Mùa nắng nóng, nhà phố nên dời nhịp sinh hoạt theo giờ mát: nấu nướng, giặt phơi, đi chợ và cho trẻ chơi ngoài trời dồn vào sáng sớm và chiều muộn; giữa trưa đến xế chiều thì khép nhà, hạn chế ra đường, cả nhà gom về phòng mát nhất. Ngủ đêm cũng cần chuẩn bị từ chiều, vì nhà ống bê tông giữ nhiệt và toả ngược vào trong lúc tối. Đổi giờ hợp lý giúp cả nhà đỡ mệt mà không phải bật điều hoà cả ngày.
Vì sao nhà phố nóng hơn ta tưởng
Nhà ống thường sát vách hai bên, chỉ thoáng phía trước và phía sau. Mái bê tông và tường hướng Tây hấp thụ nắng suốt buổi chiều, rồi toả nhiệt vào trong nhà đến tận nửa đêm. Phố đông, nhiều bê tông, nhựa đường và máy điều hoà xả hơi nóng còn làm khu đô thị nóng hơn vùng quanh, nhất là về đêm. Kết quả là tầng trên cùng của nhiều nhà ống buổi tối còn nóng hơn ban ngày.
Hiểu nhà mình nóng ở đâu, lúc nào, là bước đầu để sắp xếp. Một cách đơn giản: đặt nhiệt kế nhỏ ở vài tầng và ghi lại vào sáng, trưa, tối trong vài ngày. Thường sẽ thấy tầng trệt và các phòng phía Đông mát nhất buổi chiều.
Lịch một ngày mùa nóng
Không có giờ chung cho mọi vùng: mùa nóng miền Bắc oi ẩm, miền Trung có gió Lào khô nóng, miền Nam nóng quanh năm nhưng gắt nhất trước mùa mưa. Khung dưới đây là ví dụ để điều chỉnh:
| Khung giờ | Nên làm | Nên tránh |
|---|---|---|
| 5:00 – 7:30 | Mở cửa đón gió mát, đi chợ, tập thể dục, tưới cây, nấu luôn món cần đun lâu | Ngủ quên để lỡ giờ mát nhất |
| 7:30 – 10:00 | Giặt và phơi đồ, dọn nhà, việc tay chân | Để dành việc nặng sang trưa |
| 10:00 – 16:00 | Khép cửa, kéo rèm phía nắng chiếu, cả nhà ở phòng mát, nghỉ trưa | Ra đường không cần thiết, cho trẻ chơi ngoài nắng, nấu nướng lâu |
| 16:30 – 19:00 | Trẻ ra ngoài chơi, đi dạo, mở cửa phía khuất nắng | Mở cửa hướng Tây khi tường còn đang hắt nóng |
| 19:00 – 22:00 | Mở thông gió đối lưu, tắm mát, làm mát phòng ngủ trước giờ ngủ | Đóng kín nhà ngay sau khi tắt nắng |
Giờ nắng gắt nhất trong ngày thường rơi vào khoảng giữa trưa đến xế chiều. Đây là lúc cơ quan y tế nhiều lần khuyên hạn chế ra ngoài, nhất là với trẻ nhỏ, người già và người có bệnh mạn tính.
Nấu nướng và bữa ăn
Bếp là nguồn nhiệt lớn trong nhà ống, nhất là khi bếp ở phía sau, gần cầu thang, hơi nóng bốc lên các tầng trên. Mùa nóng nên:
- Nấu vào sáng sớm những món cần đun lâu (kho, hầm, luộc), để nguội rồi bảo quản đúng cách, trưa hoặc tối chỉ hâm lại.
- Bật máy hút mùi hoặc quạt hút khi nấu để đẩy hơi nóng ra ngoài.
- Bữa ăn nhẹ, nhiều nước: canh, rau, trái cây. Mùa nóng thức ăn dễ ôi thiu, nấu vừa đủ ăn, không để đồ ăn chín ngoài nhiệt độ phòng lâu.
- Nước uống sẵn ở mỗi tầng, nhất là phòng ông bà. Người cao tuổi thường ít thấy khát dù cơ thể đã thiếu nước, nên con cháu nhắc uống đều trong ngày.
Trẻ con mùa nóng
Trẻ nhỏ chịu nóng kém hơn người lớn và không phải lúc nào cũng biết nói mình mệt. Một số điều nên giữ:
- Cho trẻ chơi ngoài trời vào sáng sớm hoặc chiều muộn, có bóng râm, mũ rộng vành, quần áo sáng màu, thoáng.
- Nhắc trẻ uống nước thường xuyên, không đợi khát.
- Tuyệt đối không để trẻ một mình trong ô tô, kể cả vài phút, kể cả khi hé cửa kính. Xe đỗ ngoài nắng nóng lên rất nhanh.
- Nghỉ trưa trong phòng thoáng; nếu dùng quạt, không để thổi thẳng vào trẻ lâu.
- Theo dõi dấu hiệu mệt do nóng: lừ đừ, đỏ bừng hoặc tái, nôn, sốt cao, lơ mơ. Khi có những dấu hiệu nặng, đưa trẻ vào chỗ mát và đến cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.
Giữ nhà mát mà không tốn điện
Điều hoà là công cụ quan trọng trong những ngày nóng gay gắt, nhất là với người già, trẻ nhỏ, người bệnh. Nhưng chạy cả ngày nhiều phòng thì tiền điện mùa hè tăng vọt (giá điện sinh hoạt tính theo bậc thang, dùng càng nhiều càng đắt). Vài cách kết hợp:
- Gom cả nhà về một phòng có điều hoà vào giờ nóng nhất thay vì bật nhiều phòng.
- Để nhiệt độ vừa phải: các khuyến cáo tiết kiệm điện thường gợi ý đặt khoảng 26–28°C, kết hợp quạt. Chênh lệch quá lớn giữa trong và ngoài phòng cũng dễ làm người già, trẻ nhỏ khó chịu khi ra vào.
- Che nắng từ bên ngoài: rèm, mành tre, mái che, cây leo ở ban công, phía hướng Tây. Chắn nắng trước khi nó vào tới kính hiệu quả hơn rèm bên trong.
- Thông gió buổi tối: mở cửa trước và cửa sau hoặc giếng trời để gió đối lưu, kéo hơi nóng tích trong tường ra ngoài trước khi đi ngủ.
- Vệ sinh điều hoà, quạt trước mùa nóng: lưới lọc bẩn làm máy chạy kém, tốn điện hơn. Phần vệ sinh dàn lạnh, nạp gas thì gọi thợ.
Mùa nóng cũng là mùa tải điện cao, khu phố có thể mất điện. Chuẩn bị đèn sạc, quạt tích điện, nước uống, và để sẵn số điện thoại của điện lực khu vực.
Giấc trưa và giấc đêm mùa hè
Nghỉ trưa
Nếp nghỉ trưa vốn quen với nhiều gia đình Việt càng có ích vào mùa nóng: khung giờ nắng gắt nhất cũng là lúc người ta mệt, buồn ngủ sau bữa trưa. Một giấc ngắn trong phòng mát giúp người lớn đỡ đuối sức cho buổi chiều. Với người cần thức dậy tỉnh táo để làm tiếp, giấc trưa ngắn thường dễ chịu hơn giấc kéo dài cả tiếng rồi dậy lờ đờ. Trẻ nhỏ thì ngủ trưa theo nhu cầu tuổi của mình. Giữ yên tĩnh trong nhà vào khung này, kể cả với hàng xóm sát vách, là phép lịch sự của phố.
Ngủ đêm
Đêm nóng là lúc cả nhà dễ ngủ không ngon nhất. Phòng ngủ tầng trên cùng, sát mái, thường nóng nhất về đêm. Nếu có thể, mùa hè đổi chỗ ngủ: ông bà và trẻ nhỏ xuống tầng thấp hơn, mát hơn. Trước giờ ngủ một lúc, mở cửa thông gió hoặc bật điều hoà làm mát phòng trước, tắm nước mát (không quá lạnh), mặc đồ cotton mỏng, thay chiếu trúc, chiếu cói cho đệm dày.
Đi làm, đi học trong những ngày nóng
Lịch đi làm và đi học không đổi theo nắng, nhưng có thể sắp xếp quanh nó:
- Đi đường giữa trưa thì mặc áo chống nắng, khẩu trang, mũ bảo hiểm đội đúng, mang theo nước.
- Người đón con buổi trưa tránh để trẻ đứng chờ ngoài cổng trường giữa nắng; hẹn chỗ đứng có bóng râm.
- Xe máy đỗ ngoài nắng lâu thì yên xe rất nóng, kiểm tra trước khi cho trẻ ngồi.
- Ông bà muốn đi chợ, đi lễ thì khuyến khích đi sớm, về trước khi nắng lên cao.
Câu hỏi thường gặp
Mùa nóng nên ra ngoài vào giờ nào?
Nên dồn việc ngoài trời vào sáng sớm và chiều muộn. Khoảng giữa trưa đến xế chiều nắng gắt nhất, nên hạn chế ra ngoài, nhất là với trẻ nhỏ, người già và người có bệnh mạn tính.
Bật điều hoà bao nhiêu độ là vừa?
Các khuyến cáo tiết kiệm điện thường gợi ý khoảng 26–28°C, kết hợp với quạt. Không nên để quá lạnh vì chênh lệch lớn với bên ngoài dễ gây khó chịu, nhất là cho người già và trẻ nhỏ.
Làm sao cho nhà ống mát hơn vào mùa hè?
Che nắng từ bên ngoài ở phía hướng Tây bằng mành, mái che hoặc cây leo, khép cửa và kéo rèm vào giờ nắng, mở thông gió đối lưu buổi tối để đẩy hơi nóng tích trong tường ra ngoài.
Trẻ em mùa nóng cần lưu ý gì?
Cho trẻ chơi ngoài trời vào giờ mát, nhắc uống nước thường xuyên, mặc đồ thoáng và đội mũ, không bao giờ để trẻ một mình trong ô tô. Nếu trẻ lừ đừ, nôn, sốt cao, lơ mơ, đưa đến cơ sở y tế ngay.
Đêm nóng khó ngủ thì làm sao?
Làm mát phòng trước giờ ngủ bằng thông gió hoặc điều hoà, tắm nước mát, mặc đồ cotton mỏng, dùng chiếu trúc hoặc chiếu cói. Nếu tầng trên cùng quá nóng, mùa hè có thể chuyển chỗ ngủ xuống tầng thấp hơn.
