Những người phụ nữ bé nhỏ (tên gốc Little Women) của nhà văn Mỹ Louisa May Alcott, in năm 1868–1869, là cuốn tiểu thuyết gia đình kinh điển kể về bốn chị em nhà March sống cùng mẹ trong một căn nhà khiêm tốn ở New England, khi người cha đi theo quân đội trong Nội chiến Mỹ. Hơn một thế kỷ rưỡi sau, cuốn sách vẫn được đọc vì nó kể rất cụ thể chuyện sinh hoạt trong nhà: chia việc, tiêu từng đồng, tự bày trò vui khi không có tiền, và người mẹ dạy con bằng chính nếp nhà.
Cuốn sách ra đời thế nào
Louisa May Alcott (1832–1888) viết Những người phụ nữ bé nhỏ theo đề nghị của nhà xuất bản muốn có một cuốn sách cho thiếu nữ. Bà lấy chất liệu từ chính gia đình mình: bốn chị em gái, một người mẹ tận tuỵ, một người cha nhiều lý tưởng mà ít tiền. Phần đầu in năm 1868, thành công ngay, phần hai in năm 1869 (ở Anh từng in riêng dưới tên Good Wives).
Ngôi nhà nơi gia đình Alcott sống và nơi bà viết cuốn sách là Orchard House ở thị trấn Concord, bang Massachusetts, nay là bảo tàng mở cửa cho khách tham quan. Căn nhà ngoài đời và căn nhà trong sách không hoàn toàn trùng khớp, nhưng nhiều chi tiết trong truyện được cho là lấy từ đời sống của chính gia đình Alcott.
Căn nhà nhà March: nghèo mà có nếp
Nhà March từng khá giả rồi sa sút. Trong sách, họ sống trong một căn nhà cũ nhưng ấm, cạnh dinh thự của nhà Laurence giàu có. Đọc kỹ, ta dựng lại được những không gian chính:
| Không gian | Chuyện gì diễn ra ở đó |
|---|---|
| Phòng khách bên lò sưởi | Bốn chị em ngồi đan len, khâu vá, đọc thư bố, nghe mẹ kể chuyện vào buổi tối |
| Căn gác mái | Chỗ riêng của Jo: ngồi viết truyện, ăn táo, trốn cả nhà để được yên |
| Bếp | Nơi các chị em học nấu, và có lần nấu hỏng cả một bữa tiệc mời khách |
| Phòng khách nhỏ có chiếc đàn cũ | Beth chơi đàn, cả nhà hát vào buổi tối |
| Hàng rào giữa hai nhà | Ranh giới với nhà Laurence, nơi tình bạn với Laurie bắt đầu |
Căn nhà ít tiện nghi, nhưng mỗi chị em đều có một góc của mình: Jo có gác mái, Beth có chiếc đàn và những con búp bê cũ, Amy có bàn vẽ, Meg có những món đồ đẹp gìn giữ cẩn thận. Đây là bài học dễ bỏ qua: trong một căn nhà chật, việc mỗi đứa trẻ có một góc riêng, dù rất nhỏ, quan trọng hơn ta nghĩ.
Việc nhà và tiền nong: những chương thực tế nhất
Chương "thí nghiệm" một tuần không làm việc nhà
Một trong những chương hay nhất về đời sống gia đình là khi bốn chị em, vào kỳ nghỉ hè, xin mẹ cho được nghỉ làm việc nhà để chơi thoả thích. Bà mẹ đồng ý. Vài ngày đầu vui, rồi mọi thứ dần rối: nhà bừa bộn, ai cũng chán, và đến ngày bà mẹ cùng người giúp việc cũng nghỉ thì bữa trưa các chị em tự nấu hỏng hoàn toàn. Tệ hơn, con chim hoàng yến của Beth chết vì không ai nhớ cho ăn.
Bà mẹ không mắng. Bà để các con tự thấy rằng việc nhà không phải gánh nặng một người mang cho cả nhà, mà là thứ giữ cho mọi người được thoải mái. Cuối chương, cả nhà cùng thống nhất cách chia việc và giờ chơi hợp lý hơn. Đây là một cách dạy con về việc nhà mà cha mẹ hôm nay vẫn dùng được: để con trải nghiệm hậu quả nhỏ, rồi cùng bàn lại.
Tiền ít, tiêu sao cho đủ
- Quà Giáng sinh: ngay chương đầu, mỗi chị em có một ít tiền, định mua quà cho mình, rồi quyết định mua quà cho mẹ.
- Bữa sáng Giáng sinh: cả nhà mang bữa sáng của mình sang cho một gia đình nghèo hơn trong vùng.
- Đi làm từ sớm: Meg làm gia sư, Jo làm người đọc sách và bầu bạn cho bà dì, cả hai góp tiền cho nhà.
- Mái tóc của Jo: khi mẹ cần tiền đi thăm bố bị ốm, Jo bán mái tóc dài của mình, một chi tiết nhiều thế hệ độc giả nhớ mãi.
Người mẹ và cách giữ nếp nhà khi bố vắng
Bà March, được các con gọi thân mật là Marmee, là trung tâm của căn nhà. Chồng đi xa, tiền eo hẹp, bà vừa làm việc giúp đỡ binh lính, vừa nuôi dạy bốn cô con gái tính cách khác hẳn nhau. Bà không áp một khuôn cho cả bốn: Jo nóng nảy được dạy cách giữ cơn giận, Meg thích đẹp được dạy về giá trị của sự giản dị, Amy kiêu kỳ học cách khiêm tốn, Beth nhút nhát được khuyến khích bước ra ngoài.
Người đọc hôm nay có thể thấy những bài học ấy mang màu đạo đức của thế kỷ 19, và nhiều nhà phê bình đã chỉ ra như vậy. Nhưng điều còn nguyên giá trị là cách bà mẹ giữ nhịp nhà: bữa ăn đúng giờ, buổi tối ngồi cùng nhau, thư của bố được đọc to cho cả nhà nghe, mỗi người một việc. Khi một thành viên vắng mặt lâu, chính những nếp nhỏ ấy giữ gia đình đứng vững.
Bốn chị em tự làm niềm vui trong nhà
Không có tiền đi chơi, các chị em nhà March tự làm lấy niềm vui:
- Diễn kịch trên gác: Jo viết kịch, cả bốn đóng, đạo cụ làm từ đồ cũ trong nhà.
- "Câu lạc bộ Pickwick": bốn chị em lập một hội kín, mỗi tuần làm một tờ báo viết tay, mỗi người phụ trách một mục.
- Đi dạo, dã ngoại cùng bạn bè hàng xóm vào mùa hè.
- Hát quanh đàn buổi tối.
Đó là những hoạt động gia đình ở phố hôm nay vẫn làm được với chi phí gần như bằng không: một tờ báo gia đình hằng tháng, một vở kịch ngắn cho ngày sinh nhật ông bà, một buổi tối hát cùng nhau.
Các bản phim: mỗi thời một căn nhà March
Cuốn sách được chuyển thể nhiều lần. Những bản điện ảnh được nhắc nhiều gồm bản năm 1933 do George Cukor đạo diễn với Katharine Hepburn vai Jo, bản năm 1949, bản năm 1994 do Gillian Armstrong đạo diễn với Winona Ryder vai Jo, và bản năm 2019 của Greta Gerwig với Saoirse Ronan vai Jo. Mỗi bản dựng lại căn nhà March theo cách khác: bản cũ ấm cúng như tranh thiệp, bản mới sống động, ồn ào, bốn chị em nói chen nhau đúng như một nhà đông con thật.
Xem một bản phim sau khi đọc sách là cách hay để thảo luận với con: căn nhà trong đầu con khi đọc có giống căn nhà trên phim không, chi tiết nào phim bỏ, chi tiết nào thêm.
Góc nhìn hôm nay: đọc Những người phụ nữ bé nhỏ cùng con
- Tuổi đọc hợp: từ khoảng cuối tiểu học đến trung học cơ sở, tuỳ bản dịch và khả năng đọc của con. Có thể đọc cùng, mỗi tối một chương.
- Thử "tuần thí nghiệm" của nhà March theo phiên bản nhẹ: một ngày cuối tuần cả nhà không ai làm việc nhà, rồi tối đó cùng ngồi bàn chuyện chia việc.
- Làm báo gia đình như Câu lạc bộ Pickwick: mỗi người viết hoặc vẽ một mục, đọc to vào bữa tối cuối tháng.
- Cho mỗi đứa trẻ một góc riêng, dù chỉ là một ngăn kệ hay một góc bàn, như căn gác mái của Jo.
Câu hỏi thường gặp
Những người phụ nữ bé nhỏ của ai?
Những người phụ nữ bé nhỏ (Little Women) là tiểu thuyết của nhà văn Mỹ Louisa May Alcott, in thành hai phần năm 1868 và 1869. Truyện kể về bốn chị em Meg, Jo, Beth và Amy nhà March.
Bốn chị em nhà March là ai?
Meg là chị cả, dịu dàng và thích cái đẹp; Jo nóng nảy, mê viết văn; Beth hiền lành, yêu âm nhạc; Amy út, thích vẽ và có phần kiêu kỳ. Bốn chị em sống cùng mẹ khi bố đi theo quân đội trong Nội chiến Mỹ.
Little Women có dựa trên chuyện thật không?
Cuốn sách lấy nhiều chất liệu từ chính gia đình Louisa May Alcott, vốn cũng có bốn chị em gái. Nhân vật Jo thường được coi là hình ảnh của chính tác giả, dù truyện không phải tự truyện.
Có những bản phim Little Women nào?
Các bản điện ảnh nổi tiếng gồm bản năm 1933, 1949, 1994 và 2019. Bản năm 2019 do Greta Gerwig đạo diễn, Saoirse Ronan đóng vai Jo.
Orchard House ở đâu?
Orchard House là ngôi nhà của gia đình Alcott ở thị trấn Concord, bang Massachusetts, Mỹ, nơi Louisa May Alcott viết Little Women. Ngôi nhà nay là bảo tàng mở cửa cho khách tham quan.
