Lịch chi tiêu của gia đình theo mùa: tháng nào tiền ra nhiều và quỹ góp dần

Lịch chi tiêu của gia đình Việt theo mùa có vài đỉnh khá đều đặn: Tết Nguyên đán, mùa hè (điện điều hoà, lớp hè, đi chơi), tháng tựu trường trùng Rằm tháng Bảy và Trung thu, và mùa cưới cuối năm. Cách để những tháng này không làm vỡ ngân sách là lập "quỹ góp dần": liệt kê các khoản theo năm, chia đều cho mười hai tháng và trích mỗi tháng một phần, để khi tới mùa tiền đã có sẵn.

Vì sao ngân sách tháng hay vỡ vào đúng những tháng ấy

Phần lớn gia đình lập ngân sách theo một tháng "bình thường": tiền nhà, tiền chợ, hoá đơn, tiền học hằng tháng. Nhưng trong năm có những khoản không đến mỗi tháng mà đến theo mùa. Chúng không bất ngờ, năm nào cũng có, chỉ là ta hay quên khi lập ngân sách.

Ví dụ: phí bảo hiểm xe đến hạn mỗi năm một lần, hoá đơn điện tháng Sáu cao hơn hẳn tháng Một, tháng Tám vừa mua sách vở vừa sắm đồ cúng Rằm tháng Bảy. Không khoản nào là lãng phí. Vấn đề là chúng dồn lại, và nếu không chuẩn bị thì phải lấy từ quỹ dự phòng, vốn dành cho chuyện thật sự bất ngờ như ốm đau, mất việc.

Lịch các khoản theo mùa trong năm

Bảng dưới đây là khung chung cho một gia đình ở phố có con đi học. Mỗi vùng, mỗi nhà có lệ khác; lịch âm và lịch dương lệch nhau mỗi năm nên chỉ ghi tương đối.

Hai đỉnh lớn nhất của năm là Tết và đợt tựu trường; hai đợt này nên có bảng riêng. Phần còn lại tuy nhỏ hơn từng khoản, nhưng cộng cả năm thì không nhỏ chút nào.

Quỹ góp dần: công cụ giữ cho tháng nào cũng như tháng nào

Trong tài chính, cách này hay được gọi là "sinking fund", tạm hiểu là quỹ góp dần cho một khoản đã biết trước. Cách làm cho gia đình:

1. Liệt kê khoản theo năm: dựa vào bảng trên và lịch sử chi tiêu năm qua, ghi mọi khoản không đến hằng tháng: bảo hiểm xe, lớp hè, đi chơi hè, đồ Trung thu, quà 20/11, sinh nhật, giỗ, điện mùa hè vượt mức thường.
2. Ước số tiền mỗi khoản theo năm vừa rồi.
3. Cộng tổng, chia mười hai.
4. Trích ngay khi có lương, chuyển vào một tài khoản hoặc phong bì riêng, ghi tên "quỹ mùa".
5. Khi tới mùa, chi từ quỹ, không đụng vào tiền tháng đó.

Có nhà làm một quỹ chung cho mọi khoản theo mùa, có nhà tách thành vài quỹ nhỏ (quỹ hè, quỹ xe, quỹ sinh nhật). Một quỹ chung thì gọn; vài quỹ nhỏ thì dễ thấy từng mục còn bao nhiêu. Nhà nào cũng nên tách riêng ít nhất quỹ Tết và quỹ tựu trường vì hai khoản này lớn.

Mùa hè: đỉnh chi tiêu ít được nhắc

Nhiều gia đình ngạc nhiên vì mùa hè tốn không kém Tết. Lý do là cùng lúc có mấy thứ tăng:

• Điện: điều hoà chạy nhiều, cộng với cách tính giá điện sinh hoạt theo bậc thang, dùng càng nhiều thì phần vượt càng được tính ở bậc cao hơn. Hoá đơn tháng nóng nhất có thể gấp mấy lần tháng mát.
• Con ở nhà: con nghỉ học thì ăn ở nhà nhiều bữa hơn, tiền chợ tăng; bố mẹ đi làm thì phải lo người trông hoặc lớp hè.
• Đi chơi: kỳ nghỉ hè là dịp cả nhà đi xa, vé và chỗ ở thường đắt hơn mùa thấp điểm.

Mẹo của nhiều nhà: nhìn lại hoá đơn điện tháng Sáu, tháng Bảy năm ngoái để biết mùa hè nhà mình tốn thêm khoảng bao nhiêu so với tháng thường, rồi đưa phần chênh đó vào quỹ mùa. Lên lịch hè cho con và đặt chỗ đi chơi từ tháng Tư cũng giúp đỡ bị động.

Tháng Tám, tháng Chín: ba việc dồn một lúc

Nhà có con đi học thường thấy khoảng tháng Tám, tháng Chín dương lịch là lúc dồn nhất sau Tết: vừa tựu trường, vừa Rằm tháng Bảy với lễ Vu Lan, vừa Trung thu cho con. Thêm kỳ nghỉ 2/9 nếu cả nhà đi chơi.

Không cần bỏ bớt việc nào. Chỉ cần biết trước để quỹ góp dần đủ lớn. Một số cách làm nhẹ đi:

• Mua đồ dùng học tập rải rác từ đầu hè.
• Đồ chơi Trung thu cho con có thể tự làm cùng con một phần (đèn ông sao, mặt nạ giấy), vừa vui vừa đỡ chi.
• Việc cúng lễ theo nếp nhà; phần tiền thì đưa vào quỹ mùa từ đầu năm.

Mùa mưa bão: khoản giữ nhà

Ở miền Trung và nhiều nơi khác, mùa mưa bão là lúc nhà cửa tốn tiền nhất: mái dột, tường thấm, cống tắc, có khi đồ đạc hư hỏng. Ở miền Bắc, nồm ẩm tháng Hai, tháng Ba lại khiến tường mốc, đồ gỗ ẩm. Những việc sửa chữa này nên có trong quỹ góp dần như một khoản "giữ nhà theo mùa", và nên làm trước mùa (sửa mái lúc trời còn khô) để vừa an toàn vừa không bị dồn. Phần chuẩn bị ứng phó thiên tai cho gia đình là một chủ đề riêng.

Bắt đầu từ năm nay

Nếu nhà chưa từng làm quỹ mùa, đừng cố đủ ngay. Một cách khởi động nhẹ:

• Tuần này, lấy một tờ giấy chia mười hai ô cho mười hai tháng. Ghi vào mỗi ô các khoản theo mùa nhà mình nhớ được.
• Chọn ba khoản to nhất (thường là Tết, tựu trường, hè) để bắt đầu góp dần.
• Năm sau thêm các khoản nhỏ hơn.

Tờ giấy mười hai ô ấy dán sau cánh tủ, mỗi lần gặp một khoản "quên mất" thì ghi thêm. Sau một năm, gia đình có một cuốn lịch tiền nong của riêng mình.