Gia đình hai nơi, khi vợ hoặc chồng đi làm ở tỉnh khác, cuối tuần hay cuối tháng mới về, giữ được nếp nhà nếu có bốn thứ: lịch về cố định mà con biết trước, một khung giờ liên lạc hằng ngày, người ở nhà có hậu thuẫn và đủ giấy tờ để tự lo việc lớn, và một ngân sách tính đủ cho hai chỗ ở cùng tiền đi lại. Quan trọng không kém là cả hai cùng đặt ra một thời hạn để bàn lại, thay vì để tạm bợ kéo dài vô hạn.
Những kiểu gia đình hai nơi hay gặp
Ở Việt Nam, sống tách vì công việc không hiếm: người làm ở khu công nghiệp tỉnh bên, kỹ sư theo công trình, người được điều động công tác dài hạn, thuyền viên, người làm ở giàn khoan, công nhân theo mùa vụ. Mỗi kiểu có nhịp riêng:
| Kiểu | Nhịp về nhà | Thử thách chính |
|---|---|---|
| Làm tỉnh gần | Cuối tuần | Đi lại mệt mỗi tuần, ngày Chủ nhật luôn vội |
| Làm xa, nghỉ phép theo tháng | Một hai lần mỗi tháng | Người ở nhà gánh lâu, con dễ xa người đi |
| Theo đợt (công trình, tàu, giàn khoan) | Đi vài tuần, về vài tuần | Hai nhịp sống rất khác nhau, mỗi lần về phải làm quen lại |
| Một người ở nước ngoài | Một năm vài lần hoặc ít hơn | Lệch múi giờ, chi phí đi lại, giấy tờ |
Bài này nói chủ yếu về các kiểu trong nước, nơi gia đình vẫn gặp nhau khá đều.
Lịch về: cố định và biết trước
Với trẻ nhỏ, một người vắng mặt đều đặn dễ chịu hơn một người lúc về lúc không. Nếu được, nên chốt lịch về theo tháng, ghi lên lịch chung trong nhà, cho con tự gạch ngày.
Chuyến đi lại cũng cần tính an toàn. Nhiều người tranh thủ chạy xe máy đường dài tối Chủ nhật để sáng thứ Hai kịp ca, sau hai ngày đã mệt. Nếu có thể, đi xe khách, tàu, hoặc khởi hành sớm hơn; không cố chạy khi buồn ngủ. Người ở nhà dặn người đi nhắn khi đã đến nơi.
Người ở nhà: cần hậu thuẫn, không chỉ lời động viên
Người ở lại thường lo trọn ngày thường: con đi học, con ốm, nhà hỏng, hoá đơn, họp phụ huynh, giỗ chạp. Kéo dài vài tháng là kiệt sức nếu không có ai đỡ. Nên lo trước:
- Một người dự phòng ở gần: ông bà, anh chị em, hàng xóm thân, người trông quen, có thể đón con khi người ở nhà ốm hoặc kẹt việc.
- Danh bạ việc nhà: thợ điện nước quen, phòng khám gần nhà, số trường, số tổ dân phố. Người đi xa trước đây hay lo những việc này thì bàn giao lại.
- Quyền quyết việc thường ngày: thống nhất việc nào người ở nhà cứ quyết, không cần hỏi (sửa vòi nước, đổi lịch học thêm), việc nào cần bàn chung (sửa nhà lớn, chuyển trường, khoản chi lớn).
Giấy tờ cần nghĩ tới
- Tạm trú cho người đi làm: theo Luật Cư trú 2020, công dân đến sinh sống ở chỗ ở khác ngoài phạm vi xã, phường nơi đã đăng ký thường trú để lao động, học tập từ 30 ngày trở lên thì phải đăng ký tạm trú. Có thể làm qua Cổng dịch vụ công hoặc hỏi công an xã, phường nơi ở mới.
- Giấy tờ của con: phần lớn việc ở trường, ở trạm y tế chỉ cần một trong hai bố mẹ. Nhưng giấy khai sinh, thẻ bảo hiểm y tế của con nên để ở nhà, chỗ người ở nhà lấy được.
- Uỷ quyền: với giao dịch liên quan tài sản chung, sổ tiết kiệm, nhà đất, một người có thể cần giấy uỷ quyền của người kia. Hình thức uỷ quyền (có cần công chứng hay không) tuỳ việc; hỏi văn phòng công chứng hoặc nơi làm thủ tục trước.
- Tài khoản dùng chung: người ở nhà nên biết cách đóng các hoá đơn điện, nước, mạng, học phí, nếu trước đây người kia vẫn đóng.
Tiền hai nơi: tính đủ, tính chung
Gia đình hai nơi có những khoản mà nhà ở chung không có: tiền thuê chỗ ở nơi làm, bữa ăn ở hai bếp, tiền vé xe hoặc xăng xe mỗi chuyến, quà mang về, điện thoại. Những khoản này nên đưa vào ngân sách chung của nhà, không coi là "tiền riêng của người đi". Khi tính có nên nhận một công việc xa, cả nhà nên cộng hết các khoản này rồi mới so với phần thu nhập tăng thêm.
Cũng nên thống nhất ai trả hoá đơn nào, chuyển tiền chung theo lịch nào, để người ở nhà không phải nhắn hỏi mỗi lần cần chi.
Con cái: giữ người đi xa trong nếp ngày của con
Con không cần gặp bố hoặc mẹ mỗi ngày để thấy gần, nhưng cần thấy người đó vẫn ở trong đời sống của mình:
- Một khung gọi video cố định, ví dụ sau bữa tối, vài phút mỗi ngày còn hơn một cuộc dài thất thường.
- Người đi xa vẫn có một việc với con: đọc truyện qua video trước giờ ngủ, nghe con đọc bài, hỏi một chuyện cụ thể ở trường.
- Giải thích theo tuổi: trẻ nhỏ cần biết bố hoặc mẹ đi làm ở đâu, bao giờ về; trẻ lớn có thể được nghe vì sao nhà chọn như vậy.
- Không biến người đi xa thành người chỉ mang quà: khi về, người đó vẫn đưa con đi học, nhắc con dọn đồ, giữ nếp nhà như người ở nhà vẫn giữ. Nếu không, người ở nhà thành "người khó tính", người đi xa thành "người chiều", con dễ lệch.
Ngày về và ngày đi
Hai ngày này thường căng hơn người ta tưởng. Ngày về, người đi xa mệt, muốn nghỉ; người ở nhà mong được đỡ việc; con háo hức rồi lại ngại ngùng. Nên có một nghi thức đơn giản: bữa tối chung ngày về, buổi sáng hôm sau người về đưa con đi học. Đừng xếp kín ngày về bằng khách khứa, giỗ chạp.
Ngày đi, chào con rõ ràng, nói khi nào về. Trẻ nhỏ có thể quấy vài hôm sau mỗi lần chia tay; người ở nhà nên biết trước để kiên nhẫn.
Vợ chồng: nói chuyện không chỉ về việc nhà
Gọi điện mỗi ngày dễ thành bản tin: con ăn gì, tiền điện bao nhiêu, mai ai đón. Cần những lúc hai người nói chuyện như hai người, không phải hai người vận hành chung một hộ. Khi về, người đi xa nên hỏi người ở nhà đã vất vả thế nào, thay vì nhận xét nhà cửa chưa gọn.
Quan trọng nhất là cùng đặt một mốc để bàn lại: sau một năm, sau khi xong công trình, khi con vào lớp Một. Có mốc, người ở nhà biết mình đang gồng trong bao lâu; đến mốc, cả nhà cùng xem nên tiếp tục, chuyển cả nhà theo, hay người đi xa tìm việc gần hơn.
Câu hỏi thường gặp
Vợ chồng ở hai nơi vì công việc làm sao giữ gia đình?
Chốt lịch về cố định, giữ một khung liên lạc hằng ngày, chia rõ việc nào người ở nhà tự quyết, và cùng đặt một mốc thời gian để bàn lại. Người ở nhà cần có người dự phòng ở gần để không phải gánh một mình.
Đi làm ở tỉnh khác có phải đăng ký tạm trú không?
Theo Luật Cư trú 2020, đến sinh sống ở chỗ ở ngoài xã, phường nơi đã đăng ký thường trú để lao động từ 30 ngày trở lên thì phải đăng ký tạm trú. Có thể làm qua Cổng dịch vụ công hoặc hỏi công an nơi ở mới.
Con nhỏ nhớ bố mẹ đi làm xa thì làm thế nào?
Gọi video vào một giờ cố định, để người đi xa đọc truyện hoặc nghe con kể chuyện, cho con gạch ngày trên lịch đến lần về tiếp theo. Trẻ nhỏ quấy vài ngày sau mỗi lần chia tay là bình thường.
Đi làm xa nhà có thật sự lợi hơn về tiền không?
Cần cộng đủ các khoản phát sinh: tiền thuê chỗ ở, ăn ở hai bếp, đi lại, điện thoại, quà, rồi mới so với phần thu nhập tăng thêm. Cả nhà nên cùng tính trước khi quyết định.
Người đi xa về nhà nên làm gì với con?
Tham gia việc thường ngày như đưa đón, nhắc con dọn đồ, giữ nếp nhà giống người ở nhà, chứ không chỉ chơi và mua quà. Như vậy con không bị lệch giữa người chiều và người nghiêm.
