Chia phòng trong nhà ống nhiều thế hệ nên đi theo một nguyên tắc: ai đi lại khó nhất thì ở thấp nhất, ai cần yên nhất thì ở xa mặt phố và xa lồng cầu thang nhất, và mỗi tầng nên có một chỗ sinh hoạt nhỏ cho người ở tầng đó. Thường ông bà ở tầng trệt hoặc tầng hai, vợ chồng có con nhỏ ở tầng giữa, con lớn ở tầng trên. Nhưng thứ tự này phải đổi theo sức khoẻ, tuổi con và giờ giấc của từng nhà.
Bắt đầu từ bốn câu hỏi, chưa vội nói tầng
Nhiều nhà chia phòng theo thói quen "ông bà tầng một, con cháu tầng trên" rồi mới thấy vướng. Trước khi xếp, cả nhà trả lời bốn câu:
- Ai lên cầu thang khó? Không chỉ người đang đau gối, mà cả người sẽ yếu đi trong vài năm tới. Chuyển phòng lúc ông bà đã ngã thì vất vả gấp nhiều lần chuyển lúc còn khoẻ.
- Ai dậy sớm, ai thức khuya? Người dậy năm giờ sáng không nên phải đi ngang phòng người ngủ lúc một giờ đêm.
- Ai cần nhà vệ sinh gần nhất? Người lớn tuổi hay dậy đêm đi tiểu, trẻ đang tập bỏ bỉm, người mới sinh.
- Ai làm việc hoặc học ở nhà? Người cần góc yên ban ngày nên tránh tầng trệt sát cửa hàng hay chỗ để xe.
Ghi câu trả lời cạnh tên từng người. Thường chỉ cần làm vậy là thứ tự tầng tự hiện ra.
Một khung chia tầng hay gặp
Lấy ví dụ một nhà ống bốn tầng, mỗi tầng một hai phòng, có giếng trời hoặc khoảng thông tầng ở giữa. Bảng dưới là khung tham khảo, không phải khuôn bắt buộc.
| Tầng | Thường dùng cho | Hợp với ai | Điểm cần chú ý |
|---|---|---|---|
| Trệt | Để xe, bếp, phòng khách, có khi cửa hàng | Ông bà đi lại khó, nếu tách được một phòng phía sau | Khí xe máy, tiếng phố, ẩm nền; cần vách ngăn chỗ để xe |
| Hai | Phòng ngủ, phòng sinh hoạt chung | Ông bà còn khoẻ, hoặc vợ chồng có con nhỏ | Gần bếp và phòng khách nên tiện chăm người khác |
| Ba | Phòng ngủ | Vợ chồng trẻ, con tuổi đi học | Yên hơn, nhưng xa bếp; cần nhà vệ sinh trên tầng |
| Bốn, tum | Phòng thờ, sân thượng, phơi đồ, phòng con lớn | Con tuổi teen, người thức khuya | Nóng nhất nhà, cần chống nóng mái; xa nếu có chuyện ban đêm |
Phòng thờ ở tầng trên cùng là nếp của nhiều nhà phố miền Bắc. Nếu người thắp hương hằng ngày là ông bà đã yếu chân, nên bàn cách khác: có nhà đặt một ban thờ nhỏ thấp hơn, có nhà để con cháu lên thắp thay vào ngày thường và cả nhà cùng lên vào ngày rằm, ngày giỗ. Chuyện thờ cúng là của từng nhà, ở đây chỉ nói chuyện cầu thang.
Ông bà ở tầng trệt: làm sao cho đáng ở
Tầng trệt nhà ống thường là nơi kém nhất để ngủ: xe máy dắt vào lúc tối, khí thải đọng lại, cửa cuốn kéo ồn, khách ra vào. Nếu đã chọn cho ông bà ở dưới, cần mấy việc:
- Tách phòng ra phía sau, sát giếng trời hoặc khoảng sân sau nếu có, xa mặt phố nhất.
- Có vách và cửa kín giữa chỗ để xe với phần ở. Nổ máy xe trong nhà xong mới dắt ra là thói quen nên bỏ: tắt máy rồi mới dắt vào, dắt ra hẳn mới nổ.
- Chống ẩm nền: tầng trệt hay nồm nhất. Giường nên kê cách tường một chút, có máy hút ẩm hoặc thông gió khi nồm.
- Nhà vệ sinh trong hoặc sát phòng, không phải đi qua bếp hay chỗ để xe lúc nửa đêm.
- Cửa sổ có ánh sáng tự nhiên, dù nhỏ. Người già ở phòng tối cả ngày dễ lẫn ngày đêm và ngại ra khỏi giường.
Điều nên tránh: biến phòng ông bà thành "phòng chứa đồ có giường". Hàng hoá, thùng carton, đồ của cửa hàng chất quanh phòng vừa dễ vấp, vừa khiến ông bà thấy mình là người ở nhờ trong nhà của chính mình.
Khi con cái lớn dần: phòng nào dời trước
Chia phòng không làm một lần. Có mấy mốc nên ngồi lại:
- Con bắt đầu đi học tiểu học: cần góc học riêng, chưa nhất thiết phòng riêng.
- Con tuổi dậy thì: anh chị em khác giới nên có chỗ ngủ riêng, ít nhất là vách ngăn và chỗ thay đồ kín. Tuổi này cũng là lúc con muốn cửa phòng đóng, đó là nhu cầu bình thường.
- Ông bà bắt đầu ngại cầu thang: dời phòng xuống trước khi có chuyện.
- Con lớn đi làm, có người yêu, lập gia đình: lúc này chia tầng thường phải tính lại cả nhà, kể cả chuyện bếp và lối đi riêng.
Một mẹo của nhiều nhà: dùng đồ đạc dễ dời (giường gỗ tháo lắp, tủ đứng riêng thay vì tủ đóng liền tường) ở những phòng biết trước sẽ đổi người ở.
Mỗi tầng một chỗ ngồi chung nhỏ
Nhà ống chỉ có một phòng khách ở tầng trệt thì mọi sinh hoạt dồn xuống đó: tivi, khách, con học, ông bà ngồi. Nếu được, mỗi tầng có một khoảng nhỏ ngoài phòng ngủ, có khi chỉ là chiếu nghỉ cầu thang rộng hơn một chút, một góc ban công, một bộ bàn ghế đặt ở sảnh tầng. Lợi ích:
- Vợ chồng trẻ có chỗ nói chuyện mà không phải xuống phòng khách chung.
- Con lớn có chỗ ngồi với bạn mà không phải vào phòng ngủ đóng cửa.
- Ông bà có chỗ ngồi nghe radio mà không phải bật tivi to ở phòng khách.
Âm thanh và lối đi: hai chuyện hay sinh va chạm
Nhà ống truyền âm theo chiều dọc. Lồng cầu thang, giếng trời, ống thông gió đều là đường cho tiếng đi. Vài việc làm được không cần sửa lớn:
- Đặt tivi, loa ở vách xa cầu thang, không đặt ngay chiếu nghỉ.
- Thảm hoặc đệm nỉ dưới chân ghế, dán đệm cao su ở mép cửa phòng để cửa đóng không sầm.
- Phòng người ngủ sớm không nên nằm ngay chiếu nghỉ mà người về khuya phải đi qua.
- Quy ước giờ yên: sau một giờ nào đó, ai đi qua cầu thang thì đi nhẹ, không gọi nhau từ tầng này sang tầng khác.
Nếu đang xây mới hoặc sửa lớn, hỏi kiến trúc sư về vị trí cầu thang so với phòng ngủ, cửa phòng lệch nhau thay vì đối diện, và vật liệu sàn ít vang. Những chuyện này rẻ khi còn trên bản vẽ, đắt khi đã đổ bê tông.
Góc nhìn hôm nay: một cuộc họp vẽ lại nhà
Việc làm được trong tuần: in hoặc vẽ tay mặt bằng từng tầng, đặt lên bàn, phát cho mỗi người một cây bút. Mỗi người khoanh chỗ mình thích nhất và chỗ mình thấy khó chịu nhất trong nhà. Ông bà khoanh cầu thang, con khoanh cái phòng phải ngủ chung, vợ chồng khoanh phòng khách không có chỗ nói chuyện riêng. Không phải chỗ nào cũng sửa được, nhưng nhìn thấy cùng lúc thì dễ đổi chỗ cho nhau hơn là mỗi người chịu một kiểu.
Nếu tính dời phòng vì sức khoẻ của ông bà, hỏi bác sĩ đang theo dõi ông bà về khả năng đi lại trong vài năm tới. Câu trả lời giúp quyết định nên dời ngay hay còn chờ được.
Câu hỏi thường gặp
Ông bà nên ở tầng mấy trong nhà ống?
Nên ở tầng thấp nhất có thể ở được tử tế, thường là phòng phía sau tầng trệt hoặc tầng hai. Quan trọng hơn số tầng là có nhà vệ sinh gần, ít bậc phải leo mỗi ngày, có ánh sáng và tách khỏi chỗ để xe. Ông bà còn khoẻ và thích ở trên thì vẫn nên tính trước phương án dời xuống.
Phòng thờ ở tầng trên cùng mà ông bà yếu chân thì làm sao?
Mỗi nhà có cách riêng: con cháu lên thắp hương thay vào ngày thường, cả nhà cùng lên vào ngày rằm ngày giỗ, hoặc bàn với người am hiểu phong tục của gia đình về việc đặt ban thờ ở vị trí khác. Điều cần tránh là để ông bà leo cầu thang dốc một mình mỗi sáng.
Anh chị em khác giới ngủ chung phòng đến mấy tuổi?
Không có mốc tuổi chung. Khi một trong hai con bắt đầu dậy thì hoặc tỏ ra ngại thay đồ trước người kia, nên có chỗ ngủ riêng, ít nhất là vách ngăn và chỗ thay đồ kín. Hỏi ý con và để con tham gia sắp xếp.
Nhà ống ồn từ tầng này sang tầng khác, khắc phục thế nào?
Dời tivi và loa xa lồng cầu thang, dùng thảm, đệm mép cửa để cửa đóng không sầm, và quy ước giờ yên trong nhà. Nếu sửa lớn, hỏi kiến trúc sư về vật liệu sàn và vị trí cửa phòng so với cầu thang.
