Tiền chợ hằng ngày dễ kiểm soát nhất khi đặt theo tuần chứ không theo ngày: cả nhà thống nhất một mức cho bảy ngày, tính theo số người ăn và số bữa ăn ở nhà, rồi chia thành phần đi chợ tươi, phần đồ khô dự trữ và phần ăn ngoài. Tiền ăn là khoản biến động lớn nhất trong ngân sách gia đình, nên chỉ cần giữ được nhịp tuần là phần lớn chuyện "cuối tháng hụt tiền" đã được giải quyết.
Vì sao tiền chợ là khoản khó giữ nhất
Theo các kỳ khảo sát mức sống dân cư của cơ quan thống kê, ăn uống luôn là nhóm chiếm phần lớn nhất trong chi tiêu đời sống của hộ gia đình Việt. Nó lớn, lại chi ra từng chút một mỗi ngày, bằng tiền mặt ở chợ, bằng chuyển khoản ở siêu thị, bằng ví điện tử khi đặt đồ ăn. Không ai thấy nó to cho tới khi cộng lại cuối tháng.
Thêm nữa, tiền chợ của một nhà không chỉ phụ thuộc vào ý muốn tiết kiệm. Nó phụ thuộc vào:
- Bao nhiêu người ăn cơm nhà, bao nhiêu bữa mỗi ngày.
- Con ăn bán trú ở trường hay về nhà ăn trưa.
- Có người ăn kiêng, người già cần món mềm, trẻ nhỏ cần món riêng không.
- Tuần đó có giỗ, có khách, có sinh nhật không.
- Giá thực phẩm theo mùa: mùa mưa bão rau đắt lên, mùa rộ thì rẻ.
Vì thế đừng so tiền chợ nhà mình với nhà hàng xóm hay với một con số trên mạng. Hãy so với chính nhà mình tháng trước.
Đặt mức theo tuần: cách làm từng bước
- Đếm suất ăn: số người nhân số bữa ăn ở nhà mỗi tuần. Một nhà bốn người ăn tối ở nhà cả tuần, trưa chỉ hai người ở nhà, sáng ăn ngoài, thì suất ăn khác hẳn nhà có ông bà ở nhà cả ngày. Đếm suất giúp hiểu vì sao tuần này tốn hơn tuần kia.
- Ghi ba tuần thật: người đi chợ giữ lại tổng mỗi lần mua. Không cần từng món, chỉ cần tổng mỗi lần và mua ở đâu.
- Lấy tuần ở giữa làm mức: bỏ tuần có giỗ hay có khách. Đó là mức tuần thường.
- Tách ba phần: đi chợ tươi, đồ khô dự trữ, ăn ngoài cả nhà. Mỗi phần một mức riêng.
- Để riêng tiền cho tuần: đầu tuần chuyển mức tuần vào một ví hoặc tài khoản riêng cho người đi chợ. Hết là hết, dư thì chuyển sang tuần sau hoặc vào quỹ chung.
Đặt theo tuần dễ hơn theo tháng vì một tuần đủ ngắn để điều chỉnh: thứ Năm thấy ví còn ít thì hai bữa cuối tuần nấu món đơn giản, không phải chờ hết tháng mới biết đã vượt.
Ba phần của tiền ăn
| Phần | Gồm gì | Cách giữ mức |
|---|---|---|
| Đi chợ tươi | Thịt, cá, rau, trứng, trái cây, mua vài lần mỗi tuần | Lên thực đơn sơ bộ cho tuần, mua theo thực đơn |
| Đồ khô dự trữ | Gạo, dầu ăn, nước mắm, mì, sữa, gia vị | Mua theo tháng khi gần hết, có danh sách cố định |
| Ăn ngoài cả nhà | Ăn sáng ngoài, bữa cuối tuần ở quán, đặt đồ ăn về | Đặt số lần mỗi tuần thay vì đặt số tiền |
Phần ăn ngoài là phần hay phình mà ít ai để ý, vì nó không đi qua người đi chợ. Mỗi người tự đặt một bữa cơm văn phòng, một ly cà phê, cuối tuần cả nhà đi ăn quán, tối mệt thì đặt đồ về. Không phải cắt, vì ăn ngoài cũng là niềm vui và đỡ việc nấu. Chỉ cần thống nhất: một tuần cả nhà ăn ngoài mấy lần, đặt đồ về mấy lần.
Thực đơn tuần: công cụ rẻ nhất để giữ tiền chợ
Đi chợ khi không biết tối nay nấu gì là cách tốn tiền nhanh nhất: thấy gì ngon thì mua, về nhà mới thấy tủ lạnh còn đồ cũ. Một thực đơn sơ bộ cho tuần, viết trên tờ giấy dán tủ lạnh, giúp ba việc: mua đúng thứ cần, tận dụng đồ còn lại, và chia việc nấu cho ai về sớm.
Thực đơn không cần chi tiết. Ghi món chính cho mỗi bữa tối là đủ, ví dụ: thứ Hai cá kho, thứ Ba thịt luộc rau muống, thứ Tư trứng đúc thịt. Cuối tuần để một bữa "dọn tủ lạnh" nấu từ đồ còn dư. Phần công thức món ăn thì tìm ở các trang nấu ăn; ở đây chỉ cần tờ giấy làm khung cho việc mua.
Mẹo của nhiều nhà: giữ khoảng mười món quen thay phiên nhau. Ít món lạ thì ít mua đồ chỉ dùng một lần.
Người đi chợ cần được trao gì
Trong nhiều nhà, người đi chợ chịu áp lực vô hình: tiền ít, phải nấu ngon, phải đủ chất, lại bị hỏi "sao tuần này tốn thế". Để công bằng, người đi chợ nên được trao:
- Một mức tuần rõ ràng, cả nhà đã đồng ý, chứ không phải "tiêu ít thôi".
- Quyền tự quyết trong mức: mua cá hay thịt, chợ hay siêu thị là việc của người đi chợ.
- Thông tin trước: ai không ăn tối, ai có khách, ai cần món riêng. Báo trước một ngày giúp đỡ phí đồ thừa.
- Sự thay phiên: việc đi chợ không mặc định là của ai. Cuối tuần đổi người đi cũng là cách để người kia hiểu giá cả.
Đủ chất mà không vượt mức
Giữ tiền chợ không có nghĩa là bớt chất. Viện Dinh dưỡng quốc gia khuyến nghị bữa ăn đa dạng, có đủ nhóm tinh bột, chất đạm, chất béo và rau quả. Những cách giữ chất mà không tốn hơn:
- Đạm xoay vòng: không phải bữa nào cũng thịt. Trứng, đậu phụ, cá nhỏ, tôm tép theo mùa cũng là nguồn đạm tốt.
- Rau theo mùa: rau đúng mùa vừa nhiều vừa ngon. Hỏi người bán "hôm nay rau gì đang rộ" là một câu đáng hỏi.
- Nấu vừa đủ: đồ thừa bỏ đi là tiền bỏ đi. Nấu đủ cho số người ăn, đồ dư thì cất đúng cách để bữa sau dùng.
- Bớt đồ uống ngọt, đồ ăn vặt đóng gói: thường là phần tốn mà ít bổ nhất trong giỏ hàng.
Với trẻ nhỏ, người già hay người có bệnh cần ăn kiêng, khẩu phần nên theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng. Đó là khoản đáng ưu tiên, không phải chỗ để cắt.
Khi tiền chợ tăng mà không rõ vì sao
Nếu ba tuần liền vượt mức, đừng vội trách người đi chợ. Kiểm tra theo thứ tự:
- Số suất ăn có tăng không (con nghỉ hè ăn ở nhà, ông bà lên chơi)?
- Giá có tăng chung không? Hỏi vài nhà quen hoặc nhìn giá vài món quen ở chợ.
- Phần ăn ngoài, đặt đồ về có đang lẫn vào tiền chợ không?
- Đồ bỏ đi trong tủ lạnh nhiều không?
Nếu do giá hoặc do suất ăn thì mức phải nâng lên. Ngân sách là để phản ánh đời thật, không phải để ép đời thật vào một con số cũ.
Câu hỏi thường gặp
Tiền chợ một ngày cho gia đình bao nhiêu là đủ?
Không có mức chung vì phụ thuộc vào số người, số bữa ăn ở nhà, nơi sống và giá theo mùa. Cách thực tế là ghi tổng tiền chợ trong ba tuần, lấy tuần ở giữa làm mức tuần, rồi chia cho bảy nếu cần mức ngày. Đặt theo tuần dễ giữ hơn theo ngày.
Đi chợ theo tuần hay đi hằng ngày tiết kiệm hơn?
Mỗi cách có lợi riêng: đi theo tuần ít bị mua theo ý thích hơn, đi hằng ngày thì đồ tươi hơn và ít bỏ phí. Nhiều nhà kết hợp: đồ khô mua theo tháng, thịt cá rau mua hai ba lần một tuần theo thực đơn đã lên.
Làm sao để tiền ăn ngoài không làm vỡ ngân sách?
Thống nhất số lần ăn ngoài và đặt đồ ăn về mỗi tuần thay vì đặt một số tiền. Tách khoản này khỏi tiền đi chợ để thấy rõ nó lớn tới đâu. Ăn ngoài không xấu, chỉ cần cả nhà biết nó chiếm bao nhiêu.
Tiền chợ có nên tính chung với tiền sữa, bỉm của con không?
Nên tách riêng. Sữa, bỉm, đồ ăn dặm có nhịp mua và mức khác hẳn tiền chợ, gộp vào sẽ khó biết phần nào tăng. Đặt chúng vào nhóm "con cái" trong ngân sách gia đình.
Có nên lên thực đơn tuần không?
Nên, dù chỉ ghi món chính cho bữa tối. Thực đơn giúp mua đúng thứ cần, tận dụng đồ còn trong tủ lạnh và chia việc nấu cho người về sớm. Để một bữa cuối tuần nấu từ đồ còn dư là cách bớt bỏ phí đơn giản nhất.
