Nhà có người làm ca đêm thì người đó phải ngủ ban ngày, đúng lúc ngôi nhà ồn nhất. Cả nhà giúp được nhiều nhất bằng bốn việc: dành cho họ một phòng tối và yên, đặt một khung giờ yên ban ngày mà ai cũng tôn trọng, dời bữa ăn chung sang giờ người làm ca có mặt, và dán lịch ca ở chỗ chung để không ai phải đoán hôm nay ai ngủ, ai thức.
Ai đang làm ca và vì sao đây là chuyện của cả nhà
Ở phố, rất nhiều nghề chạy theo ca: điều dưỡng, bác sĩ trực, công nhân nhà máy, bảo vệ, lái xe đường dài, nhân viên cửa hàng mở suốt đêm, tổng đài, sân bay, bến xe. Có người làm đêm cố định, có người xoay ca sáng, chiều, đêm theo tuần.
Người làm ca tự lo giấc ngủ của mình là một chuyện; nhưng trong căn nhà ống mà tiếng động truyền theo cầu thang lên tận tầng trên, giấc ngủ ban ngày phụ thuộc rất nhiều vào những người còn lại. Một tiếng máy xay sinh tố, một lần chuông cửa của người giao hàng, đứa trẻ chạy cầu thang là đủ làm người vừa ngủ được một tiếng thức dậy và không ngủ lại được nữa.
Chọn và sửa phòng ngủ ban ngày
Không nhất thiết phải là phòng ngủ thường ngày. Chọn phòng ít tiếng động và ít nắng nhất trong nhà:
- Xa mặt phố và xa cầu thang: trong nhà ống, phòng phía sau thường yên hơn phòng nhìn ra đường. Phòng sát cầu thang nghe rõ mọi bước chân lên xuống.
- Không quá nóng: phòng tầng sát mái hướng Tây buổi chiều rất nóng, khó ngủ dù đã tối. Nếu chỉ có phòng đó, cần chống nóng hoặc quạt, điều hoà.
- Tối thật sự: rèm cản sáng, dán kín khe hở quanh rèm, che đèn báo của thiết bị điện. Mặt nạ che mắt là phương án nhanh và rẻ.
- Át tiếng ồn: tiếng quạt đều, máy tạo tiếng ồn trắng, nút bịt tai. Đóng kín cửa, chèn khe dưới cửa bằng đệm vải.
- Điện thoại: chế độ không làm phiền, chỉ cho phép vài số người nhà gọi khi có việc khẩn.
Khung giờ yên ban ngày
Cả nhà thống nhất một khung, ví dụ từ 8 giờ sáng đến 14 giờ chiều, trong đó những việc ồn được dời đi:
| Việc ồn | Dời sang |
|---|---|
| Máy giặt vắt, máy sấy | Tối hôm trước hoặc sau khi người làm ca dậy |
| Hút bụi, lau nhà kéo bàn ghế | Cuối buổi chiều |
| Máy xay, giã đồ, chặt xương | Sơ chế từ tối hoặc chiều |
| Trẻ chơi chạy nhảy | Tầng dưới cùng, sân, công viên gần nhà |
| Tivi, loa | Âm lượng thấp hoặc tai nghe |
| Nhận hàng, khách đến | Hẹn nhận ở tầng trệt, tắt chuông hoặc dặn nhắn tin thay bấm chuông |
Một tín hiệu đơn giản giúp trẻ nhỏ nhớ: treo một vật quen thuộc lên tay nắm cửa phòng (chiếc mũ, dải vải màu) nghĩa là "đang ngủ, đi nhẹ". Với hàng xóm định sửa nhà, khoan tường, có thể nói chuyện từ sớm xem có dồn việc ồn vào buổi chiều được không; nhiều người sẵn lòng nếu được nói trước.
Lịch ca dán chung
Người làm ca xoay hay quên báo, người nhà hay quên hỏi. Một tờ lịch tháng dán ở tủ lạnh, mỗi ngày tô một màu theo ca (sáng, chiều, đêm, nghỉ) giúp cả nhà biết hôm nay ai ngủ, ai đón con, bữa tối có mấy người. Nhận được lịch ca mới từ chỗ làm thì cập nhật ngay.
Với ca xoay, những ngày chuyển từ ca đêm sang ca ngày là lúc người làm ca mệt nhất và dễ cáu nhất. Cả nhà nên biết trước những ngày đó để giảm việc cho họ, không hẹn khách, không xếp việc lớn.
Bữa ăn: dời bữa chung chứ đừng bỏ
Lệch giờ ngủ dễ dẫn đến cảnh người làm ca ăn một mình suốt mấy tuần. Cách giữ ít nhất một bữa chung:
- Bữa tối sớm trước ca: người đi ca đêm thường rời nhà buổi tối, cả nhà có thể ăn sớm hơn một chút để cùng ngồi.
- Bữa sáng chung khi về ca: người về ca ăn nhẹ cùng con trước khi con đi học, rồi mới đi ngủ. Bữa nặng ngay trước giờ ngủ dễ khó ngủ.
- Ngày nghỉ: dành một bữa trọn vẹn, không vội.
Người làm ca nên hạn chế cà phê, trà đặc vào nửa sau của ca, để khi về nhà còn ngủ được. Người nhà có thể để sẵn phần ăn nhẹ dễ tiêu cho họ thay vì đồ chiên nhiều dầu.
An toàn: chuyến về nhà sau ca đêm
Sau một đêm thức trắng, buồn ngủ khi lái xe máy, ô tô là mối nguy thật. Ngủ gật vài giây trên đường là đủ gây tai nạn. Nhà nên thống nhất:
- Nếu quá buồn ngủ, nghỉ một lúc ở chỗ làm trước khi về, hoặc gọi xe, đi xe buýt, nhờ người nhà đón.
- Người thân không gọi điện bắt chuyện khi họ đang chạy xe; nhắn tin để họ trả lời khi đã về.
- Không để người vừa hết ca đêm lái xe đưa con đi học thay người khác chỉ vì "tiện đường".
Trông con khi vừa hết ca
Nhà hai vợ chồng làm ca lệch nhau thường tính: người về ca đêm trông con ban ngày để người kia đi làm. Với con lớn đã đi học thì có thể, nhưng với trẻ nhỏ cần người thức canh suốt, người thiếu ngủ dễ ngủ gục, phản ứng chậm. Nên có người khác trông những giờ người làm ca cần ngủ, hoặc chia ngày cho họ được ngủ một giấc dài trước.
Ngày nghỉ của người làm ca
Ngày nghỉ của người làm ca thường rơi vào giữa tuần, khi con đi học, người nhà đi làm. Cả nhà dễ coi đó là "ngày rảnh" rồi dồn việc: đi chợ, đóng tiền, đưa ông bà đi khám, chờ thợ. Thỉnh thoảng thì được, nhưng nếu ngày nghỉ nào cũng kín việc, người làm ca không bao giờ thật sự hồi sức. Nên để ngày đầu tiên sau chuỗi ca đêm cho họ ngủ và nghỉ, việc nhà chỉ bắt đầu từ ngày thứ hai. Nếu ngày nghỉ trùng cuối tuần, đó là dịp hiếm hoi cả nhà cùng một nhịp, nên giữ cho một buổi đi chơi hoặc bữa cơm chung.
Vợ chồng ca lệch: giữ một khoảng gặp nhau
Ca lệch có cái lợi là nhà luôn có người với con, nhưng cái giá là hai vợ chồng chỉ chạm mặt ở cửa. Vài cách để không thành hai người ở chung nhà mà xa nhau:
- Một cuốn sổ hoặc nhóm tin nhắn riêng hai người để bàn giao chuyện con, chuyện nhà trong ngày.
- Giữ một khoảng cố định mỗi tuần cho hai người, dù chỉ là bữa sáng ngày nghỉ.
- Chia việc nhà theo ca, không theo thói quen cũ, để người đang nhiều ca hơn không phải gánh thêm.
Làm ca đêm kéo dài nhiều năm có liên quan đến các vấn đề sức khoẻ; người lớn nói chung cần ngủ khoảng 7 giờ trở lên mỗi ngày theo khuyến nghị của các hiệp hội y học giấc ngủ. Nên khám sức khoẻ định kỳ và đi khám nếu mất ngủ kéo dài.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao để người làm ca đêm ngủ ngon ban ngày trong nhà ống?
Chọn phòng xa mặt phố và cầu thang, che tối hoàn toàn, dùng tiếng quạt hoặc nút bịt tai. Cả nhà dời các việc ồn như máy giặt, máy xay, hút bụi ra khỏi khung giờ ngủ.
Nhà có trẻ nhỏ thì giữ yên cho người ngủ ngày thế nào?
Cho trẻ chơi ở tầng dưới cùng hoặc ra ngoài, dùng một tín hiệu quen như vật treo ở tay nắm cửa nghĩa là đang ngủ. Đừng đòi trẻ im lặng hoàn toàn suốt buổi; dời bớt giờ chơi ồn là đủ.
Người làm ca đêm nên ăn gì trước khi ngủ?
Bữa nhẹ dễ tiêu, tránh bữa quá no, nhiều dầu mỡ hay cà phê gần giờ ngủ. Bữa chính nên ăn trước khi vào ca, cùng gia đình nếu được.
Vừa hết ca đêm có nên lái xe đưa con đi học không?
Không nên. Sau một đêm thức trắng, phản ứng chậm và dễ ngủ gật trên đường. Nên để người khác đưa đón hoặc dùng phương tiện khác.
Vợ chồng làm ca lệch nhau làm sao giữ gắn bó?
Dùng sổ hoặc nhóm tin nhắn riêng để bàn giao chuyện nhà mỗi ngày, giữ một khoảng gặp nhau cố định mỗi tuần, và chia việc nhà theo lịch ca thực tế để không ai gánh quá nhiều.
