Nhà an toàn cho người cao tuổi: rà nhà ống từng tầng, từ cửa tới sân thượng

Nhà an toàn cho người cao tuổi trong nhà ống bắt đầu từ bốn thứ: tay vịn chắc ở cầu thang và nhà tắm, sàn chống trượt ở chỗ ướt, đèn ngủ soi đường từ giường tới nhà vệ sinh, và phòng ngủ ở tầng thấp. Cách làm gọn nhất là đi một vòng từ cửa ra vào lên tới sân thượng, cùng ông bà, dừng ở từng chỗ hay trơn, hay tối, hay phải với tay hoặc bước cao. Bài này là danh sách để đi vòng đó trong một buổi chiều.

Vì sao nhà ống cần rà riêng

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp té ngã vào nhóm nguyên nhân hàng đầu gây chấn thương ở người cao tuổi, và rất nhiều cú ngã xảy ra ngay trong nhà, ở những chỗ rất quen. Nhà ống phố Việt có vài đặc điểm làm chuyện này khó hơn:

• Cầu thang dốc và hẹp, có khi bậc cao bậc thấp không đều, nhất là nhà sửa nhiều lần.
• Bậc cửa cao để chống nước tràn từ đường vào, và sàn để xe dốc lên từ vỉa hè.
• Sàn đá, gạch men bóng ở tầng trệt, rất trơn khi nồm hoặc khi lau nhà.
• Nhà tắm nhỏ, sàn ướt quanh năm, có bậc lên xuống giữa phòng ngủ và nhà tắm.
• Sân thượng phơi đồ ông bà vẫn lên hằng ngày, đường lên qua cầu thang tum dốc nhất nhà.

Những chi tiết về tập thăng bằng, chọn dép, chọn gậy, xử lý khi ông bà ngã đã có các tài liệu chuyên sâu về chăm sóc người già. Ở đây chỉ đi qua từng chỗ của căn nhà.

Vòng một: cửa ra vào và tầng trệt

• Bậc cửa: dán dải chống trượt có màu tương phản ở mép bậc để mắt kém vẫn thấy. Nếu bậc cao, làm thêm tay nắm hoặc thanh vịn đứng cạnh khung cửa.
• Dốc để xe: dốc trơn khi mưa. Chỗ dắt xe và lối người đi nên tách nhau nếu được, hoặc ít nhất ông bà không phải bước qua dốc khi đi bộ ra ngõ.
• Xe máy đỗ trong nhà: chừa một lối đi thẳng, rộng, không phải lách giữa hai xe. Chân chống, ống xả nóng là chỗ ông bà hay va.
• Thảm chùi chân: thảm mỏng trượt trên gạch men là bẫy. Dùng thảm có đế cao su bám sàn hoặc bỏ hẳn.
• Dây điện, ổ cắm kéo dài chạy ngang lối đi: gom sát tường.
• Ghế ngồi gần cửa: để ông bà ngồi đi giày dép, không phải đứng một chân.

Vòng hai: bếp và phòng khách

• Đồ dùng hằng ngày để ở tầm từ hông tới vai, không phải kiễng chân hay cúi sát đất. Đồ ít dùng mới đưa lên cao.
• Không đứng lên ghế nhựa, ghế đẩu để lấy đồ trên nóc tủ. Nhà nào cũng nên có một bậc thang nhỏ có tay vịn, và quy ước người khác lấy giúp.
• Sàn bếp hay có dầu mỡ, nước: lau khô ngay, có thảm bếp đế cao su.
• Ghế sofa và ghế ông bà hay ngồi nên đủ cao, có tay vịn để chống đứng dậy. Ghế quá thấp, quá lún khiến ông bà phải chống mạnh, dễ mất đà.
• Bàn nước kính, góc bàn nhọn: bọc góc hoặc dời khỏi lối đi chính.

Vòng ba: cầu thang

Cầu thang là chỗ cần làm kỹ nhất trong nhà ống.

Một quy ước nhỏ mà hữu ích: ông bà đi cầu thang không cầm đồ bằng cả hai tay. Đồ cần mang lên tầng thì để ở chân cầu thang, con cháu mang hộ, hoặc dùng túi đeo vai để một tay luôn nắm tay vịn.

Vòng bốn: phòng ngủ và đường đêm

Đường từ giường tới nhà vệ sinh lúc nửa đêm là quãng đường ông bà đi khi đang ngái ngủ, có khi vừa đứng dậy đã chóng mặt. Kiểm:

• Công tắc hoặc đèn bàn với được từ giường, không phải dò tường trong tối.
• Đèn ngủ cảm biến cắm thấp dọc đường đi: tự sáng khi có người, ánh vàng dịu không làm chói mắt.
• Giường không quá thấp, không quá cao: ngồi mép giường, hai bàn chân chạm sàn và đầu gối gần vuông góc là vừa.
• Lối đi thông: không có giỏ đồ, dép, chăn rơi trên đường.
• Điện thoại hoặc chuông gọi để cạnh giường, để ông bà gọi được người nhà ở tầng khác.

Thói quen ngồi dậy từ từ, ngồi mép giường một lúc rồi mới đứng là lời khuyên phổ biến. Nếu ông bà hay chóng mặt khi đứng dậy hoặc dậy đêm rất nhiều lần, nên đưa đi khám để bác sĩ tìm nguyên nhân, nhiều trường hợp liên quan tới thuốc đang dùng.

Vòng năm: nhà tắm

• Sàn chống trượt: gạch nhám, hoặc tấm thảm chống trượt có hút bám đặt ở chỗ đứng tắm.
• Tay vịn cạnh bồn cầu và chỗ tắm, bắt chắc vào tường. Thanh treo khăn không phải tay vịn, không chịu được sức người tì vào.
• Ghế tắm có chân cao su để ông bà ngồi tắm.
• Bậc giữa phòng và nhà tắm: dán mép màu, hoặc nhờ thợ làm dốc nhỏ khi sửa.
• Cửa nhà tắm mở ra ngoài hoặc cửa trượt, khoá mở được từ bên ngoài, để người nhà vào được nếu ông bà ngã chắn cửa.
• Bình nóng lạnh: chỉnh nhiệt vừa phải để tránh bỏng; các việc liên quan tới điện của bình là của thợ điện.

Vòng sáu: tầng trên cùng và sân thượng

Sân thượng là nơi ông bà thích lên tưới cây, phơi đồ, hóng gió, và cũng là nơi xa người nhất. Kiểm lan can đủ cao, chắc, không có ghế, chậu, thùng xốp kê sát lan can. Sàn sân thượng rêu trơn sau mưa thì cọ thường xuyên. Dây phơi nên hạ thấp tầm vai, không để ông bà phải kiễng hay đứng lên ghế. Nắng gắt buổi trưa nên tránh lên, nhất là mùa hè.

Góc nhìn hôm nay: rà cùng ông bà, không rà thay ông bà

Đi vòng kiểm cùng người sẽ sống trong căn nhà đó. Ông bà biết chỗ nào mình hay vịn, chỗ nào hay suýt trượt mà chưa kể với ai. Cũng có ông bà không thích nhà mình "giống bệnh viện"; khi đó chọn tay vịn gỗ, màu hợp với nhà, nói là "cho cả nhà dùng", vì thật ra trẻ con và người lớn cũng nhờ chúng.

Làm dần từng chỗ, bắt đầu từ cầu thang và đường đêm. Việc đụng tới điện, khoan bắt vào tường chịu lực, sửa bậc thang thì gọi thợ có nghề. Nếu ông bà đã từng ngã hoặc đang dùng nhiều thuốc, nên hỏi bác sĩ hoặc chuyên viên phục hồi chức năng để được hướng dẫn riêng.