Khi cha mẹ già không lên cầu thang được nữa, việc đầu tiên là đưa cả sinh hoạt của ông bà về một tầng, thường là tầng trệt: giường, nhà vệ sinh, chỗ ngồi ban ngày, đồ dùng thiết yếu. Sau đó mới tính chuyện cửa đủ rộng cho xe lăn, chuông gọi người nhà ở tầng trên, chỗ cho người chăm ngủ gần, và nếu cần thì ghế leo cầu thang hay thang máy gia đình. Quyết định nên bàn với bác sĩ và với chính ông bà.
Dấu hiệu nên chuyển ông bà xuống một tầng
Nhiều gia đình chỉ dời phòng sau một cú ngã. Dời sớm hơn thì nhẹ nhàng hơn cho mọi người. Một vài dấu hiệu nên bàn ngay:
- Ông bà đi cầu thang phải dừng nghỉ giữa chừng, thở dốc, hoặc bám cả hai tay.
- Ông bà bắt đầu ngại xuống nhà, ở lỳ trên phòng cả ngày, ăn cơm một mình trên tầng.
- Dậy đêm đi vệ sinh nhiều lần mà nhà vệ sinh ở tầng khác.
- Mới ốm dậy, mới mổ, đang hồi phục sau tai biến hay gãy xương.
- Bác sĩ dặn hạn chế leo cầu thang.
Có ông bà không chịu dời vì sợ bị coi là "già rồi", vì gắn bó với căn phòng cũ, hoặc vì tầng trệt ồn. Lắng nghe lý do thật và giải quyết từng cái thường hiệu quả hơn là thuyết phục bằng chuyện an toàn.
Gom sinh hoạt về một tầng: cần những gì
Nguyên tắc là ông bà sống được trọn một ngày mà không cần lên xuống cầu thang. Danh sách tối thiểu:
| Nhu cầu | Cách làm trong nhà ống |
|---|---|
| Ngủ | Phòng phía sau tầng trệt, xa chỗ để xe; nếu chưa có phòng, ngăn tạm bằng vách hoặc tủ |
| Vệ sinh | Nhà vệ sinh trên cùng tầng, càng gần giường càng tốt; tạm thời có thể dùng ghế bô đặt cạnh giường ban đêm |
| Tắm | Ghế tắm, vòi sen cầm tay, tay vịn; nếu nhà tắm quá nhỏ thì tắm ngồi hoặc lau người theo hướng dẫn của nhân viên y tế |
| Ngồi ban ngày | Một ghế tựa có tay vịn đặt chỗ nhìn ra cửa hoặc giếng trời, có ánh sáng tự nhiên |
| Ăn | Ăn cùng cả nhà ở bàn chung nếu được; bàn đủ cao cho xe lăn lọt chân nếu ông bà dùng xe lăn |
| Đồ cá nhân | Thuốc, kính, điện thoại, nước uống, quần áo để trong tầm tay, không phải nhờ người lên tầng lấy |
Đừng quên những thứ mang tính tinh thần: ảnh gia đình, đài radio, chậu cây ông bà chăm, cuốn sách quen. Chuyển phòng mà mất hết đồ quen thì ông bà dễ buồn, dễ lẫn hơn.
Xe lăn, khung tập đi và chuyện cửa hẹp
Nhà ống hay có cửa nhà vệ sinh hẹp, bậc giữa các phòng, lối đi bị xe máy chiếm. Nếu ông bà đã hoặc sắp dùng khung tập đi, xe lăn:
- Đo cửa: xe lăn thông thường rộng khoảng 60–70 cm, cần lòng cửa rộng hơn thế một khoảng để tay không bị kẹp. Cửa nhà vệ sinh nhà ống thường hẹp; khi sửa có thể nới cửa hoặc đổi sang cửa trượt, hỏi thợ có nghề về tường chịu lực.
- Xoá bậc: bậc nhỏ giữa phòng ngủ và nhà tắm làm dốc thấp; bậc cửa ra ngõ dùng tấm dốc rời đặt khi cần.
- Lối đi: dời bàn ghế, chậu cây để xe lăn quay được ở chỗ cần quay, thường là cạnh giường và trong nhà vệ sinh.
- Sàn: bỏ thảm mỏng dễ cuộn vào bánh xe.
Loại xe lăn, khung tập đi nào hợp và chỉnh độ cao ra sao nên do bác sĩ hoặc chuyên viên phục hồi chức năng hướng dẫn.
Gọi người nhà khi ở khác tầng
Nhà ống bốn tầng, ông bà ở dưới, con cháu ngủ trên tầng ba: gọi to không ai nghe. Một số cách nhiều nhà dùng:
- Chuông không dây: nút bấm cạnh giường và trong nhà vệ sinh, chuông kêu ở phòng người chăm.
- Thiết bị nghe trẻ sơ sinh hoặc camera có đàm thoại, đặt ở phòng ông bà. Chỉ dùng khi ông bà đồng ý, và không đặt camera trong nhà vệ sinh.
- Điện thoại cài sẵn gọi nhanh cho một hai người, để chỗ ông bà luôn với tới.
- Đồng hồ hoặc vòng đeo tay có nút gọi nếu ông bà hay đi lại một mình trong nhà.
Bất cứ thiết bị nào cũng nên thử thật một lần: bấm chuông lúc nửa đêm xem người ở tầng trên có nghe và tỉnh không.
Người chăm ngủ ở đâu
Khi ông bà cần người bên cạnh ban đêm, người chăm, có thể là con cái thay phiên, có thể là người giúp việc, cần chỗ ngủ gần. Trong nhà ống chật, có nhà kê giường gấp trong cùng phòng, có nhà ngăn một góc phòng khách. Người chăm cũng cần ngủ đủ: nếu một người thức trông nhiều đêm liền, cả nhà nên chia ca, kể cả những người con ở xa có thể về thay vào cuối tuần. Chăm cha mẹ là việc của tất cả con cái, không mặc định của người con gái, con dâu hay người ở gần nhất.
Ghế leo cầu thang và thang máy gia đình
Với gia đình muốn ông bà vẫn lên được các tầng, ví dụ để thắp hương, lên sân thượng, có hai loại thiết bị hay được nhắc:
- Ghế chạy theo cầu thang: một ghế gắn trên ray dọc tay vịn, người ngồi và ghế chạy lên. Cần cầu thang đủ rộng; cầu thang xoắn, cầu thang rất hẹp của nhà ống có khi không lắp được hoặc phải làm ray riêng.
- Thang máy gia đình: nhiều nhà ống xây mới đã chừa sẵn hộp thang. Nhà cũ muốn lắp thêm thì phải khảo sát kết cấu, có thể phải xin phép sửa chữa.
Cả hai đều là đầu tư lớn, cần khảo sát của đơn vị có nghề và tính đến bảo trì định kỳ, mất điện. Không có thiết bị nào thay được việc có một phòng ngủ và nhà vệ sinh ở tầng thấp.
Góc nhìn hôm nay: giữ cho ông bà vẫn là người trong nhà
Khi sinh hoạt của ông bà gom về tầng trệt, có nguy cơ ông bà thành "người ở phòng dưới", cả nhà chỉ ghé xuống đưa cơm. Vài việc nhỏ giữ ông bà ở giữa nếp nhà: ăn tối cùng nhau ở tầng trệt, con cháu ngồi học hoặc làm việc ở phòng khách vài buổi, kể cho ông bà nghe chuyện trên tầng, để ông bà vẫn quyết những việc mình quyết được như hôm nay nấu gì, cây nào cần tưới.
Mọi chuyện về sức khoẻ, tư thế nằm, chống loét, dinh dưỡng, thuốc men nên theo hướng dẫn của bác sĩ và nhân viên y tế đang theo dõi ông bà. Trạm y tế phường thường là nơi đầu tiên hỏi được về chăm sóc tại nhà.
Câu hỏi thường gặp
Người già yếu ở nhà ống nên ở phòng nào?
Nên ở một phòng cùng tầng với nhà vệ sinh, thường là phía sau tầng trệt, xa chỗ để xe và tiếng phố. Mọi thứ ông bà dùng trong ngày nên ở cùng tầng đó, để không phải lên xuống cầu thang.
Cửa phòng bao nhiêu thì xe lăn đi qua được?
Xe lăn thông thường rộng khoảng 60–70 cm, nên lòng cửa cần rộng hơn một khoảng để tay người đẩy và tay người ngồi không bị kẹp. Đo xe lăn thật của nhà mình rồi đo cửa; cửa hẹp thì hỏi thợ có nghề về nới cửa hoặc làm cửa trượt.
Nhà ống có lắp được thang máy gia đình không?
Nhiều nhà xây mới chừa sẵn hộp thang nên lắp được. Nhà cũ thì cần đơn vị có nghề khảo sát kết cấu và có thể phải xin phép sửa chữa. Nếu không lắp được, gom sinh hoạt của ông bà về tầng thấp vẫn là cách chắc nhất.
Làm sao để ông bà ở tầng dưới gọi được con ở tầng trên?
Dùng chuông không dây có nút bấm cạnh giường và trong nhà vệ sinh, điện thoại cài gọi nhanh, hoặc thiết bị nghe có đàm thoại khi ông bà đồng ý. Thử bấm lúc nửa đêm để chắc người ở trên nghe được.
