Người nhà bị điện giật: ngắt nguồn trước, gọi 115 và những điều không làm

Khi thấy người nhà bị điện giật, việc đầu tiên là cắt nguồn điện (gạt aptomat tổng hoặc rút phích nếu làm được an toàn), tuyệt đối không chạm tay trần vào người đang dính điện. Sau khi nguồn đã ngắt, gọi 115, kiểm tra người bị nạn còn tỉnh, còn thở không; nếu không thở, ép tim ngay nếu biết cách. Kể cả khi người bị giật tỉnh táo, vẫn nên đưa đi khám vì tổn thương do điện có thể nằm bên trong.

Vì sao người cứu dễ thành nạn nhân thứ hai

Phản xạ tự nhiên khi thấy người thân bị giật là lao tới kéo ra. Nếu nguồn điện chưa ngắt, cơ thể người bị nạn đang là một phần của mạch điện; ai chạm vào cũng thành đường dẫn tiếp. Nhiều vụ tai nạn điện trong gia đình có hai, ba người cùng bị giật vì lý do này.

Điện hạ thế trong nhà (220 V) đủ gây co cơ: tay nắm vào dây hoặc thiết bị không tự buông ra được, vì dòng điện làm cơ gấp ngón tay co chặt. Người bị nạn không kêu được, có khi chỉ run bần bật. Người xung quanh cần nhận ra nhanh và hành động đúng thứ tự.

Thứ tự xử lý: nhớ bốn chữ Ngắt – Gọi – Kiểm – Cứu

1. Ngắt nguồn điện

• Cách tốt nhất: gạt aptomat tổng (hoặc aptomat nhánh nếu biết chắc). Đây là lý do mỗi người lớn trong nhà nên biết tủ điện nằm đâu và aptomat tổng là cái nào.
• Nếu thiết bị cắm phích và với tới được an toàn: rút phích bằng cách cầm vào thân phích, tay khô, đứng chỗ khô. Không giật dây.
• Chỉ tắt công tắc của thiết bị là chưa đủ chắc: công tắc có thể chỉ cắt một dây, hoặc chính chỗ rò nằm trước công tắc.

Nếu không ngắt được điện

Chỉ khi thật sự không thể ngắt nguồn, người cứu mới tách nạn nhân ra bằng vật cách điện, và phải tự bảo vệ mình trước:

• Đứng trên vật khô không dẫn điện: tấm gỗ khô, ghế nhựa, xấp báo dày, tấm cao su.
• Dùng vật khô dài không dẫn điện để gạt dây điện hoặc đẩy người ra: cán chổi gỗ, gậy tre khô, ống nhựa. Không dùng vật kim loại, vật ẩm ướt.
• Không chạm vào da người bị nạn, không chạm vào chỗ nước loang quanh họ.

Cách này có rủi ro thật, nhất là nếu sàn ướt. Ngắt aptomat luôn là lựa chọn đầu tiên.

Điện ngoài đường, dây đứt rơi xuống: không lại gần

Với dây điện ngoài phố, đường dây trung thế, cao thế, các cách tách bằng gậy gỗ không còn an toàn. Điện áp cao có thể phóng qua không khí, chạy trên mặt đất ẩm quanh chỗ dây chạm đất. Giữ khoảng cách xa, ngăn người khác lại gần, gọi tổng đài điện lực (số in trên hoá đơn tiền điện) và 115. Chỉ tiếp cận khi ngành điện xác nhận đã cắt điện.

2. Gọi trợ giúp

Gọi 115 (cấp cứu). Nếu có nhiều người, một người gọi trong khi người khác xử lý. Nói rõ: địa chỉ, có người bị điện giật, người đó còn tỉnh hay không, còn thở hay không. Nếu có cháy kèm theo, gọi thêm 114. Nhà ống trong ngõ nhỏ nên dặn thêm đường vào, có người ra đầu ngõ đón.

3. Kiểm tra người bị nạn

• Gọi, lay nhẹ vai: có phản ứng không.
• Nhìn ngực bụng có phập phồng không, nghe hơi thở trong khoảng mười giây.
• Nhìn vết bỏng: điện thường để lại vết bỏng ở chỗ vào (thường ở tay) và chỗ ra (thường ở chân).
• Để ý chấn thương do ngã: nếu người bị giật ngã từ thang, từ ghế, có thể chấn thương đầu, cổ, cột sống. Hạn chế xoay vặn cổ không cần thiết.

4. Cứu theo tình trạng

Ép tim là kỹ năng nên học từ khoá sơ cứu có thực hành, do Hội Chữ thập đỏ hoặc các bệnh viện, trung tâm cấp cứu tổ chức. Đọc trên giấy giúp biết thứ tự, nhưng tay có quen việc hay không mới quyết định lúc thật.

Vì sao bị giật xong thấy ổn vẫn nên đi khám

Đây là chỗ nhiều gia đình chủ quan nhất. Người bị giật nhẹ, chỉ "giật nảy tay", thấy vẫn bình thường thì thôi. Nhưng các tài liệu y khoa về tai nạn điện lưu ý mấy điều:

• Dòng điện có thể ảnh hưởng nhịp tim, nhất là khi đi qua ngực (từ tay này sang tay kia, từ tay xuống chân). Bác sĩ có thể cần đo điện tim.
• Bỏng điện "nhỏ ngoài, to trong": vết ngoài da có khi chỉ một chấm nhỏ, nhưng dòng điện đi xuyên qua mô bên trong.
• Người già, trẻ nhỏ, phụ nữ có thai, người có bệnh tim càng nên được khám.

Những dấu hiệu cần đi viện ngay dù lúc đầu thấy ổn: đau ngực, hồi hộp, tim đập loạn; khó thở; lú lẫn, mệt lả; vết bỏng sâu; tê yếu tay chân; đau cơ nhiều; nước tiểu sẫm màu. Với phụ nữ có thai bị điện giật, nên đi khám dù không thấy triệu chứng.

Những điều không làm

• Không chạm tay trần vào người bị nạn khi chưa chắc đã ngắt điện.
• Không dùng vật kim loại, vật ướt để gạt dây.
• Không dội nước vào người đang bị giật hay đang có lửa do chập điện.
• Không chôn người bị giật xuống đất, không đắp bùn: đây là mẹo dân gian sai, làm mất thời gian vàng.
• Không đổ nước, thuốc vào miệng người đang lơ mơ, bất tỉnh.
• Không bật lại aptomat cho tới khi thợ tìm và sửa xong chỗ rò.

Sau sự cố: tìm lại nguyên nhân

Khi người bị nạn đã được chăm sóc, cả nhà cần nhìn lại vì sao chuyện xảy ra, để không lặp lại:

• Giữ nguyên hiện trường thiết bị gây giật, không dùng lại, để thợ kiểm tra.
• Kiểm tra nhà có aptomat chống giật không, nếu có thì vì sao nó không nhảy (hỏng, không bảo vệ nhánh đó, hay người chạm cả hai dây).
• Nhờ thợ kiểm tra dây tiếp địa của thiết bị và khu vực xảy ra sự cố.
• Rà lại những thói quen: tự sửa điện khi chưa ngắt aptomat, dùng thiết bị khi tay ướt, dây điện đi nổi chỗ trẻ với tới.

Chuẩn bị trước: việc nhỏ cứu được người

• Tất cả người lớn và trẻ lớn trong nhà biết tủ điện ở đâu, aptomat tổng là cái nào. Dán nhãn rõ.
• Lưu số 115, 114 và tổng đài điện lực vào điện thoại người già trong nhà.
• Ít nhất một người trong nhà đi học sơ cứu có thực hành ép tim.
• Có hộp sơ cứu với gạc sạch, băng.
• Nói với trẻ: thấy ai bị điện giật thì không chạm vào, chạy đi gọi người lớn và hét to.