tới trường hợp con đủ 6 tuổi trước kỳ nhập học, nhưng khoảng chuyển giao này vẫn là chỗ hay bị hở: thẻ cũ hết hạn mà thẻ mới chưa có. Không rõ thì hỏi trường hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội nơi ở.
Việc nên làm: đầu năm học lớp Một, hỏi giáo viên chủ nhiệm về bảo hiểm y tế học sinh và hạn nộp; khi có thẻ mới, kiểm tra lại ngày hiệu lực.
Hồ sơ tuyển sinh đầu cấp ở nhiều nơi nay dựa vào số định danh và dữ liệu dân cư, ít đòi bản sao như trước. Tuy vậy bố mẹ vẫn nên có sẵn bản sao giấy khai sinh, vì có trường hoặc có thủ tục vẫn yêu cầu.
Thẻ căn cước: trước và sau 14 tuổi
Luật Căn cước (thông qua năm 2023, có hiệu lực từ 1/7/2024) cho phép cấp thẻ căn cước cho trẻ dưới 14 tuổi theo đề nghị của cha mẹ hoặc người đại diện. Đây là quyền, không phải nghĩa vụ. Từ đủ 14 tuổi, công dân phải làm thủ tục cấp thẻ căn cước.
Khi nào nên làm thẻ cho con dưới 14 tuổi
- Con hay đi máy bay nội địa cùng gia đình, muốn có giấy tờ gọn thay cho bản giấy khai sinh.
- Con đi học xa nhà, ở nội trú, tham gia giải đấu cần xuất trình giấy tờ có ảnh.
- Gia đình muốn con có giấy tờ tuỳ thân để dùng cho các thủ tục khác.
Nếu không có nhu cầu, không làm cũng không sao: con vẫn có số định danh, thông tin vẫn nằm trong cơ sở dữ liệu. Thẻ căn cước cấp cho trẻ dưới 14 tuổi phải đổi khi con đủ 14 tuổi.
Đủ 14 tuổi
Đây là mốc nhiều nhà quên. Con đã đủ 14 tuổi thì làm thủ tục cấp thẻ căn cước tại công an xã, phường hoặc nơi công an tỉnh bố trí. Có thể tranh thủ dịp nghỉ hè để con không phải nghỉ học. Thẻ căn cước tiếp tục phải đổi ở các mốc 25, 40 và 60 tuổi.
Hộ chiếu khi con đi nước ngoài
Trẻ em có thể được cấp hộ chiếu riêng. Theo Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam năm 2019, hộ chiếu cấp cho người chưa đủ 14 tuổi có thời hạn 5 năm và không được gia hạn. Với trẻ nhỏ, cha mẹ hoặc người đại diện hợp pháp làm thủ tục thay.
Ảnh trẻ thay đổi nhanh, hộ chiếu 5 năm có thể không còn giống mặt ở cuối kỳ. Trước chuyến đi, nên xem hạn hộ chiếu và yêu cầu về thời hạn còn lại của nước đến. Quy định nhập cảnh từng nước khác nhau, kiểm tra trên trang chính thức của đại sứ quán.
Lịch nhắc cho bố mẹ
- Ngày xuất viện: soát giấy chứng sinh.
- Trước khi bé đủ 2 tháng: có giấy khai sinh, kiểm tra thẻ bảo hiểm y tế, thường trú.
- Mùa tuyển sinh lớp Một: kiểm tra thông tin cư trú của con trên VNeID, chuẩn bị bản sao khai sinh.
- Tháng con đủ 6 tuổi: theo dõi bảo hiểm y tế chuyển sang học sinh.
- Năm con đủ 14 tuổi: làm thẻ căn cước.
- Trước mỗi chuyến đi nước ngoài: xem hạn hộ chiếu của con.
Cất giấy tờ của con: mỗi đứa một bìa
Nhà có hai, ba con thì giấy tờ dễ lẫn. Cách gọn là mỗi con một bìa hồ sơ có tên, gồm bản chính giấy khai sinh, sổ tiêm chủng, các giấy chứng nhận học tập quan trọng; bản sao và ảnh quét để riêng một chỗ dễ lấy. Cách cất trữ chống ẩm, chống thất lạc cho cả nhà có bài riêng ở mục việc nhà; ở đây chỉ nhắc một điều: hai người lớn trong nhà cùng biết chỗ để.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ em bao nhiêu tuổi phải làm căn cước?
Theo Luật Căn cước có hiệu lực từ 1/7/2024, công dân từ đủ 14 tuổi phải làm thủ tục cấp thẻ căn cước. Trẻ dưới 14 tuổi được cấp theo nhu cầu, do cha mẹ hoặc người đại diện đề nghị.
Thẻ bảo hiểm y tế của trẻ dưới 6 tuổi dùng đến khi nào?
Thẻ có giá trị đến khi trẻ đủ 6 tuổi. Khi vào lớp Một, con chuyển sang bảo hiểm y tế học sinh, thường đóng qua trường; bố mẹ nên theo dõi để thẻ không bị gián đoạn.
Trẻ dưới 14 tuổi đi máy bay nội địa cần giấy tờ gì?
Thường có thể dùng giấy khai sinh, thẻ căn cước nếu đã làm, hoặc hộ chiếu. Quy định cụ thể do cơ quan hàng không và hãng bay công bố, nên kiểm tra trên trang của hãng trước chuyến đi.
Hộ chiếu của trẻ em có thời hạn bao lâu?
Theo Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam năm 2019, hộ chiếu cấp cho người chưa đủ 14 tuổi có thời hạn 5 năm và không được gia hạn. Hết hạn thì làm hộ chiếu mới.
Con đã có căn cước lúc nhỏ, đến 14 tuổi có phải làm lại không?
Có. Thẻ căn cước cấp cho trẻ dưới 14 tuổi phải đổi khi con đủ 14 tuổi. Sau đó thẻ tiếp tục đổi ở các mốc 25, 40 và 60 tuổi.
