Nghỉ hè của con kéo dài khoảng ba tháng, trong khi bố mẹ đi làm chỉ có vài ngày phép. Cách xoay phổ biến là ghép nhiều mảnh: một phần ông bà hoặc người thân trông, một phần lớp hè, trại hè hay sinh hoạt ở trường, nhà văn hoá, một đợt về quê, và vài ngày phép bố mẹ chia nhau. Lên kế hoạch từ tháng Tư, chia hè thành từng tuần, ghi rõ tuần nào con ở đâu, ai chịu trách nhiệm, thì cả nhà không phải chữa cháy giữa tháng Sáu.
Vì sao hè là bài toán khó của nhà bố mẹ đi làm
Năm học có trường, có bán trú, có giờ giấc cố định. Hè thì khoảng trống ấy mở ra suốt mười mấy tuần. Với trẻ mầm non, nhiều trường vẫn nhận trẻ trong hè. Với học sinh tiểu học và trung học, trường thường nghỉ hẳn, chỉ có một số hoạt động hè ngắn ngày.
Câu hỏi "hè này con làm gì" thật ra gồm ba câu nhỏ hơn: ai trông con, con ở đâu trong giờ bố mẹ đi làm, và con làm gì để hè không chỉ là ngồi trước màn hình. Trả lời được ba câu ấy cho từng tuần là có kế hoạch.
Các mảnh ghép thường dùng
| Mảnh ghép | Hợp với | Cần tính trước |
|---|---|---|
| Ông bà, người thân trông ở nhà | Trẻ nhỏ, nhà có ông bà sống cùng hoặc gần | Sức khoẻ của ông bà, thống nhất giờ ăn ngủ, giờ màn hình, việc an toàn |
| Về quê một thời gian | Nhà có ông bà ở quê, trẻ đã quen | An toàn sông nước, ao hồ; liên lạc hằng ngày; thuốc men cơ bản |
| Lớp hè, câu lạc bộ theo buổi | Trẻ tiểu học, trung học có sở thích | Giờ học có khớp giờ làm không, ai đưa đón |
| Trại hè, sinh hoạt hè ngắn ngày | Trẻ đã quen xa nhà vài ngày | Đơn vị tổ chức uy tín, tỉ lệ người lớn trông, quy định an toàn |
| Sinh hoạt hè ở phường, xã, nhà văn hoá | Trẻ ở gần, muốn có bạn chơi | Lịch hoạt động, ai trông trẻ trong giờ sinh hoạt |
| Bố mẹ nghỉ phép, làm việc linh hoạt | Tuần không có mảnh ghép nào khác | Chia phép công bằng giữa bố và mẹ |
| Ghép nhóm với gia đình bạn | Vài nhà cùng khu, thay phiên trông | Thống nhất quy tắc chung, trách nhiệm rõ ràng |
Hiếm nhà nào dùng một mảnh cho cả hè. Kết hợp vài mảnh giúp không ai bị dồn quá tải, và con cũng có những tuần khác nhau.
Lên kế hoạch hè theo tuần
- Tháng Tư: hỏi trường ngày kết thúc năm học, lịch sinh hoạt hè (nếu có). Hỏi ông bà, người thân xem có thể giúp những tuần nào. Xem các lớp, trại hè mở đăng ký từ lúc nào.
- Kẻ bảng hè: mỗi hàng là một tuần, từ tuần nghỉ đầu tiên đến tuần tựu trường. Cột: con ở đâu, ai chịu trách nhiệm, đưa đón thế nào.
- Điền những thứ đã chắc: đợt về quê, lớp đã đăng ký, phép của bố mẹ.
- Nhìn những tuần còn trống và tìm mảnh ghép cho nó. Đừng để trống tuần nào với hy vọng "đến lúc tính".
- Để một hai tuần đệm cuối hè cho con nghỉ ngơi, chỉnh giờ ngủ về nếp và chuẩn bị năm học mới.
Dán bảng ở chỗ cả nhà thấy. Con lớn nhìn bảng cũng biết trước hè của mình, bớt hỏi "hôm nay con đi đâu".
Khi ông bà trông cháu cả hè
Ông bà là chỗ dựa lớn của rất nhiều gia đình Việt trong hè. Để ông bà không kiệt sức và cháu vẫn có một mùa hè tốt:
- Hỏi, đừng mặc định: ông bà có muốn, có đủ sức trông cả ngày, cả hè không? Có khi ông bà chỉ trông được buổi sáng, hoặc vài tuần.
- Thống nhất vài quy tắc chung: giờ ngủ trưa, giờ màn hình, đồ ăn vặt, những chỗ cháu không được ra một mình. Ghi ra giấy để không ai phải nhắc đi nhắc lại.
- Chia việc trong ngày: bố mẹ chuẩn bị sẵn đồ ăn, quần áo từ tối; ông bà không phải lo hết từ chợ búa đến nấu nướng, tắm giặt.
- Cho ông bà ngày nghỉ: cuối tuần bố mẹ trông, hoặc cháu đi lớp hè vài buổi để ông bà nghỉ.
- Cảm ơn bằng việc làm: một bữa ăn ngoài, một chuyến đi cùng ông bà sau hè.
An toàn trong hè: đuối nước là nỗi lo số một
Hè là mùa trẻ ra sông, hồ, bể bơi nhiều nhất, và đuối nước là một trong những tai nạn gây tử vong hàng đầu ở trẻ em Việt Nam. Theo các số liệu thường được UNICEF và cơ quan chức năng nêu, mỗi năm nước ta có khoảng hai nghìn trẻ em tử vong do đuối nước. Vài nguyên tắc cả nhà nên thống nhất với bất kỳ ai trông con:
- Trẻ không ra sông, suối, ao, hồ, biển một mình hay chỉ với nhóm bạn nhỏ, kể cả khi trẻ biết bơi.
- Khi trẻ ở dưới nước, phải có người lớn biết bơi ở gần, nhìn liên tục, không cầm điện thoại.
- Ở quê: chum vại, bể nước, ao quanh nhà phải có nắp hoặc rào với trẻ nhỏ.
- Cho con học bơi và học kỹ năng an toàn dưới nước ở nơi có người hướng dẫn. Biết bơi giúp con an toàn hơn nhưng không thay được sự giám sát.
Ngoài nước, hè còn có nắng nóng (nhắc con uống nước, tránh chơi ngoài trời giữa trưa), điện trong nhà khi con ở nhà nhiều hơn, và an toàn khi con ra đường. Những điều này nên dặn cụ thể cho người trông con, không chỉ dặn con.
Con lớn ở nhà vài giờ: khi nào được và cần gì
Với trẻ lớn, có những nhà để con ở nhà một mình vài giờ trong ngày hè. Không có độ tuổi chung, tuỳ sự chín chắn của từng đứa, độ an toàn của nhà và khu phố, và có người lớn gần đó để gọi khi cần. Nếu cả nhà quyết định như vậy, nên bắt đầu từ khoảng thời gian ngắn, con biết cách liên lạc với bố mẹ và một người lớn gần nhà, biết những việc không được làm khi ở nhà một mình (bật bếp gas, mở cửa cho người lạ, ra sông hồ). Thử vài lần ngắn, hỏi con cảm thấy thế nào, rồi mới kéo dài dần.
Hè không chỉ để trông: cho con có thứ để nhớ
Khi đã có người trông, câu hỏi tiếp theo là con làm gì cả ngày. Màn hình thường lấp đầy chỗ trống nếu không ai chủ động. Một mùa hè trọn vẹn không cần lịch kín, chỉ cần có nhịp và có vài điều đặc biệt:
- Nhịp ngày đơn giản: giờ dậy, giờ ăn, giờ ngủ gần như năm học để cuối hè không phải chỉnh nhiều.
- Vận động mỗi ngày: bơi, đạp xe, chơi ngoài trời lúc sáng sớm, chiều muộn.
- Một phần việc nhà theo tuổi: hè là lúc con có thời gian học làm việc nhà.
- Đọc sách: đến thư viện, đổi sách với bạn.
- Một hai chuyến đi cả nhà, dù ngắn: về quê, đi biển, hay một ngày ở bảo tàng.
- Một dự án nhỏ của con: nuôi một cây, học nấu một món, làm một cuốn album hè.
Ôn tập kiến thức cũ ở mức nhẹ nhàng thì được, nhưng hè không nên biến thành năm học thứ hai. Trẻ cần nghỉ thật sự.
Câu hỏi thường gặp
Bố mẹ đi làm thì hè gửi con ở đâu?
Phần lớn gia đình ghép nhiều lựa chọn: ông bà hoặc người thân trông, về quê một thời gian, lớp hè, trại hè ngắn ngày, sinh hoạt hè ở phường, xã, và vài ngày phép của bố mẹ. Lên kế hoạch theo từng tuần từ tháng Tư giúp không bị trống tuần nào.
Nên lên kế hoạch hè cho con từ khi nào?
Nên bắt đầu từ khoảng tháng Tư, khi trường có ngày kết thúc năm học và các lớp, trại hè bắt đầu mở đăng ký. Kẻ bảng theo tuần, điền những gì đã chắc rồi tìm phương án cho những tuần còn trống.
Làm sao phòng đuối nước cho trẻ trong hè?
Không để trẻ ra sông, suối, ao, hồ, biển một mình hay chỉ với nhóm bạn nhỏ. Khi trẻ ở dưới nước phải có người lớn biết bơi ở gần và nhìn liên tục. Đậy nắp chum vại, bể nước, rào ao với trẻ nhỏ, và cho con học bơi ở nơi có người hướng dẫn.
Trẻ mấy tuổi thì có thể ở nhà một mình?
Không có độ tuổi chung cho mọi trẻ; điều này tuỳ sự chín chắn của con, độ an toàn của nhà và có người lớn gần đó để gọi khi cần. Nên bắt đầu bằng khoảng thời gian ngắn, dặn rõ những việc không được làm và cách liên lạc, rồi tăng dần.
Ông bà trông cháu cả hè cần thống nhất gì?
Hỏi trước xem ông bà có đủ sức và muốn trông bao lâu. Thống nhất giờ ngủ, giờ màn hình, đồ ăn vặt và những chỗ cháu không được ra một mình, ghi ra giấy. Bố mẹ chuẩn bị sẵn đồ ăn, quần áo và dành cho ông bà ngày nghỉ.
