Theo Bộ luật Lao động 2019, người làm công việc trong điều kiện bình thường có 12 ngày nghỉ hằng năm hưởng nguyên lương, cứ đủ 5 năm làm việc cho một chỗ thì thêm 1 ngày. Hai vợ chồng cùng đi làm vì vậy có khoảng hai mươi mấy ngày phép, trong khi con có lịch nghỉ dài hơn nhiều. Cách dùng hợp lý là ngồi lại từ đầu năm, chia số ngày đó thành ba phần: những ngày cả nhà nghỉ cùng nhau, những ngày bố mẹ nghỉ so le để trông con, và vài ngày để dành cho việc đột xuất.
Phép năm theo luật: những con số chắc chắn
Bộ luật Lao động 2019 quy định:
- Số ngày nghỉ hằng năm: 12 ngày làm việc với công việc trong điều kiện bình thường; 14 ngày với người chưa thành niên, người khuyết tật, người làm công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm; 16 ngày với công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm.
- Thâm niên: cứ đủ 5 năm làm việc cho một người sử dụng lao động thì được thêm 1 ngày.
- Cách nghỉ: có thể thoả thuận nghỉ thành nhiều lần, hoặc gộp tối đa 3 năm một lần.
- Lịch nghỉ: chỗ làm quy định lịch sau khi tham khảo ý kiến người lao động, nên phép năm không phải muốn nghỉ hôm nào cũng được.
Ngoài phép năm, luật còn cho nghỉ việc riêng vẫn hưởng lương trong một số trường hợp của gia đình: bản thân kết hôn được nghỉ 3 ngày; con kết hôn nghỉ 1 ngày; cha mẹ (cả bên vợ hoặc chồng), vợ hoặc chồng, con qua đời được nghỉ 3 ngày. Những ngày này không trừ vào phép năm, nhiều người không biết nên dùng phép thay.
Đặt các lớp lịch chồng lên nhau
Lịch nghỉ của một nhà là nhiều lớp chồng lên nhau, mỗi người một lớp:
- Lớp của con: lịch năm học, nghỉ Tết, nghỉ giữa kỳ, kỳ nghỉ hè kéo dài nhiều tuần, ngày trường làm điểm thi.
- Lớp của bố, lớp của mẹ: mùa cao điểm ở chỗ làm không thể nghỉ (chốt sổ cuối năm, mùa hàng Tết, mùa du lịch), lịch nghỉ chung của công ty nếu có.
- Lớp họ hàng: ngày giỗ lớn, đám cưới đã báo trước, mừng thọ ông bà, những dịp phải về quê.
- Lớp sức khoẻ: lịch khám định kỳ, tiêm chủng, lịch tái khám của ông bà.
Đầu năm, đặt các lớp này lên một tờ lịch năm. Những chỗ trùng nhau sẽ hiện ra: tuần con nghỉ giữa kỳ đúng tuần mẹ chốt sổ, tháng con nghỉ hè đúng mùa cao điểm của bố.
Chia phép thành ba phần
| Phần | Dùng cho | Ví dụ với nhà mỗi người 12 ngày |
|---|---|---|
| Nghỉ cùng nhau | Một chuyến đi hoặc một tuần cả nhà ở nhà nghỉ thật sự | Mỗi người 5 ngày, ghép với cuối tuần thành 9 ngày liền |
| Nghỉ so le | Trông con những ngày con nghỉ mà trường không trông, hè, giữa kỳ | Mỗi người 4 ngày, xếp lệch nhau để phủ được 8 ngày |
| Dự phòng | Con trên 7 tuổi ốm, ông bà ốm, nhà hỏng, việc đột xuất | Mỗi người giữ 3 ngày đến cuối năm |
Phần nghỉ so le là phần nhiều nhà bỏ qua: cả hai cùng nghỉ một lúc thì vui, nhưng sau đó hết phép đúng lúc con cần người ở nhà. Còn phần dự phòng giúp tránh cảnh tháng Mười Một con ốm mà phép đã cạn.
Đặt lịch với chỗ làm càng sớm càng tốt
Hè và Tết là lúc nhiều đồng nghiệp cùng muốn nghỉ. Ai báo trước, sắp xếp người làm thay rõ ràng thì thường dễ được duyệt hơn. Một cách làm đều đặn:
- Ngay khi có lịch năm học của con, hai vợ chồng chốt các tuần muốn nghỉ chung.
- Mỗi người gửi đề xuất cho quản lý sớm, kèm phương án bàn giao.
- Có được duyệt rồi mới đặt vé, đặt chỗ ở.
- Ghi vào lịch chung của nhà để ông bà, người trông cũng biết.
Nghỉ ở nhà cũng là nghỉ
Không phải kỳ nghỉ nào cũng cần đi xa. Một tuần cả nhà ở nhà, nếu làm đúng, có khi hồi sức hơn một chuyến đi mệt. Điều kiện là nghỉ thật:
- Không dồn tổng vệ sinh, sửa nhà, giấy tờ tồn đọng vào tuần đó; nếu cần thì chỉ chọn một việc.
- Tắt thông báo công việc, hẹn trước với đồng nghiệp là chỉ gọi khi thật khẩn.
- Mỗi ngày một hoạt động nhỏ cùng nhau: đi bảo tàng, công viên, thư viện, đạp xe buổi sáng, nấu một món mới.
- Ngủ dậy muộn hơn nhưng giữ giờ ngủ của con không lệch quá, để hết kỳ nghỉ con vào lại nếp dễ hơn.
Nhà có người làm nghề không nghỉ lễ
Điều dưỡng, bác sĩ, người bán hàng, lái xe, nhân viên khách sạn, bảo vệ thường phải làm đúng những ngày cả nước nghỉ. Nhà có người như vậy có thể:
- Đón Tết lệch ngày: cả nhà ăn bữa tất niên sớm hơn, hoặc làm một bữa mùng Năm khi người trực được nghỉ bù.
- Dùng phép vào những tuần thấp điểm, khi nơi đến vắng và yên hơn.
- Nói với con rằng ngày lễ của nhà mình rơi vào hôm khác, và cùng con chọn ngày đó.
Không cần so với nhà khác. Ngày đủ mặt mới là ngày lễ của nhà mình.
Khi một người không có phép năm
Nhiều nhà có một người làm tự do, buôn bán, chạy xe công nghệ hay làm theo hợp đồng ngắn, không có ngày phép hưởng lương. Với họ, mỗi ngày nghỉ là một ngày không có thu nhập, nên phép của người kia càng phải tính kỹ:
- Ngày nghỉ chung nên chọn vào lúc việc của người làm tự do thấp điểm, không phải lúc nhiều đơn nhất.
- Phần nghỉ so le để trông con nên dồn bớt cho người có phép hưởng lương, đổi lại người làm tự do nhận nhiều buổi đưa đón ngày thường hơn nếu giờ giấc linh hoạt.
- Khi cả nhà tính ngân sách năm, nên ghi luôn những ngày người làm tự do dự định nghỉ, để khoản thu giảm không thành bất ngờ.
Cách chia này không cố định. Năm nào việc của ai căng hơn thì chia lại.
Về quê, chia Tết và những chuyện khó nói
Vợ chồng hai quê khác nhau thường phải tính Tết về đâu, ở bao lâu. Mỗi nhà một cách: luân phiên mỗi năm một bên, chia đôi kỳ nghỉ, hoặc mời ông bà lên phố. Điều quan trọng là bàn từ sớm, nói thẳng về số ngày phép thực tế của cả hai, để không ai phải hứa với bố mẹ mình những ngày không có.
Cuối năm, xem lại số phép còn lại. Phép năm chưa nghỉ hết được xử lý thế nào (gộp sang năm sau hay chỗ làm thanh toán) tuỳ thoả thuận và quy định của chỗ làm, nên hỏi phòng nhân sự trước tháng Mười Hai.
Câu hỏi thường gặp
Một năm được nghỉ phép bao nhiêu ngày?
Theo Bộ luật Lao động 2019, làm việc trong điều kiện bình thường được 12 ngày; công việc nặng nhọc, độc hại hoặc người khuyết tật, người chưa thành niên được 14 ngày; công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại được 16 ngày. Cứ đủ 5 năm làm việc cho một chỗ thì thêm 1 ngày.
Vợ chồng cùng đi làm nên chia phép năm thế nào?
Chia thành ba phần: nghỉ cùng nhau cho một chuyến đi hoặc tuần nghỉ chung, nghỉ so le để trông con những ngày con nghỉ học, và giữ vài ngày dự phòng cho việc đột xuất đến cuối năm.
Nghỉ khi bố mẹ vợ hoặc chồng mất có trừ phép năm không?
Không. Bộ luật Lao động 2019 cho nghỉ việc riêng 3 ngày hưởng nguyên lương khi cha mẹ (cả bên vợ hoặc chồng), vợ hoặc chồng, con qua đời. Kết hôn được nghỉ 3 ngày, con kết hôn được nghỉ 1 ngày.
Có được gộp phép năm của nhiều năm không?
Luật cho phép thoả thuận nghỉ gộp tối đa 3 năm một lần. Cần thống nhất với chỗ làm trước.
Nghỉ phép ở nhà làm sao cho thật sự nghỉ?
Không dồn việc nhà lớn hay giấy tờ tồn đọng vào kỳ nghỉ, tắt thông báo công việc, mỗi ngày một hoạt động nhỏ cùng cả nhà và giữ giờ ngủ của con không lệch quá.
