Ở chung mà tách sinh hoạt là cách nhiều gia đình phố chọn để vừa gần vừa đỡ va: cùng một căn nhà nhưng mỗi thế hệ có tầng riêng, có thể có bếp nhỏ riêng, quỹ chi tiêu riêng, chỉ chung cửa ra vào, bữa tối cuối tuần và những ngày lễ. Có ít nhất năm mức tách, từ "chung tất cả" đến "hai nhà liền vách". Chọn mức nào nên dựa vào nếp ăn uống, giờ giấc và nhà rộng tới đâu, không phải vào chuyện ai đúng ai sai.
Vì sao "chung tới đâu" quan trọng hơn "chung hay không"
Phần lớn va chạm khi ở chung không đến từ chuyện lớn, mà từ những thứ dùng chung hằng ngày: cái bếp, cái tủ lạnh, cái điều khiển tivi, giờ đóng cửa. Gia đình nào cũng có lúc "chung" quá mức cần: hai cách nấu ăn chen một gian bếp, hai nếp đi ngủ chen một phòng khách. Tách ra từng phần không có nghĩa là xa nhau, mà là bớt những điểm cọ xát không cần thiết để giữ sức cho những lúc thật sự cần ở bên nhau.
Chuyện quyết định ở chung hay ra riêng sau khi cưới đã có nhiều bài bàn. Bài này dành cho những nhà đã chọn ở chung, hoặc buộc phải ở chung, và muốn tìm mức vừa.
Năm mức tách sinh hoạt trong một nhà
| Mức | Chung | Riêng | Cần gì về nhà cửa |
|---|---|---|---|
| 1. Chung tất cả | Bếp, bữa ăn, quỹ, phòng khách | Phòng ngủ | Không cần sửa |
| 2. Chung bếp, riêng tầng | Bếp, bữa tối | Một tầng có phòng ngủ và góc sinh hoạt riêng | Góc ngồi trên tầng, nhà vệ sinh mỗi tầng |
| 3. Bếp chính chung, bếp phụ trên tầng | Bữa tối hoặc cuối tuần | Bữa sáng, đồ ăn vặt, tủ lạnh nhỏ | Một góc pha chế có bồn rửa, bếp điện nhỏ, tủ lạnh mini |
| 4. Riêng bếp, chung cửa | Cửa ra vào, chỗ để xe, giỗ Tết | Ăn uống, hoá đơn, giờ giấc | Bếp đầy đủ ở tầng trên, có thể tách công tơ điện |
| 5. Hai nhà liền vách hoặc trước sau | Sân, lối đi, ngày lễ | Gần như mọi thứ | Chia đất, xây hoặc sửa thành hai căn; việc này cần thủ tục |
Nhiều nhà dừng ở mức 2 hoặc 3 và thấy vừa. Mức 3 đáng để ý vì chi phí sửa không lớn mà gỡ được rất nhiều chuyện nhỏ: con cháu pha sữa, hâm đồ ăn lúc khuya không phải xuống bếp chung, ông bà dậy sớm nấu nồi cháo không ai bị đánh thức.
Bếp: điểm nóng số một
Hai người quen đứng bếp theo hai kiểu khác nhau mà chung một gian bếp nhỏ thì rất dễ mệt, dù không ai có ý xấu. Người thì muốn dao thớt để ngoài cho tiện, người muốn cất hết vào tủ. Người nêm theo vị quê, người nấu theo khẩu vị trẻ con. Người rửa bát ngay, người để ngâm đến sáng.
Nếu chung bếp, mấy thoả thuận giúp đỡ va:
- Chia ngày hoặc chia bữa: ai nấu bữa nào thì bữa đó theo cách người ấy, người khác không chỉnh.
- Ngăn tủ lạnh riêng cho đồ riêng của từng tầng, ghi rõ, ngăn chung cho đồ cả nhà.
- Chỗ cất cố định cho những đồ ai cũng dùng: dao, thớt, nồi cơm. Cất sai chỗ là chuyện vặt nhưng lặp lại mỗi ngày thì thành bực.
- Người rửa không phải người nấu, hoặc ngược lại, tuỳ nhà. Điều quan trọng là rõ ràng, không ngầm hiểu.
Chuyện chia việc nhà chi tiết là một đề tài riêng. Ở đây chỉ nhấn một điều: việc bếp là việc của người lớn trong nhà, không mặc định của riêng ai vì là con dâu, con gái hay bà nội.
Tiền điện, nước và các khoản chung
Từ mức 3 trở đi, câu hỏi "tiền điện ai trả" bắt đầu xuất hiện, nhất là khi một tầng chạy điều hoà cả đêm. Các cách hay gặp:
- Góp một khoản cố định mỗi tháng vào quỹ chung, không tính từng số điện.
- Chia theo số người, hoặc theo số phòng có điều hoà.
- Lắp công tơ phụ cho tầng trên để biết mỗi tầng dùng bao nhiêu. Việc lắp, đấu nối công tơ phụ là việc của thợ điện có nghề; muốn tách hợp đồng mua điện riêng thì hỏi điện lực khu vực về điều kiện.
Không có cách nào công bằng tuyệt đối. Cách tốt là cách cả nhà hiểu và đồng ý, ghi lại một dòng để vài năm sau không ai phải nhớ "hồi đó nói thế nào".
Cửa, chìa khoá và giờ giấc
Chung một cửa ra vào thì giờ đóng cửa, ai giữ chìa khoá cửa cuốn, khách của tầng trên đi qua phòng khách tầng dưới là những chuyện phải nói. Mấy cách làm của nhiều nhà:
- Mỗi người lớn một chìa khoá riêng, không ai phải chờ người khác mở cửa.
- Cửa cuốn có cửa ngách nhỏ để người về khuya ra vào mà không kéo cả bộ cửa ầm ầm.
- Khách của tầng nào thì lên thẳng tầng đó nếu có góc tiếp khách trên tầng, đỡ chiếm phòng khách chung lúc ông bà đang nghỉ.
- Báo trước khi có khách ngủ lại, kể cả là họ hàng.
Bữa chung: giữ lại cái làm nên gia đình
Tách nhiều quá thì có nhà thành "hai hộ thuê chung một toà", cả tuần không ngồi với nhau một bữa. Cách giữ: chọn một vài bữa cố định cả nhà cùng ăn, thường là bữa tối cuối tuần, hoặc bữa tối của mấy ngày giữa tuần. Bữa chung nên ăn ở chỗ chung, ai nấu thì người khác dọn. Bữa chung không phải nơi để "xử" chuyện tồn đọng; chuyện cần bàn thì hẹn một buổi khác.
Khi muốn chuyển từ mức này sang mức khác
Đổi mức tách là chuyện nhạy cảm, nhất là khi người đề nghị là thế hệ trẻ. Ông bà dễ nghe thành "con không muốn ăn cùng nữa". Vài gợi ý:
- Nói bằng lý do thực tế, gắn với giờ giấc, việc làm, con nhỏ: "con về muộn, nấu riêng trên tầng cho bố mẹ ngủ sớm được".
- Giữ lại một thứ chung rõ ràng khi bớt một thứ khác: bớt bữa tối thường ngày thì thêm bữa trưa Chủ nhật.
- Thử một thời gian rồi cùng xem lại, thay vì tuyên bố một lần là xong.
- Nghe xem ông bà lo gì: lo bị bỏ rơi, lo ăn uống một mình, lo con cháu tiêu tốn. Có khi điều ông bà cần chỉ là được báo trước và có một bữa cùng nhau.
Chiều ngược lại cũng có: ông bà muốn tách ra cho thong thả, có bếp riêng nấu theo ý, có giờ giấc của mình. Nhu cầu đó cũng chính đáng như nhu cầu của người trẻ.
Góc nhìn hôm nay: kiểm một tuần
Trong một tuần, mỗi người ghi lại những lần thấy khó chịu vì một thứ dùng chung: chờ bếp, chờ nhà tắm, bị đánh thức, tủ lạnh hết chỗ. Cuối tuần gộp lại xem thứ nào xuất hiện nhiều nhất. Thứ đó là ứng viên đầu tiên để tách, có khi chỉ cần mua thêm một cái ấm siêu tốc, một tủ lạnh mini, một cái chìa khoá.
Nếu tính sửa lớn như làm thêm bếp, tách cầu thang, chia nhà thành hai căn, nên hỏi kiến trúc sư hoặc thợ có nghề về kết cấu và đường điện nước; việc chia tách nhà đất, cấp phép xây sửa thì hỏi Uỷ ban nhân dân phường hoặc tra Cổng dịch vụ công.
Câu hỏi thường gặp
Sống chung với bố mẹ có nên làm bếp riêng không?
Không bắt buộc, nhưng một bếp phụ nhỏ trên tầng thường gỡ được nhiều va chạm vặt như giờ nấu, khẩu vị, đồ ăn khuya. Bếp chính vẫn chung cho những bữa cả nhà. Nếu nhà chật, chỉ cần ngăn tủ lạnh riêng và chia bữa nấu cũng đã đỡ nhiều.
Ở chung thì tiền điện nước chia thế nào?
Hay gặp nhất là góp khoản cố định vào quỹ chung, chia theo số người hoặc theo số phòng có điều hoà. Muốn biết rõ từng tầng dùng bao nhiêu thì nhờ thợ điện lắp công tơ phụ. Cách nào cũng được, miễn cả nhà đồng ý và ghi lại.
Nói với bố mẹ muốn tách bếp thế nào để bố mẹ không buồn?
Nêu lý do thực tế gắn với giờ giấc, công việc, con nhỏ; giữ lại một bữa chung cố định; đề nghị thử một thời gian rồi cùng xem lại. Hỏi bố mẹ lo điều gì để giải quyết đúng chỗ lo.
Chung nhà riêng tầng có phải là ra ở riêng không?
Không hẳn. Đây là một mức ở giữa: mỗi thế hệ có không gian và nhịp riêng nhưng vẫn chung cửa, chung một số bữa và có mặt ngay khi cần. Nhiều gia đình thấy mức này vừa với nhà ống nhiều tầng.
