Tiền hiếu hỉ (mừng cưới, phúng viếng, mừng thọ, thăm ốm, mừng nhà mới) nên có một quỹ riêng trong ngân sách gia đình, trích đều mỗi tháng, vì đây là khoản gần như chắc chắn xảy ra nhưng không biết trước rơi vào tháng nào. Cả nhà thống nhất trước vài nguyên tắc (mức theo mối quan hệ, ai đi đại diện, khi nào mừng chung khi nào mừng riêng) thì mỗi tấm thiệp đến không còn là một cú giật mình, và cũng giữ được tình nghĩa đúng phong tục.
Hiếu hỉ là gì và vì sao nó nằm trong ngân sách cả nhà
"Hiếu" là việc tang, "hỉ" là việc vui. Người Việt gọi chung các khoản đi đám cưới, đám tang, mừng thọ, đầy tháng, tân gia, thăm người ốm là tiền hiếu hỉ. Ở nhiều vùng, đây là cách cộng đồng đỡ nhau: nhà có việc lớn thì họ hàng, láng giềng góp mỗi người một ít, sau này nhà kia có việc thì đáp lại. Nhiều gia đình còn giữ sổ ghi ai đã mừng mình bao nhiêu để đáp lễ cho phải đạo.
Với ngân sách, hiếu hỉ có ba đặc điểm khiến nó khó quản:
- Không báo trước: đám cưới báo trước vài tuần, đám tang thì không ai biết trước.
- Dồn theo mùa: ở nhiều nơi, mùa cưới rơi vào những tháng cuối năm âm lịch và sau Tết; có tháng một nhà nhận mấy thiệp liền.
- Không chỉ là tiền mừng: còn tiền đi lại về quê, quần áo, nghỉ làm, quà kèm, có khi cả một chuyến xe khách cho cả nhà.
Vì đây là khoản của cả gia đình (đi mừng thường đại diện cho cả nhà, cho cả bên nội hoặc bên ngoại), nên quỹ hiếu hỉ thuộc về ngân sách chung, không để mỗi người tự lo bằng tiền túi.
Lập quỹ hiếu hỉ: cách làm đơn giản
- Nhìn lại một năm: liệt kê các đám cả nhà đã đi trong mười hai tháng qua, kèm chi phí đi lại. Lục tin nhắn, lịch, ảnh chụp thiệp là ra.
- Cộng tổng, chia mười hai: đó là mức trích mỗi tháng vào quỹ hiếu hỉ.
- Để riêng: một phong bì trong tủ hoặc một tài khoản con. Tiền mặt vẫn tiện vì phần lớn phong bì vẫn là tiền mặt.
- Biết trước năm tới: anh chị em, con cháu họ hàng nào sắp cưới, ông bà nào sắp mừng thọ tròn tuổi. Năm có nhiều việc lớn thì nâng mức trích.
Quỹ còn dư cuối năm thì giữ lại cho năm sau, vì có năm ít đám, có năm dồn dập. Quỹ thiếu thì bàn lấy từ khoản nào, không để người đi đám tự bù.
Mức mừng: theo mối quan hệ, không theo so bì
Bàn mức mừng là việc tế nhị và mỗi vùng, mỗi dòng họ có lệ riêng. Không có con số "chuẩn", và cũng không nên lấy mức của người khác làm thước đo. Cách nhiều nhà làm là chia mối quan hệ thành vài bậc rồi thống nhất mức tương đối cho từng bậc, theo khả năng của nhà mình:
| Bậc quan hệ | Ví dụ | Gợi ý cách tính |
|---|---|---|
| Ruột thịt gần | Anh chị em ruột, con cháu ruột, ông bà hai bên | Thường bàn riêng với cả nhà, có khi kèm góp công góp việc |
| Họ hàng | Anh em họ, cô dì chú bác | Theo lệ của dòng họ, hỏi người lớn trong họ |
| Bạn thân, đồng nghiệp gần | Người thường xuyên qua lại | Theo mức họ đã mừng mình (nếu có) và khả năng hiện tại |
| Quen biết, xã giao | Hàng xóm, đồng nghiệp ít qua lại | Mức thấp nhất của nhà, có thể gửi qua người khác |
Hai nguyên tắc giúp đỡ khó xử:
- Đáp lễ theo sổ, điều chỉnh theo thời gian: nhiều nhà mừng lại tương đương hoặc nhỉnh hơn mức người kia đã mừng mình, có tính tới chuyện giá cả đã khác sau nhiều năm. Đó là phong tục, nhà nào theo thì theo.
- Vừa sức là đủ lễ: người nhận hiểu hoàn cảnh của người mừng. Một phong bì vừa sức mà có mặt, có lời hỏi han, nhiều khi quý hơn một phong bì lớn gửi qua người khác.
Đi một người hay đi cả nhà, mừng chung hay mừng riêng
Đây là chỗ nhiều nhà bị "chi hai lần" mà không để ý. Vài câu nên thống nhất trước:
- Thiệp mời ai: thiệp ghi cả gia đình thì thường đi cả nhà hoặc đại diện mừng chung một phong bì. Thiệp ghi riêng tên một người thì người đó đi.
- Vợ chồng cùng quen: thường mừng chung một phong bì. Nếu mỗi người có quan hệ riêng với chủ nhà (đồng nghiệp của vợ, bạn học của chồng) thì nhà nào cũng có lệ riêng, nên bàn trước.
- Con đã đi làm: con có bạn bè, đồng nghiệp riêng thì tự lo phần của mình. Với đám của họ hàng, con đi cùng bố mẹ thì có nhà mừng chung, có nhà con mừng riêng một phong bì để tập lệ.
- Đám ở xa: tính cả tiền đi lại, nghỉ làm. Nếu không về được, gửi qua người thân kèm một cuộc gọi hỏi thăm.
Việc hiếu: khoản không ai muốn bàn nhưng nên chuẩn bị
Đi phúng viếng thì đơn giản hơn: một phong bì, vòng hoa hoặc lễ vật theo lệ địa phương, có mặt chia buồn. Điều khó hơn là khi việc hiếu đến với chính nhà mình.
Trong gia đình có người cao tuổi, việc chuẩn bị trước một khoản cho hậu sự không phải điều xui. Ở nhiều vùng, các cụ tự để dành sẵn và dặn con cháu. Con cháu nên biết khoản ấy có không, để ở đâu, và anh chị em sẽ góp thêm thế nào nếu cần. Nói chuyện này lúc mọi người còn bình tĩnh giúp tránh tranh cãi trong lúc đau buồn. Việc tổ chức tang lễ, cúng giỗ theo phong tục từng vùng là phần riêng, nên hỏi người lớn trong họ.
Tiền phúng viếng nhận được, nhiều gia đình ghi sổ cẩn thận để sau này đáp lễ. Cách dùng khoản này (bù chi phí tang lễ, chia cho các con, hay để dành làm giỗ) là chuyện mỗi nhà tự bàn, nên ghi rõ thoả thuận để anh chị em không hiểu nhầm nhau.
Khi tháng nào cũng có thiệp
Có những năm một nhà nhận thiệp dồn dập, nhất là khi con cháu trong họ đến tuổi lập gia đình cùng lúc. Vài cách giữ cho ngân sách không bị bào mòn mà vẫn trọn tình:
- Ưu tiên có mặt với người gần, gửi phong bì với người xa.
- Không vay để đi mừng. Nếu quỹ cạn, mức vừa sức là đủ, không ai trách người có mặt.
- Nói thật với người thân nếu năm đó nhà khó khăn. Họ hàng gần thường hiểu và thông cảm hơn ta nghĩ.
- Gom các khoản nhỏ: thăm ốm, mừng đầy tháng có thể bằng quà thiết thực thay vì phong bì, tuỳ quan hệ và lệ nơi đó.
Một việc làm ngay
Tối nay, mở lịch hoặc tin nhắn, đếm số đám nhà mình đã đi trong năm qua. Ghi ra cả tiền mừng lẫn tiền đi lại. Con số đó, chia mười hai, là khoản nên có trong ngân sách mỗi tháng từ nay. Kèm theo, hỏi người lớn trong nhà xem năm tới họ hàng có việc lớn nào.
Câu hỏi thường gặp
Tiền hiếu hỉ là gì?
Tiền hiếu hỉ là các khoản đi đám tang (hiếu) và đám vui (hỉ) như mừng cưới, mừng thọ, đầy tháng, tân gia, thăm người ốm. Đây là phong tục tương trợ lâu đời của người Việt, nhà có việc thì họ hàng láng giềng góp, sau này đáp lại.
Đi đám cưới nên mừng bao nhiêu?
Không có mức chung vì phụ thuộc vào mối quan hệ, lệ của vùng miền, dòng họ và khả năng của mỗi nhà. Nhiều nhà mừng theo bậc quan hệ và theo mức người kia đã mừng mình trước đây. Vừa sức và có mặt là trọn lễ.
Vợ chồng đi đám cưới mừng chung hay riêng?
Thường vợ chồng cùng quen chủ nhà thì mừng chung một phong bì. Khi mỗi người có quan hệ riêng như đồng nghiệp, bạn học, thì tuỳ lệ mỗi nhà, nên thống nhất trước để không mừng hai lần hoặc bị thiếu.
Có nên lập quỹ riêng cho hiếu hỉ không?
Nên. Cộng tổng các đám đã đi trong năm qua kể cả tiền đi lại, chia mười hai và trích đều mỗi tháng. Quỹ dư thì giữ cho năm sau, vì số đám mỗi năm không đều.
Vì sao nhiều nhà ghi sổ tiền mừng?
Để sau này đáp lễ cho đúng khi người kia có việc, theo nếp có đi có lại của người Việt. Sổ cũng giúp gia đình nhớ ai đã đến chung vui, chia buồn với mình, không chỉ để nhớ số tiền.
