Chi phí học hành của con trong một năm không chỉ là học phí: nó gồm khoản đầu năm (đồng phục, sách vở, bảo hiểm y tế), khoản đều hằng tháng (bán trú, xe đưa đón, học thêm), và khoản rải rác (dã ngoại, thi, sinh nhật bạn, quỹ lớp). Cách giữ cho ngân sách gia đình không chao đảo là lập một lịch các khoản theo năm học, rồi để dành dần mỗi tháng cho đợt tựu trường thay vì chờ tháng Tám mới lo.
Năm học là một "năm tài chính" riêng của gia đình có con
Nhà có con đi học sống theo hai cuốn lịch: lịch Tết và lịch năm học. Năm học ở Việt Nam thường bắt đầu vào đầu tháng Chín và kết thúc vào cuối tháng Năm, có các mốc thi giữa kỳ, cuối kỳ và kỳ nghỉ hè dài. Mỗi mốc kéo theo một nhóm khoản chi.
Điểm khó là các khoản này dồn vào vài tháng: tháng Tám và tháng Chín gần như là đợt chi lớn nhất năm của nhà có con, trùng với Rằm tháng Bảy và Trung thu. Nhà nào không để dành trước thường phải rút quỹ dự phòng, hoặc cắt bớt tiền ăn của cả nhà mấy tuần.
Bài này không bàn chuyện nên chọn trường nào hay học thêm môn gì. Chỉ nói về cách nhìn tiền học của con như một phần của ngân sách cả nhà.
Học phí trường công nay ra sao
Từ năm học 2025–2026, theo nghị quyết của Quốc hội, trẻ mầm non và học sinh phổ thông học trường công lập được miễn học phí; học sinh trường ngoài công lập được Nhà nước hỗ trợ một phần. Vì vậy với nhiều gia đình con học trường công, dòng "học phí" trong ngân sách đã nhẹ đi hoặc không còn.
Nhưng miễn học phí không có nghĩa là đi học không tốn tiền. Các khoản phục vụ bán trú, ăn uống, đưa đón, học thêm, đồ dùng vẫn do gia đình chi. Chi tiết từng khoản thu ở trường của con, mức nào là bắt buộc, mức nào là tự nguyện, phụ huynh nên hỏi trực tiếp nhà trường hoặc xem thông báo của sở giáo dục nơi mình ở, vì mỗi địa phương quy định khác nhau.
Lịch các khoản trong một năm học
| Thời điểm | Khoản thường gặp | Ghi chú |
|---|---|---|
| Tháng 7–8 (chuẩn bị) | Sách giáo khoa, vở, đồ dùng học tập, cặp, giày, đồng phục | Đợt chi tập trung nhất, nên mua dần từ hè |
| Đầu tháng 9 (tựu trường) | Bảo hiểm y tế học sinh, các khoản thu đầu năm của trường, quỹ lớp, quỹ hội phụ huynh | Hỏi rõ khoản nào bắt buộc, khoản nào tự nguyện |
| Hằng tháng | Tiền ăn bán trú, xe đưa đón, học thêm, năng khiếu, tiền ăn sáng | Khoản đều, đưa vào ngân sách tháng |
| Rải rác trong năm | Dã ngoại, tham quan, lễ hội trường, quà thầy cô dịp 20/11 (nếu nhà có lệ), sinh nhật bạn | Nên có một quỹ nhỏ riêng |
| Mùa thi | Tài liệu ôn, học thêm tăng cường, phí thi chứng chỉ (nếu có), đi lại | Nặng ở năm cuối cấp |
| Hè | Lớp hè, bơi, trại hè, trông trẻ khi bố mẹ đi làm | Hay bị quên khi lập ngân sách năm |
Bảo hiểm y tế là khoản bắt buộc với học sinh theo Luật Bảo hiểm y tế, được ngân sách nhà nước hỗ trợ một phần mức đóng (có địa phương hỗ trợ thêm), thường thu qua trường vào đầu năm học. Nhà nào con đã có thẻ theo diện khác (ví dụ trẻ dưới sáu tuổi được cấp thẻ miễn phí) thì báo với trường để không đóng trùng.
Ba lớp chi phí học hành
Lớp nền: khoản không tránh được
Sách vở, đồng phục, bảo hiểm y tế, tiền ăn nếu con ăn bán trú, đi lại tới trường. Đây là phần ưu tiên số một, xếp ngang tiền nhà và tiền ăn của cả nhà.
Lớp lựa chọn: khoản gia đình quyết
Học thêm, năng khiếu, ngoại ngữ ngoài giờ, xe đưa đón thay vì bố mẹ chở, trại hè. Mỗi khoản là một quyết định của cả nhà, nên bàn dựa trên ba câu: con có cần thật không, con có muốn không, và nhà mình có chi đều được cả năm không. Một khoản học thêm chỉ đóng được ba tháng rồi phải dừng thường khiến con hụt hẫng hơn là không học.
Lớp phát sinh: khoản nhỏ mà nhiều
Quỹ lớp, ủng hộ, đồ thủ công cô giao, áo đồng phục cho buổi diễn văn nghệ, tiền đi sinh nhật bạn. Từng khoản nhỏ, nhưng cả năm cộng lại không ít. Cách gọn nhất là đặt một quỹ phát sinh cho mỗi con mỗi học kỳ, chi từ đó, hết thì cả nhà bàn.
Để dành cho tựu trường: chia mười hai
Cách đơn giản nhất để tháng Tám không thành tháng "cháy túi": ghi lại tổng các khoản đầu năm học vừa rồi, chia cho mười hai, và mỗi tháng trích đúng phần đó vào một khoản để riêng. Năm sau con lên lớp, sách mới, đồng phục chật, tổng có thể khác, nhưng ít nhất đã có một nền để bắt đầu.
Một số mẹo của các nhà có kinh nghiệm:
- Mua dần từ đầu hè: vở, bút, cặp mua rải trong tháng Sáu, tháng Bảy đỡ dồn hơn mua hết vào tuần cuối tháng Tám.
- Dùng lại và trao đổi: sách tham khảo, đồng phục của con lớn cho con nhỏ, trao đổi trong nhóm phụ huynh cùng trường.
- Xem danh sách của trường trước khi mua: nhiều nhà mua theo thói quen rồi thừa, vì trường đã có danh sách riêng.
- Để con cùng lập danh sách: con lớn tiểu học trở lên có thể cùng bố mẹ ghi thứ cần, thứ muốn, và chọn trong khoản đã định.
Nhiều con: chia sao cho công bằng
Nhà có hai, ba con ở các cấp học khác nhau thì chi phí mỗi con khác nhau rất xa. Con lớn cuối cấp ôn thi tốn hơn con nhỏ mẫu giáo, và chuyện này hoàn toàn bình thường. Công bằng không có nghĩa là chi bằng nhau, mà là mỗi con được lo đủ cho nhu cầu của giai đoạn mình.
Nên tách ngân sách học hành theo từng con trên trang tổng. Vừa dễ theo dõi, vừa tránh cảm giác "con này được hơn con kia" khi các con lớn lên và hiểu chuyện. Khi giải thích với con, chỉ cần nói thật: "năm nay anh thi cuối cấp nên cần nhiều hơn, năm em thi bố mẹ cũng lo như vậy".
Những câu nên hỏi trước khi đóng tiền
Khi nhận thông báo các khoản thu đầu năm, phụ huynh có quyền hỏi rõ. Những câu hỏi lịch sự và hợp lý:
- Khoản này là bắt buộc hay tự nguyện?
- Khoản này đã được hội phụ huynh lớp bàn và đồng ý chưa?
- Nếu con không tham gia hoạt động này thì có phải đóng không?
- Cuối năm có báo cáo thu chi quỹ lớp không?
Hỏi không có nghĩa là nghi ngờ thầy cô hay ban phụ huynh. Chính những người giữ quỹ minh bạch cũng muốn được hỏi để có dịp công khai.
Câu hỏi thường gặp
Đầu năm học cần chuẩn bị những khoản tiền nào?
Thường gồm sách giáo khoa, vở và đồ dùng học tập, đồng phục, giày dép, bảo hiểm y tế học sinh, các khoản thu đầu năm của trường và quỹ lớp. Nếu con ăn bán trú hoặc đi xe đưa đón thì có thêm tiền tháng đầu. Nên lập danh sách từ đầu hè và mua dần.
Học sinh trường công có còn phải đóng học phí không?
Từ năm học 2025–2026, theo nghị quyết của Quốc hội, trẻ mầm non và học sinh phổ thông công lập được miễn học phí. Tuy vậy các khoản như tiền ăn bán trú, đưa đón, học thêm, đồ dùng vẫn do gia đình chi. Mức cụ thể nên hỏi trường hoặc sở giáo dục địa phương.
Bảo hiểm y tế học sinh có bắt buộc không?
Có, học sinh là đối tượng phải tham gia bảo hiểm y tế theo Luật Bảo hiểm y tế, và được Nhà nước hỗ trợ một phần mức đóng. Thẻ thường được làm qua trường vào đầu năm học. Trẻ dưới sáu tuổi được cấp thẻ miễn phí nên không phải đóng.
Làm sao để không bị động tiền tựu trường?
Lấy tổng chi đầu năm học trước chia cho mười hai, mỗi tháng trích phần đó vào một khoản để riêng. Kết hợp mua đồ dùng rải rác từ đầu hè và dùng lại đồ của con lớn. Như vậy tháng Tám, tháng Chín không phải rút quỹ dự phòng.
Có nên cho con học thêm nhiều môn không?
Đó là quyết định của từng nhà, nên dựa vào việc con có cần, có muốn và gia đình có chi đều được cả năm không. Một khoản học thêm phải dừng giữa chừng vì hết tiền thường gây hụt hẫng cho con. Bàn với con trước khi đăng ký cũng giúp con có trách nhiệm hơn với lựa chọn đó.
