Ai giữ tiền trong nhà không có đáp án chung: nhà thì vợ giữ, nhà thì chồng giữ, nhà thì ông bà giữ, nhà thì chia đều. Cách bền nhất là tách việc tiền thành vài vai rõ ràng (người giữ quỹ, người chi hằng ngày, người trả hoá đơn, người soát lại) và để ít nhất hai người cùng nắm được toàn cảnh. Như vậy tiền không phụ thuộc vào trí nhớ hay sức khoẻ của một người, và không ai phải gánh một mình.
"Tay hòm chìa khoá": chữ cũ, việc mới
Tiếng Việt có cụm "tay hòm chìa khoá" để chỉ người nắm tiền của trong nhà. Ngày trước, của cải nằm trong cái hòm có khoá, ai giữ chìa là người quyết. Hình ảnh ấy gợi một điều ai cũng hiểu: giữ tiền là giữ quyền, và cũng là giữ trách nhiệm.
Ngày nay "chìa khoá" là mật khẩu ứng dụng ngân hàng, là mã mở két, là cuốn sổ ghi khoản nợ ai, ai nợ mình. Cái hòm thì nằm rải rác ở nhiều tài khoản đứng tên nhiều người. Vì thế câu hỏi "ai giữ tiền" thật ra gồm nhiều câu nhỏ hơn: ai cầm quỹ chung, ai được quyết khoản lớn, ai biết mật khẩu, ai biết nhà đang nợ gì.
Chuyện vợ chồng gộp tiền hay giữ riêng là một quyết định khác, đã có nhiều bài bàn riêng. Bài này nói về phần việc: dù gộp hay riêng, ai làm những việc gì với tiền của cả nhà.
Năm vai trong việc tiền của gia đình
| Vai | Làm gì | Ai hay đảm nhận |
|---|---|---|
| Người giữ quỹ chung | Nhận phần góp của mọi người, giữ số dư, biết quỹ còn bao nhiêu | Người cẩn thận, có thời gian xem số |
| Người chi hằng ngày | Đi chợ, mua đồ lặt vặt, đóng tiền lẻ cho con | Người ở nhà nhiều hoặc tiện đường |
| Người trả hoá đơn | Điện, nước, mạng, phí nhà, tiền học, bảo hiểm, nhớ hạn | Người quen dùng ứng dụng, nhớ lịch |
| Người soát lại | Mỗi tháng nhìn tổng, so với mức đã bàn, hỏi khoản lạ | Nên là người khác người giữ quỹ |
| Người lo khoản xa | Quỹ dự phòng, để dành cho việc lớn, giấy tờ tài sản | Thường hai vợ chồng cùng làm |
Một người có thể kiêm vài vai. Điều nên tránh là một người kiêm cả năm vai mà những người còn lại không biết gì. Lúc thuận lợi thì không sao, nhưng khi người đó ốm nặng, đi công tác dài ngày hay đơn giản là mệt, cả nhà sẽ lúng túng không biết hoá đơn nào sắp hết hạn, tiền để ở đâu.
Vì sao nên có người thứ hai nhìn sổ
Kế toán ở công ty có nguyên tắc người ghi sổ không tự duyệt sổ của mình. Trong nhà không cần chặt như vậy, nhưng tinh thần thì vẫn đúng. Người giữ quỹ tốt đến mấy cũng có lúc quên ghi, nhầm khoản, hoặc lặng lẽ bù tiền túi của mình vào cho đủ mà không ai biết.
Có người thứ hai xem lại mỗi tháng giúp ba việc:
- Bắt lỗi sớm: một khoản trừ tiền tự động không ai nhớ đã đăng ký, một hoá đơn bị tính hai lần.
- Chia sự công nhận: người giữ quỹ thường làm nhiều mà ít được thấy. Có người cùng nhìn sổ thì công sức ấy hiện ra.
- Giữ niềm tin: không ai phải nghi, vì ai cũng xem được.
Người soát lại không phải "thanh tra". Câu hỏi nên mang tính tò mò: "Khoản này là gì nhỉ?", không phải "Sao lại tiêu khoản này?".
Những kiểu chia vai thường gặp ở nhà phố
Một người giữ, một người soát
Kiểu phổ biến nhất. Một người cầm quỹ chung và chi tiêu hằng ngày, người kia mỗi tháng ngồi xem tổng và lo phần khoản xa. Hợp với nhà có một người quen số liệu và một người thích nhìn bức tranh lớn.
Chia theo khoản
Người này lo hẳn tiền nhà và hoá đơn, người kia lo hẳn tiền ăn và tiền con. Mỗi người tự quyết trong phần mình. Kiểu này giảm va chạm vặt, nhưng dễ thành hai ngân sách song song không ai thấy tổng. Nên có buổi họp tháng để ghép lại.
Ông bà giữ quỹ chung
Ở nhà nhiều thế hệ, có khi ông hoặc bà là người giữ quỹ, con cháu góp vào hằng tháng. Cách này giữ được nếp nhà và cho ông bà vai trò. Điều nên bàn kỹ: các khoản riêng của gia đình nhỏ (tiền học của cháu, khoản để dành của vợ chồng con) có đi qua quỹ chung không, và khi ông bà yếu thì ai đỡ việc.
Luân phiên
Một số nhà đổi vai mỗi năm hoặc mỗi quý. Mất công lúc chuyển giao nhưng cả hai đều hiểu việc của nhau, không ai thành "người duy nhất biết".
Những thứ cả nhà nên cùng biết, dù ai giữ tiền
Đây là danh sách tối thiểu mà ít nhất hai người lớn trong nhà nên nắm. Không cần biết số dư từng ngày, nhưng phải biết những thứ này tồn tại và nằm ở đâu:
- Nhà có những tài khoản ngân hàng nào, đứng tên ai, dùng làm gì.
- Các khoản trả định kỳ: hoá đơn, tiền học, bảo hiểm, trả góp. Hạn đóng vào ngày nào.
- Nhà có đang nợ ai hay cho ai vay không, số tiền đại khái, giấy tờ để đâu.
- Quỹ dự phòng để ở đâu, khi cần rút thì ai rút được.
- Giấy tờ nhà đất, sổ bảo hiểm, giấy tờ xe cất ở đâu.
Mật khẩu thì không nhất thiết chia sẻ hết, nhưng nên có cách để người còn lại truy cập được khi có chuyện khẩn cấp, ví dụ một phong bì niêm phong cất chỗ cả hai cùng biết. Danh sách này viết một lần, mỗi năm xem lại một lần, mất chừng một buổi tối.
Khi việc giữ tiền thành gánh nặng hoặc thành căng thẳng
Dấu hiệu cần chia lại vai:
- Người giữ quỹ thường xuyên phải bù tiền riêng mà không nói ra.
- Một người phải xin tiền cho từng khoản nhỏ và thấy bị kiểm soát.
- Có khoản lớn được chi mà người kia chỉ biết khi đã xong.
- Cuối tháng hai người đưa ra hai con số khác nhau về chuyện nhà đã tiêu bao nhiêu.
Lúc đó, thay vì tranh luận ai đúng, hãy quay về bảng năm vai ở trên và hỏi: vai nào đang bị dồn vào một người, vai nào đang bỏ trống. Thường chỉ cần thêm một mức tự quyết rõ ràng (dưới mức này cứ chi, trên mức này báo trước) và một buổi xem sổ chung mỗi tháng là căng thẳng giảm hẳn.
Nếu căng thẳng về tiền đi kèm sự kiểm soát (một người bị giữ hết thu nhập, bị cấm biết tiền nhà, bị đe doạ khi hỏi) thì đó không còn là chuyện chia việc nữa. Luật Phòng, chống bạo lực gia đình coi việc kiểm soát thu nhập để tạo sự lệ thuộc là một hành vi bạo lực gia đình về kinh tế. Người gặp cảnh này nên tìm sự hỗ trợ từ người thân tin cậy, hội phụ nữ hoặc chính quyền nơi ở.
Khi con lớn dần
Con tuổi thiếu niên có thể nhận một vai nhỏ: giữ tiền đi chợ một tuần, đóng tiền mạng bằng điện thoại dưới sự theo dõi, ghi sổ tiền điện nước. Đó là cách học về tiền thực tế nhất, vì con thấy tiền nhà chảy đi đâu chứ không chỉ học qua lời. Con đã đi làm và sống cùng nhà thì có thể góp phần và nhận một vai thật, như lo hoá đơn mạng hay đi chợ cuối tuần.
Câu hỏi thường gặp
Vợ hay chồng nên giữ tiền trong nhà?
Không có quy định hay chuẩn mực nào buộc vợ hay chồng giữ tiền. Người hợp giữ quỹ là người cẩn thận với số và có thời gian theo dõi, còn người kia nên giữ vai soát lại. Quan trọng là cả hai đều nắm được toàn cảnh tiền của nhà.
Tay hòm chìa khoá nghĩa là gì?
Đó là cụm từ chỉ người nắm giữ tiền bạc, của cải trong gia đình, xuất phát từ hình ảnh chiếc hòm có khoá đựng của ngày xưa. Người giữ chìa khoá là người quyết việc chi tiêu. Ngày nay cụm này vẫn dùng để nói ai là người quản lý tiền trong nhà.
Người không giữ tiền có cần biết tiền nhà không?
Có. Ít nhất nên biết nhà có những tài khoản nào, khoản trả định kỳ nào, đang nợ hay cho ai vay gì, và quỹ dự phòng để đâu. Khi người giữ tiền ốm hay vắng nhà dài ngày, người còn lại phải lo được việc.
Ông bà giữ tiền chung của cả nhà có ổn không?
Ổn nếu cả nhà đồng ý và thoả thuận rõ những khoản nào đi qua quỹ chung, những khoản nào gia đình nhỏ tự lo. Nên có người con cùng xem sổ để đỡ việc cho ông bà và sẵn sàng tiếp quản khi ông bà mệt.
Bị chồng hoặc vợ giữ hết tiền, không cho biết thì sao?
Trước hết nên nói chuyện về việc chia vai và mức tự quyết. Nếu bị kiểm soát thu nhập, bị cấm hỏi hoặc bị đe doạ, đó có thể là bạo lực gia đình về kinh tế theo Luật Phòng, chống bạo lực gia đình, và nên tìm hỗ trợ từ người thân, hội phụ nữ hoặc chính quyền nơi ở.
