Đăng ký kết hôn làm tại UBND xã, phường nơi cư trú của một trong hai người, cả hai phải có mặt khi đăng ký và mỗi người nhận một bản chính giấy chứng nhận kết hôn. Theo Luật Hôn nhân và gia đình 2014, nam từ đủ 20 tuổi, nữ từ đủ 18 tuổi, tự nguyện và không thuộc trường hợp bị cấm. Chỉ việc đăng ký mới làm phát sinh quan hệ vợ chồng trước pháp luật; tổ chức đám cưới mà không đăng ký thì không được công nhận là vợ chồng.
Đám cưới và đăng ký kết hôn là hai việc khác nhau
Ở nhiều nhà, đám cưới là chuyện lớn, ăn hỏi, xem ngày, mâm cỗ, họ hàng hai bên bàn mấy tháng. Còn đăng ký kết hôn có khi chỉ là buổi sáng ghé phường, ký tên, nhận giấy. Nhưng về pháp lý, tờ giấy ấy mới là thứ quyết định.
Luật Hôn nhân và gia đình 2014 quy định việc kết hôn phải được đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Nam nữ chung sống như vợ chồng mà không đăng ký kết hôn thì không làm phát sinh quyền, nghĩa vụ giữa vợ và chồng. Hệ quả rất đời thường: không được tính là tài sản chung vợ chồng theo cách thông thường, khó làm giấy tờ cho con, khó giải quyết khi có chuyện.
Cũng vì thế, nhiều cặp đi đăng ký trước đám cưới vài tuần, có cặp đăng ký sau. Không có thứ tự bắt buộc giữa hai việc, chỉ cần nhớ: chưa đăng ký thì chưa là vợ chồng trước pháp luật.
Mấy hiểu lầm hay gặp
- "Phải về quê nhà trai đăng ký." Không bắt buộc. Luật cho đăng ký tại UBND xã, phường nơi cư trú của một trong hai người, bên nam hay bên nữ đều được. Nơi cư trú gồm cả nơi thường trú lẫn nơi tạm trú đã đăng ký.
- "Giấy kết hôn chỉ có một tờ, ai giữ cũng được." Mỗi người nhận một bản chính. Hai bản có giá trị như nhau, mỗi người nên tự giữ bản của mình.
- "Xem ngày đẹp mới đi đăng ký." Nhiều cặp chọn ngày theo phong tục, điều đó tuỳ mỗi nhà. Chỉ cần nhớ UBND làm việc theo giờ hành chính, ngày đẹp thường đông, nên hỏi trước lịch tiếp nhận.
- "Cưới rồi thì tự động thành vợ chồng." Như đã nói, phải đăng ký mới được pháp luật công nhận.
Điều kiện kết hôn theo luật
- Tuổi: nam từ đủ 20 tuổi, nữ từ đủ 18 tuổi. "Đủ" nghĩa là đã qua đúng ngày sinh nhật thứ 20 hoặc thứ 18.
- Tự nguyện: do hai người tự quyết định.
- Không bị mất năng lực hành vi dân sự.
- Không thuộc các trường hợp cấm như kết hôn giả tạo, tảo hôn, cưỡng ép kết hôn; người đang có vợ hoặc chồng; giữa những người cùng dòng máu trực hệ hoặc có họ trong phạm vi ba đời; giữa cha mẹ nuôi với con nuôi, cha chồng với con dâu, mẹ vợ với con rể, cha dượng với con riêng của vợ, mẹ kế với con riêng của chồng.
Chuẩn bị giấy tờ
Thành phần hồ sơ có thể điều chỉnh theo thời điểm và theo dữ liệu đã kết nối. Thường gặp:
| Giấy tờ | Ghi chú |
|---|---|
| Tờ khai đăng ký kết hôn | Hai người cùng khai trên một tờ, lấy tại bộ phận một cửa hoặc điền trực tuyến |
| Giấy tờ tuỳ thân của hai người | Thẻ căn cước hoặc giấy tờ hợp lệ khác, mang bản chính |
| Giấy xác nhận tình trạng hôn nhân | Có thể được yêu cầu, nhất là khi một người cư trú ở nơi khác nơi đăng ký; nhiều nơi đã tra được dữ liệu hộ tịch |
| Giấy tờ về hôn nhân trước (nếu có) | Người đã ly hôn mang bản án, quyết định ly hôn đã có hiệu lực; người có vợ, chồng đã mất có thể cần giấy tờ liên quan |
Trước khi đi, nên tra thủ tục "đăng ký kết hôn" trên Cổng Dịch vụ công quốc gia hoặc gọi hỏi bộ phận một cửa của UBND phường, xã định đăng ký. Một cuộc gọi ngắn tránh được việc đi hai lần.
Ngày đăng ký: diễn ra thế nào
- Nộp hồ sơ (trực tiếp hoặc trực tuyến theo hướng dẫn của địa phương).
- Cán bộ tư pháp – hộ tịch kiểm tra điều kiện kết hôn.
- Hai người cùng có mặt, xác nhận ý muốn tự nguyện, ký vào sổ hộ tịch và giấy chứng nhận kết hôn.
- Mỗi người nhận một bản chính giấy chứng nhận kết hôn.
Việc hai người cùng có mặt là yêu cầu của Luật Hộ tịch, không gửi người khác đi thay được. Nếu một người đang làm việc xa, hãy sắp xếp lịch trước, đừng để sát ngày cưới.
Ngay tại quầy, đọc lại họ tên, ngày sinh, nơi cư trú trên giấy. Sai một chữ thì sửa ngay lúc đó dễ hơn rất nhiều so với sau này.
Có yếu tố nước ngoài
Kết hôn giữa công dân Việt Nam với người nước ngoài, hoặc giữa người Việt ở trong nước với người Việt định cư ở nước ngoài, có thủ tục riêng: giấy tờ của nước ngoài thường phải hợp pháp hoá lãnh sự và dịch, có thể cần giấy khám sức khoẻ, xác nhận tình trạng hôn nhân của nước kia. Từ tháng 7/2025, khi chính quyền địa phương chuyển sang hai cấp, nơi tiếp nhận loại việc này có thay đổi; cách chắc nhất là hỏi UBND phường, xã nơi cư trú và tra Cổng Dịch vụ công trước khi chuẩn bị giấy tờ.
Thoả thuận về tài sản trước khi cưới
Luật Hôn nhân và gia đình 2014 cho phép vợ chồng chọn chế độ tài sản theo luật định hoặc theo thoả thuận. Nếu chọn thoả thuận, văn bản phải lập trước khi kết hôn, có công chứng hoặc chứng thực. Ở Việt Nam việc này còn ít gặp, nhưng không phải chuyện xấu: nó giúp rõ ràng khi một người có tài sản riêng lớn, có công việc kinh doanh, hay đã có con riêng.
Không làm thoả thuận thì áp dụng chế độ tài sản theo luật định: tài sản tạo ra trong thời kỳ hôn nhân thường là tài sản chung, tài sản có trước khi cưới, được tặng cho riêng, thừa kế riêng là tài sản riêng. Ranh giới cụ thể có nhiều trường hợp, cần thì hỏi luật sư.
Sau khi có giấy chứng nhận kết hôn
- Cất bản chính cẩn thận, chụp ảnh, quét lưu. Khi cần nộp, thường chỉ dùng bản sao hoặc trích lục.
- Cư trú: nếu về ở nhà chồng hoặc nhà vợ lâu dài, có thể đăng ký thường trú về ở với người thân, cần chủ hộ đồng ý.
- Không phải đổi họ: kết hôn không làm thay đổi họ tên trên giấy tờ của vợ hay chồng; theo tập quán Việt Nam, mỗi người vẫn giữ họ của mình.
- Giấy tờ con cái: khi có con, giấy chứng nhận kết hôn giúp đăng ký khai sinh ghi đủ thông tin cha mẹ.
- Nhà đất mua sau cưới là tài sản chung thì giấy chứng nhận ghi tên cả hai vợ chồng, trừ khi thoả thuận ghi một người.
Câu hỏi thường gặp
Đăng ký kết hôn ở đâu?
Tại UBND xã, phường nơi cư trú của một trong hai người. Trường hợp có yếu tố nước ngoài có thủ tục riêng, nên hỏi UBND phường, xã nơi cư trú và tra Cổng Dịch vụ công quốc gia.
Bao nhiêu tuổi thì được đăng ký kết hôn?
Theo Luật Hôn nhân và gia đình 2014, nam từ đủ 20 tuổi, nữ từ đủ 18 tuổi. Đủ tuổi tính đến đúng ngày sinh nhật, không tính theo năm.
Đăng ký kết hôn có cần cả hai người có mặt không?
Có. Luật Hộ tịch yêu cầu hai bên nam nữ cùng có mặt khi đăng ký kết hôn, không uỷ quyền cho người khác làm thay được.
Tổ chức đám cưới mà chưa đăng ký kết hôn có phải là vợ chồng không?
Không, trước pháp luật thì chưa. Luật quy định kết hôn phải được đăng ký; chung sống như vợ chồng mà không đăng ký không làm phát sinh quyền, nghĩa vụ giữa vợ và chồng.
Đăng ký kết hôn cần mang giấy tờ gì?
Thường gồm tờ khai, giấy tờ tuỳ thân của hai người và giấy tờ về tình trạng hôn nhân khi được yêu cầu, như giấy xác nhận tình trạng hôn nhân hoặc quyết định ly hôn. Tra thành phần hồ sơ hiện hành trên Cổng Dịch vụ công trước khi đi.
