Nước máy đạt chuẩn khi rời nhà máy, nhưng trên đường tới vòi nó còn đi qua đường ống cũ, bể ngầm, bồn mái, nên nhiều gia đình vẫn đun sôi hoặc lọc thêm trước khi uống. Chọn máy lọc nên bắt đầu từ nguồn nước nhà mình: nước máy thường chỉ cần lọc thô, than hoạt tính hoặc màng UF; nước giếng khoan nên xét nghiệm trước, nếu có kim loại hoà tan như asen thì mới cần tới RO. Không có loại máy nào "tốt nhất cho mọi nhà".
Nước máy ở Việt Nam được kiểm soát thế nào
Nước sạch dùng cho sinh hoạt phải đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia do Bộ Y tế ban hành (QCVN 01-1:2018/BYT), với các chỉ tiêu về vi sinh, độ đục, kim loại, clo dư và nhiều chất khác. Các công ty cấp nước có trách nhiệm xét nghiệm định kỳ; nhiều nơi công bố kết quả trên trang thông tin của đơn vị.
Clo được cho vào nước ở nhà máy để diệt vi sinh và còn giữ một lượng nhỏ (clo dư) trên đường ống để nước không bị nhiễm lại. Vì vậy nước máy có mùi clo nhẹ là bình thường, thậm chí là dấu hiệu nước vẫn đang được bảo vệ. Mùi clo bay bớt khi để nước trong bình hở một lúc hoặc khi đun.
Vậy nước bẩn đi từ đâu
- Đường ống cũ trong nhà và trong ngõ: ống kẽm gỉ, đoạn ống vỡ hút bùn đất vào khi mất áp.
- Bể ngầm và bồn mái: cặn lắng, rêu, côn trùng, nắp hở.
- Sau sự cố cấp nước: mất nước, sửa đường ống, nước có thể đục trong một thời gian.
Hiểu điều này để thấy: nhiều khi việc cần làm trước cả mua máy lọc là vệ sinh bồn nước, kiểm tra ống. Máy lọc tốt đến đâu cũng phải làm việc vất vả và nhanh hỏng lõi nếu nước đầu vào quá bẩn.
Các công nghệ lọc: mỗi loại giữ được gì
| Công nghệ | Giữ lại được | Không giữ được | Đặc điểm khi dùng |
|---|---|---|---|
| Lõi lọc thô (PP, sợi bông nén) | Cặn, cát, gỉ sét | Vi khuẩn, chất hoà tan | Rẻ, thay thường xuyên; thường là lõi đầu tiên của mọi máy |
| Than hoạt tính | Mùi clo, mùi lạ, một số chất hữu cơ | Phần lớn vi khuẩn, muối khoáng, kim loại hoà tan | Cải thiện mùi vị rõ; lõi bão hoà thì hết tác dụng |
| Màng UF (siêu lọc) | Cặn mịn, vi khuẩn, phần lớn vi sinh vật | Muối khoáng, kim loại hoà tan; khả năng giữ virus tuỳ loại màng | Không cần điện ở nhiều thiết kế, không xả nước thải, giữ khoáng tự nhiên |
| Màng RO (thẩm thấu ngược) | Hầu hết chất hoà tan: muối, kim loại nặng, asen, nitrat, vi sinh | Một số khí hoà tan | Cần điện và bơm, có phần nước thải bỏ, nước sau lọc rất ít khoáng |
| Đèn UV | Diệt vi sinh vật đi qua | Không lọc cặn, không lọc chất hoá học | Thường đặt cuối dòng, cần nước đã trong mới hiệu quả |
Nhiều máy trên thị trường kết hợp nhiều lõi và đặt những tên gọi riêng như "nano", "hydrogen", "kiềm", "ion". Cách đọc đơn giản: tìm xem bên trong có những lõi nào trong bảng trên, lõi nào làm nhiệm vụ chính. Các tuyên bố kiểu "nước kiềm chữa bệnh" nên được nhìn thận trọng; với sức khoẻ, hãy hỏi bác sĩ thay vì tin tờ quảng cáo.
Chọn theo nguồn nước nhà mình
Nhà dùng nước máy, nước trong, chỉ hơi mùi clo
Đun sôi để nguội vẫn là cách an toàn và rẻ, đã giúp nhiều thế hệ gia đình Việt. Nếu muốn uống trực tiếp tại vòi cho tiện, một bộ lọc thô kết hợp than hoạt tính và UF thường đủ để giữ cặn, mùi và vi khuẩn từ đường ống, bồn chứa. RO không sai, nhưng là "dùng dao mổ trâu" khi nước đầu vào đã đạt chuẩn, lại thải bớt một phần nước.
Nhà dùng nước máy nhưng đường ống cũ, nước hay đục, có gỉ
Bổ sung lọc thô tổng (lọc đầu nguồn) cho cả nhà giúp bồn, bình nóng lạnh, máy giặt đỡ cặn. Nước uống lọc thêm như trên. Đồng thời nên nhờ thợ kiểm tra đường ống, vì lọc chỉ chữa phần ngọn.
Nhà dùng nước giếng khoan
Đây là trường hợp bắt buộc xét nghiệm trước khi chọn máy. Nước ngầm ở một số vùng có thể nhiễm sắt, mangan, amoni, và ở một số khu vực đồng bằng sông Hồng, sông Cửu Long đã ghi nhận nhiễm asen, một chất không màu, không mùi, không vị, gây hại khi uống lâu dài. Mắt và mũi không phát hiện được asen.
- Lấy mẫu gửi xét nghiệm ở trung tâm kiểm soát bệnh tật của tỉnh, viện chuyên ngành hoặc phòng thí nghiệm có chứng nhận. Hỏi họ cách lấy mẫu và chai đựng.
- Đem kết quả đến người bán hoặc thợ lắp, yêu cầu họ giải thích hệ lọc đề xuất xử lý chỉ tiêu nào.
- Nước giếng thường cần xử lý sắt, mangan trước (bể lọc, cột lọc), rồi mới đến máy lọc uống. RO là lựa chọn phổ biến khi cần loại asen, nitrat.
- Xét nghiệm lại định kỳ, vì chất lượng nước ngầm có thể thay đổi.
Nhà dùng nước mưa trữ
Nước mưa ít khoáng nhưng dễ nhiễm bụi mái, phân chim, rêu bể. Cần bể sạch, có nắp, bỏ nước đầu cơn mưa, và lọc vi sinh hoặc đun sôi trước khi uống.
Lõi lọc: phần quan trọng nhất mà hay bị bỏ quên
Máy lọc không tự sạch mãi. Lõi lọc thô tắc dần, than hoạt tính bão hoà, màng bám cặn. Lõi quá hạn không chỉ lọc kém mà có thể thành nơi vi khuẩn sinh sôi, khiến nước sau lọc còn kém hơn nước trước lọc.
- Ghi ngày thay lõi lên thân máy hoặc lên lịch gia đình.
- Thời gian thay theo khuyến cáo của nhà sản xuất, nhưng nước đầu vào bẩn thì phải thay sớm hơn.
- Dấu hiệu lõi cần thay: nước ra chậm hẳn, có mùi lại, vị lạ, lõi thô đổi màu nâu đen.
- Mua lõi đúng loại, có nguồn gốc. Lõi trôi nổi giá rẻ có thể không đạt hiệu quả lọc như ghi.
Máy lọc RO và điện
Máy RO có bơm, có bộ nguồn, thường đặt dưới bồn rửa, chỗ hay ẩm và hay rò nước. Ổ cắm cấp điện cho máy nên ở vị trí cao hơn, khô, không nằm sát đáy tủ; nếu thấy máy rò nước xuống ổ cắm, ngắt điện trước khi lau. Phần nước thải của máy RO có thể tận dụng để lau nhà, tưới cây không ăn trái tuỳ chất lượng nước đầu vào.
Bình nước, cây nước nóng lạnh và nước đóng bình
Nhiều gia đình phố dùng nước đóng bình lớn kèm cây nóng lạnh. Vài điều cần biết:
- Mua từ cơ sở có công bố chất lượng, bình nguyên niêm phong, không cũ nát, không để nắng chiếu.
- Cây nước nóng lạnh cũng cần vệ sinh định kỳ: khay hứng, vòi, khoang chứa. Bên trong cây có thể đọng cặn, rêu nếu lâu không làm sạch.
- Vòi nước nóng của cây có thể gây bỏng cho trẻ; chọn loại có khoá an toàn và đặt ngoài tầm với.
- Cây nước dùng điện, đặt gần nước, nên cắm ổ có chống giật và không đặt sát chỗ ẩm.
Đun sôi: vẫn là cách đơn giản và chắc chắn với vi sinh
Theo khuyến cáo phổ biến của các cơ quan y tế, đun nước sôi bùng một thời gian ngắn là đủ diệt phần lớn vi khuẩn, virus, ký sinh trùng. Đun sôi không loại được kim loại nặng, asen hay hoá chất, thậm chí làm chúng đậm hơn khi nước bay hơi. Vì thế với nước máy đạt chuẩn, đun sôi giải quyết được nỗi lo chính; với nước giếng nhiễm kim loại, đun sôi là không đủ.
Câu hỏi thường gặp
Nước máy có uống trực tiếp được không?
Nước máy đạt chuẩn khi rời nhà máy, nhưng có thể nhiễm bẩn lại ở đường ống cũ, bể ngầm, bồn mái. Vì vậy ở Việt Nam, nhiều gia đình vẫn đun sôi hoặc lọc thêm trước khi uống. Giữ bồn chứa sạch và ống tốt là điều kiện đầu tiên.
Máy lọc nước RO và UF khác nhau thế nào?
Màng UF giữ cặn mịn và vi khuẩn nhưng không giữ muối khoáng, kim loại hoà tan, thường không cần điện và không xả nước thải. Màng RO giữ gần như mọi chất hoà tan kể cả asen, cần điện, có nước thải và nước sau lọc rất ít khoáng. Nước máy thường chỉ cần UF, nước giếng nhiễm kim loại mới cần RO.
Nhà dùng nước giếng khoan nên lọc thế nào?
Trước tiên gửi mẫu nước đi xét nghiệm ở trung tâm kiểm soát bệnh tật của tỉnh hoặc phòng thí nghiệm có chứng nhận. Dựa trên kết quả, xử lý sắt, mangan trước, rồi chọn máy lọc uống phù hợp; asen, nitrat thường cần RO. Nên xét nghiệm lại định kỳ.
Nước máy có mùi clo có sao không?
Mùi clo nhẹ là bình thường, cho thấy nước vẫn còn lượng clo dư để chống nhiễm khuẩn trên đường ống. Mùi bay bớt khi để nước trong bình hở hoặc khi đun sôi. Nếu nước có mùi lạ khác, màu đục kéo dài, hãy báo công ty cấp nước.
Bao lâu thay lõi lọc nước một lần?
Theo khuyến cáo của nhà sản xuất cho từng lõi, nhưng nước đầu vào bẩn thì phải thay sớm hơn. Dấu hiệu cần thay là nước ra chậm, có mùi, vị lạ hoặc lõi thô đổi màu. Lõi quá hạn có thể thành nơi vi khuẩn sinh sôi.
