Căn nhà nhà Nobita trong Doraemon: nhà Nhật và nếp sinh hoạt gia đình

Căn nhà nhà Nobita trong Doraemon là một ngôi nhà gỗ hai tầng ở khu dân cư ngoại ô Tokyo, kiểu nhà của gia đình làm công ăn lương Nhật thời kinh tế đi lên: tầng dưới có phòng khách trải chiếu và bếp, tầng trên là phòng của Nobita, còn Doraemon ngủ trong ngăn tủ âm tường. Đọc lại bộ truyện với con mắt người ở nhà, ta thấy cả một nếp sinh hoạt gia đình: bữa cơm, giờ học, mẹ mắng vì điểm kém, bố đọc báo, và bãi đất trống đầu phố nơi trẻ con tụ tập.

Doraemon ra đời khi nào và ai vẽ

Doraemon là bộ truyện tranh của Fujiko F. Fujio (bút danh của Fujimoto Hiroshi), bắt đầu đăng trên các tạp chí thiếu nhi Nhật từ cuối năm 1969. Câu chuyện quen thuộc: chú mèo máy từ thế kỷ 22 được gửi về sống cùng cậu bé Nobita hậu đậu để giúp đổi vận cho cả dòng họ. Ở Việt Nam, truyện được in từ đầu thập niên 1990 và gắn với tuổi thơ của nhiều thế hệ.

Người ta hay nhớ Doraemon qua bảo bối và chú mèo máy. Ở đây ta nhìn vào thứ ít ai để ý mà lại xuất hiện trong gần như mọi tập: căn nhà và nhịp sống của gia đình Nobi.

Bản đồ căn nhà nhà Nobita

Qua hàng trăm mẩu truyện, độc giả có thể dựng lại khá rõ căn nhà:

Vì sao Doraemon ngủ trong tủ

Nhà Nhật truyền thống không có giường. Người ta trải nệm futon trên chiếu để ngủ, sáng ra gấp lại cất vào oshiire, một ngăn tủ sâu có cửa kéo, thường chia hai tầng. Doraemon ngủ trong tầng trên của ngăn tủ ấy. Với trẻ em Việt thì đây là chi tiết hài hước, nhưng với người Nhật nó rất tự nhiên: căn phòng nhỏ không có chỗ kê thêm giường, ngăn tủ cất chăn là chỗ duy nhất còn trống. Cũng như nhiều nhà ống Việt, chỗ ngủ được "xếp" vào bất cứ đâu còn khoảng trống.

Gia đình Nobi: một gia đình làm công ăn lương điển hình

Gia đình Nobi có ba người, cộng thêm Doraemon:

• Bố Nobisuke đi làm văn phòng, sáng đi tối về, ngày nghỉ thích nằm dài, đọc báo, đôi khi vẽ tranh.
• Mẹ Tamako lo việc nhà, quản chuyện học hành của con, hay mắng khi Nobita mang bài kiểm tra điểm không về.
• Nobita học tiểu học, ngủ giỏi hơn học, thường xuyên bị giao việc vặt: đi mua đồ, dọn phòng, trông nhà.

Đây là hình mẫu gia đình phổ biến ở Nhật những thập niên 1960–1970: chồng làm công ăn lương, vợ ở nhà nội trợ, một hoặc hai con, sống trong nhà riêng ở vùng ven đô. Người đọc hôm nay có thể thấy sự phân vai ấy đã cũ, và chính bộ truyện cũng cho thấy giới hạn của nó: mẹ Nobita hầu như không có thời gian cho bản thân, có những mẩu truyện xoay quanh việc mẹ mệt mỏi hay muốn được nghỉ ngơi, đi đâu đó. Hôm nay, khi cả bố và mẹ đều đi làm, việc nhà là việc chung của mọi người trong nhà.

Nhịp một ngày trong nhà Nobita

1. Buổi sáng: Nobita dậy muộn, vơ vội cặp sách, chạy tới trường, thường vẫn muộn.
2. Buổi trưa – chiều: về nhà, bị hỏi bài kiểm tra, bị nhắc làm bài tập, rồi trốn ra bãi đất trống chơi với bạn.
3. Chiều muộn: mẹ sai đi mua đồ, nhắc dọn phòng. Phần lớn rắc rối trong truyện bắt đầu ở đây: Nobita lười, nhờ Doraemon lấy bảo bối.
4. Bữa tối: cả nhà ngồi quanh bàn, bố về, chuyện trong ngày được kể lại (hoặc giấu đi).
5. Buổi tối: tắm, xem tivi, Nobita lên phòng, Doraemon chui vào tủ ngủ.

Nhịp ấy đều đặn đến mức trở thành phông nền cho những phép màu. Nhìn kỹ, bộ truyện cho thấy một điều thực tế: trẻ con cần một nhịp ngày cố định, kể cả khi chúng luôn tìm cách trốn nó.

Khu phố quanh nhà Nobita: bãi đất trống và những ngôi nhà hàng xóm

Thế giới của Doraemon không dừng ở cửa nhà. Khu phố là một phần của đời sống gia đình:

• Bãi đất trống với ba ống cống bê tông là nơi trẻ con tụ tập chơi bóng chày, đọc truyện, cãi nhau. Nó cho thấy một thời đô thị Nhật còn những khoảng trống chưa xây, nơi trẻ em được chơi ngoài trời không cần người lớn đi kèm.
• Nhà Jaian là một cửa hàng tạp hoá, cả nhà vừa ở vừa buôn bán. Jaian thường bị mẹ bắt trông hàng, giao hàng. Người Việt quen với nhà ống tầng trệt bán hàng sẽ thấy rất gần.
• Nhà Suneo to, đồ đạc đắt tiền, thể hiện khoảng cách giàu nghèo ngay trong một khu phố.
• Nhà Shizuka có nếp sinh hoạt ngăn nắp, Shizuka học đàn, tắm đúng giờ, giúp mẹ việc nhà.

Những ngôi nhà ấy cho thấy một khu dân cư nhiều tầng lớp sống cạnh nhau, trẻ con đi bộ qua nhà nhau, người lớn biết mặt con hàng xóm. Đó là kiểu khu phố mà nhiều cha mẹ hôm nay tiếc nuối.

Đọc Doraemon cùng con: nói chuyện nhà mình từ nhà Nobita

Bộ truyện là cái cớ tốt để cha mẹ và con nói chuyện về nếp nhà mà không thành bài giảng. Vài câu hỏi có thể dùng:

• "Nếu con có cỗ máy thời gian trong ngăn bàn, con muốn sửa ngày nào?" Câu trả lời thường cho bố mẹ biết con đang lo lắng chuyện gì ở trường.
• "Mẹ Nobita làm bao nhiêu việc một ngày? Nhà mình ai làm những việc đó?" Cùng con kể ra rồi chia lại việc vặt hợp tuổi.
• "Nobita hay bỏ dở bài tập để đi chơi. Con thấy làm bài lúc nào thì dễ nhất?" Để con tự đặt giờ học thay vì bị áp đặt.
• "Nhà Jaian vừa ở vừa bán hàng. Con có muốn thử phụ bán hàng một buổi?" Nếu nhà có cửa hàng, đây là cách cho con hiểu việc của bố mẹ.

Góc nhìn hôm nay: tìm hiểu thêm về Doraemon và nhà Nhật

• Bảo tàng Fujiko F. Fujio ở thành phố Kawasaki, tỉnh Kanagawa trưng bày bản vẽ gốc và bàn làm việc của tác giả, là điểm đến của nhiều gia đình khi sang Nhật.
• Bộ truyện ngắn gốc (các tập truyện ngắn, không phải truyện dài) là nơi nếp sinh hoạt gia đình hiện rõ nhất, vì mỗi mẩu đều bắt đầu từ một chuyện trong nhà.
• Muốn hiểu nhà Nhật truyền thống (chiếu tatami, tủ oshiire, lối vào genkan), có thể xem thêm phim của Ozu Yasujirō hay các bảo tàng nhà dân gian ngoài trời ở Nhật.