Nhà vừa ở vừa bán hàng: nhịp một ngày khi tầng trệt là cửa hàng

Ở nhà vừa ở vừa bán hàng, nhịp một ngày của cả gia đình chạy theo giờ mở cửa hàng chứ không theo giờ hành chính: dậy sớm dọn hàng, ăn trưa thay ca, cơm tối muộn, con học bài ngay cạnh quầy. Điều giúp những gia đình này giữ được sức khoẻ và không khí trong nhà là tách rõ ranh giới giữa chỗ bán và chỗ ở, chia ca trông hàng cho công bằng, và giữ vài khoảng giờ cố định chỉ dành cho gia đình.

Nhà mặt phố, tầng trệt là cửa hàng

Nhà ống mặt phố ở Việt Nam từ lâu đã mang hai chức năng: tầng trệt buôn bán, các tầng trên để ở. Mô hình này có từ những dãy phố buôn bán cổ như phố cổ Hà Nội hay Hội An, nơi nhà hẹp ngang, sâu, phần trước bán hàng, phần sau và gác là chỗ sinh hoạt. Ngày nay hình ảnh ấy vẫn rất quen: tiệm tạp hoá, quán cà phê nhỏ, tiệm sửa xe, hiệu thuốc, quầy may đo, quán ăn gia đình, tiệm photocopy, tất cả đều có một gia đình sống ngay phía trên.

Cách sống này có nhiều lợi thế: không mất thời gian đi làm, không tốn tiền thuê mặt bằng riêng, cha mẹ vừa bán hàng vừa ở gần con. Nhưng nó cũng làm nhòe ranh giới giữa công việc và gia đình. Cửa hàng mở là nhà không bao giờ thật sự "tan làm".

Một ngày điển hình

Mỗi ngành hàng có nhịp riêng. Quán ăn sáng dậy từ tờ mờ, tiệm tạp hoá mở muộn hơn nhưng đóng muộn, quán cà phê đông vào sáng sớm và tối. Một ví dụ nhà có tiệm tạp hoá nhỏ:

Nhìn bảng sẽ thấy hai điểm căng: buổi sáng (cửa hàng mở trùng giờ đưa con đi học) và buổi tối (giờ bán đông trùng giờ cơm, giờ học, giờ ngủ của con).

Tách chỗ bán và chỗ ở

Ranh giới vật lý giúp tạo ranh giới trong đầu. Vài cách các gia đình hay dùng:

• Một cánh cửa hoặc tấm rèm giữa khu bán hàng và khu sinh hoạt phía sau. Khi kéo lại, khách không nhìn thấy bữa cơm, trẻ không bị khách hỏi han.
• Bàn học của con không đặt ở quầy: học bài cạnh quầy thu ngân, giữa tiếng khách gọi, tiếng xe máy ngoài đường là cách học khó tập trung nhất. Nếu có thể, đưa con lên tầng trên.
• Bữa cơm ở sau hoặc ở tầng trên, không ăn ngay trên quầy hàng. Ăn uống ở chỗ bán còn ảnh hưởng vệ sinh, nhất là cửa hàng thực phẩm.
• Đồ của cửa hàng có chỗ riêng: hàng tồn, thùng carton, bình gas của quán ăn không tràn lên cầu thang hay lối thoát hiểm. Lối thoát nạn bị chặn là rủi ro cháy nổ thật sự với nhà ống chỉ có một cửa trước.

An toàn khi nhà cũng là cửa hàng

Nhà ống có cửa hàng ở dưới thường dồn nhiều thứ dễ cháy ở tầng trệt (hàng hoá, xe máy, đồ điện), trong khi người ngủ ở tầng trên và lối ra duy nhất ở phía trước. Những việc người thường làm được ngay:

• Giữ cầu thang và lối đi thông thoáng, không chất hàng.
• Có bình chữa cháy ở tầng trệt, cả nhà biết cách dùng; có lối thoát thứ hai (ban công, cửa sổ, sân thượng) không bị khoá chặt bằng khung sắt kín.
• Không sạc xe điện qua đêm cạnh hàng hoá dễ cháy.
• Hệ thống điện của cửa hàng (tủ lạnh, tủ đông, đèn biển, máy móc) nên được thợ có nghề kiểm tra tải định kỳ; đừng nối thêm dây, ổ cắm tuỳ tiện.

Lực lượng phòng cháy chữa cháy địa phương thường có hướng dẫn cho nhà ở kết hợp kinh doanh; nên hỏi công an phường hoặc tra thông tin chính thức.

Chia ca trông hàng cho công bằng

Trong nhiều gia đình buôn bán, người đứng quầy lâu nhất cũng là người lo việc nhà nhiều nhất, vì "đằng nào cũng ở nhà". Kết quả là một người làm hai ca liên tục từ sáng đến tối. Nên tách bạch:

• Ghi lịch ca trông hàng như một công việc thật, có giờ bắt đầu và kết thúc.
• Người trông quầy thì không phải nấu cơm cùng lúc, và ngược lại. Một người không nên vừa bán hàng vừa trông con nhỏ vừa đứng bếp.
• Ông bà giúp trông hàng là sự hỗ trợ lớn, nhưng nên có giờ nghỉ, không để ông bà ngồi quầy cả ngày.
• Con lớn phụ giúp được những việc vừa sức: xếp hàng, ghi sổ, trông quầy một lúc khi bố mẹ ăn cơm. Việc này dạy con trách nhiệm, nhưng không được lấy mất giờ học, giờ ngủ, giờ chơi của con.

Giữ những khoảng giờ chỉ của gia đình

Khi cửa hàng mở từ sáng đến tối, bảy ngày một tuần, gia đình dễ rơi vào cảnh mỗi người ăn một bữa một giờ, ít khi ngồi cùng nhau. Vài cách giữ lại khoảng chung:

• Một bữa chung cố định: nếu bữa tối không được vì giờ bán, thì bữa sáng hoặc bữa trưa ngày nghỉ. Treo biển "nghỉ trưa 30 phút" là điều khách quen thường thông cảm.
• Một buổi đóng cửa mỗi tuần hoặc mỗi tháng: nhiều cửa hàng gia đình chọn nghỉ một buổi để cả nhà đi chơi, về quê, hay đơn giản là ngủ nướng.
• Giờ ngủ của con không theo giờ đóng cửa: con đi ngủ đúng giờ của con, một người lớn đưa con lên trong khi người kia trông quầy.
• Không mang chuyện cửa hàng lên bàn ăn mỗi bữa: tiền hàng, nợ khách, giá nhập để một lúc khác.

Con lớn lên cạnh quầy hàng

Trẻ lớn lên trong nhà có cửa hàng thường học được nhiều thứ sớm: chào khách, tính tiền, biết giá trị đồng tiền, thấy bố mẹ làm việc vất vả. Nhiều người trưởng thành nhắc lại tuổi thơ ở quầy hàng nhà mình với sự trân trọng. Nhưng trẻ cũng có thể thấy thiệt thòi: ít được bố mẹ đưa đi chơi, ít có không gian riêng, bạn bè đến nhà thấy ngại.

Hỏi con xem con thấy thế nào, và lắng nghe. Đôi khi chỉ cần một góc phòng riêng ở tầng trên, một buổi chiều Chủ nhật bố mẹ đóng cửa sớm đưa con đi công viên, là con thấy mình được quan tâm.

Sức khoẻ của người đứng quầy

Đứng lâu, ngồi lâu, ăn uống thất thường, ngủ ít vì dậy sớm đóng muộn là những vấn đề quen thuộc của người bán hàng tại nhà. Một chiếc ghế cao có tựa ở quầy, thảm đứng mềm, bữa ăn đúng giờ dù ngắn, và một giấc nghỉ trưa thay ca giúp nhiều hơn người ta nghĩ. Đau lưng, đau chân kéo dài, mệt mỏi liên tục thì nên đi khám, đừng để đến lúc phải đóng cửa hàng vì ốm.