Trong nhà nhiều thế hệ, chuyện điều hoà để bao nhiêu độ, đèn sáng tới đâu, tivi to cỡ nào hay thành cãi nhau vì mỗi lứa tuổi cảm nhận khác nhau thật, không phải vì ai khó tính. Người già thường kém nhạy với nóng lạnh, cần nhiều ánh sáng hơn và dễ chói hơn, nghe kém dần ở âm cao; trẻ nhỏ thì nóng nhanh và ngủ cần tối, yên. Hiểu khác biệt đó rồi chỉnh theo phòng, theo giờ là cách gỡ nhanh nhất.
Vì sao mỗi tuổi cảm một khác
Đây là những thay đổi phổ thông được nói đến nhiều trong tài liệu về sức khoẻ người cao tuổi, không phải chẩn đoán cho riêng ai:
- Nóng lạnh: khi có tuổi, cơ thể điều nhiệt kém hơn, cảm giác khát và cảm giác nóng đến chậm hơn. Có ông bà thấy lạnh ở nhiệt độ con cháu thấy vừa, nhưng cũng có ông bà ngồi trong phòng nóng mà không nhận ra mình đang mất nước. Các khuyến cáo về nắng nóng của Bộ Y tế và WHO đều xếp người cao tuổi và trẻ nhỏ vào nhóm dễ bị ảnh hưởng.
- Ánh sáng: mắt người lớn tuổi nhận ít ánh sáng hơn, chậm thích nghi khi đi từ sáng sang tối, và dễ chói khi gặp đèn trần trắng gắt hay ánh phản chiếu trên sàn bóng.
- Âm thanh: nghe kém do tuổi thường bắt đầu từ âm cao, nên ông bà nghe được tiếng ồn nhưng không nghe rõ lời, nhất là giọng trẻ con và giọng nói nhanh. Kết quả quen thuộc: tivi bật rất to.
- Trẻ nhỏ: nóng lên nhanh khi chạy nhảy, đổ mồ hôi nhiều, ngủ cần phòng tối và yên.
Hiểu như vậy thì "bố bật tivi to quá" không còn là chuyện ý thức, mà là chuyện tai. "Con để điều hoà lạnh quá" không phải con hoang phí, mà là con và cháu đang nóng thật.
Điều hoà: một nhà, nhiều vùng nhiệt
Nhà ống có lợi thế: mỗi tầng một vài phòng, đóng cửa là thành vùng riêng. Thay vì tranh nhau một con số, mỗi phòng một mức:
| Phòng | Gợi ý | Lưu ý |
|---|---|---|
| Phòng ông bà | Mức vừa phải, không để gió thổi thẳng vào giường | Dùng chế độ ngủ hoặc hẹn giờ; đắp chăn mỏng thay vì tắt hẳn khi trời rất nóng |
| Phòng trẻ nhỏ | Mát vừa, không lạnh sâu, mặc đồ mỏng thoáng | Cảm gáy, lưng trẻ thay vì sờ tay chân để biết trẻ nóng hay lạnh |
| Phòng khách chung | Mức mọi người cùng chịu được | Ông bà ngồi xa cửa gió, có áo khoác mỏng để sẵn |
| Tầng trên cùng | Nóng nhất nhà | Chống nóng mái, rèm cản nắng, quạt hút gió nóng buổi chiều |
Nhiều tài liệu tiết kiệm điện khuyên để điều hoà quanh 26 độ và kết hợp quạt; với nhà có người già và trẻ nhỏ, con số này cũng là mức dễ thoả thuận. Quan trọng hơn con số là không để chênh lệch quá lớn giữa trong phòng và ngoài trời, nhất là khi ông bà hay ra vào.
Mùa nắng nóng, để ý ông bà uống đủ nước dù không thấy khát. Dấu hiệu như mệt lả, chóng mặt, lú lẫn, da nóng khô trong ngày nắng là lý do đưa đi khám ngay.
Đèn: sáng đủ mà không chói
Nhà ống thường thiếu sáng ở giữa nhà, xa giếng trời. Con cháu quen làm việc dưới đèn trần trắng, ông bà lại thấy chói. Một vài cách:
- Đèn theo lớp: đèn trần cho sáng chung, cộng đèn bàn hoặc đèn cây cạnh ghế ông bà đọc báo, nhặt rau. Ánh sáng chiếu vào việc đang làm, không chiếu vào mắt.
- Tránh bóng trần trần trụi: chụp đèn, đèn hắt giảm chói.
- Sàn ít bóng ở chỗ ông bà hay đi; sàn đá bóng dưới đèn mạnh tạo vệt phản chiếu khó nhìn.
- Đèn ngủ ánh vàng cho đường đêm, đủ thấy lối mà không làm tỉnh hẳn.
- Phòng trẻ tối khi ngủ: rèm cản sáng, nhất là phòng hướng ra phố có đèn đường, biển quảng cáo.
Ánh sáng tự nhiên ban ngày cũng quan trọng với người lớn tuổi: ngồi gần cửa sổ, ra ban công buổi sáng giúp giữ nhịp thức ngủ. Đừng để ông bà ngồi phòng tối cả ngày chỉ vì sợ nóng; dùng rèm mỏng lọc nắng thay vì kéo rèm kín.
Tivi và tiếng nói: chuyện của đôi tai
Tivi to là chuyện gây bực nhiều nhất trong nhà nhiều thế hệ, vì tiếng truyền khắp các tầng qua lồng cầu thang. Thay vì ra lệnh vặn nhỏ:
- Bật phụ đề khi xem tivi, ông bà vừa nghe vừa đọc, không cần âm lượng lớn.
- Tai nghe không dây cho tivi hoặc loa nhỏ đặt cạnh ghế ông bà: tiếng đến gần tai, cả phòng nhỏ hơn.
- Chỉnh chế độ âm thanh "lời thoại rõ" nếu tivi có, giúp nghe rõ lời mà không cần tăng âm lượng.
- Đóng cửa phòng có tivi lúc người khác đang ngủ.
Khi nói chuyện với ông bà nghe kém: đứng trước mặt, nói chậm và rõ, giọng trầm hơn thay vì hét to, tắt bớt tiếng ồn xung quanh. Nếu ông bà ngày càng hay hỏi lại, nên đưa đi khám tai để được kiểm tra thính lực và tư vấn máy trợ thính nếu cần.
Mùi và không khí chung
Nhà ống ít cửa, mùi đi theo chiều dọc. Hương trầm của ông bà, mùi dầu gió, mùi đồ ăn chiên của con cháu, mùi nước hoa của người trẻ đều đi khắp nhà. Thông gió bằng giếng trời và quạt hút, mở cửa sổ đầu và cuối nhà vào sáng sớm. Nhà có người hen suyễn, trẻ nhỏ hay ho thì để ý khói hương, khói bếp; thắp ít nén, mở thoáng, không hút thuốc trong nhà.
Mùa nồm ẩm ở miền Bắc, người già đau khớp thường thấy khó chịu hơn, sàn gạch tầng trệt lại trơn. Đóng cửa khi không khí ngoài trời ẩm, dùng máy hút ẩm hoặc chế độ làm khô của điều hoà, lau khô sàn chỗ ông bà đi. Mùa rét, phòng ông bà ở tầng trệt sát nền thường lạnh hơn các tầng trên; thêm tấm thảm cạnh giường và đôi dép đế bám để ông bà không phải đặt chân trần xuống nền lạnh lúc dậy đêm.
Thoả thuận nhiệt độ, ánh sáng, tiếng: viết ra một tờ
Nhiều chuyện nhỏ lặp lại hằng ngày dễ thành bực tức âm ỉ. Một tờ giấy dán ở phòng khách giúp cả nhà nhớ:
- Điều hoà phòng chung để mức bao nhiêu, ai muốn lạnh hơn thì về phòng mình.
- Sau mấy giờ tối thì tivi phòng chung vặn nhỏ hoặc dùng tai nghe.
- Đèn cầu thang để sáng hay tắt ban đêm.
- Giờ yên buổi trưa.
Viết bằng giọng thoả thuận, không phải nội quy. Xem lại khi đổi mùa.
Góc nhìn hôm nay: hỏi từng người một câu
Tối nay hỏi mỗi người trong nhà: "Ở chỗ nào trong nhà mình thấy nóng quá, lạnh quá, tối quá, ồn quá?" Ghi lại theo phòng. Thường sẽ thấy ngay vài chỗ chỉnh được không tốn kém: dời ghế ông bà khỏi cửa gió, thêm một chiếc đèn bàn, bật phụ đề tivi. Những thay đổi nhỏ đó làm cả nhà dễ chịu hơn mọi lời khuyên "nhường nhịn nhau".
Câu hỏi thường gặp
Người già để điều hoà bao nhiêu độ là phù hợp?
Không có một con số cho mọi người. Nhiều tài liệu tiết kiệm điện gợi ý quanh 26 độ kết hợp quạt; với người già nên tránh gió thổi thẳng, không để chênh lệch quá lớn với ngoài trời và dùng chế độ ngủ ban đêm. Người có bệnh tim mạch, hô hấp nên hỏi bác sĩ.
Vì sao ông bà hay bật tivi rất to?
Thường vì nghe kém do tuổi, bắt đầu từ âm cao, khiến ông bà nghe thấy tiếng nhưng không rõ lời. Bật phụ đề, dùng tai nghe hoặc loa nhỏ đặt gần ông bà giúp giảm âm lượng chung. Nên đưa ông bà đi khám tai nếu hay phải hỏi lại.
Đèn cho người cao tuổi nên chọn thế nào?
Sáng đủ nhưng không chói: kết hợp đèn trần với đèn bàn hoặc đèn cây chiếu vào chỗ làm việc, có chụp đèn, tránh sàn quá bóng. Đường đi ban đêm dùng đèn ngủ ánh vàng.
Trẻ nhỏ và người già ngủ chung phòng điều hoà có được không?
Được, nếu để mức vừa phải, gió không thổi thẳng vào ai, cho trẻ mặc đồ mỏng thoáng và ông bà có chăn mỏng. Cảm gáy, lưng trẻ để biết trẻ nóng hay lạnh. Nếu một người luôn thấy khó chịu, nên tách phòng khi có thể.
