Riêng tư khi sống chung nhiều thế hệ: cửa phòng, tiếng động và khách

Riêng tư khi sống chung nhiều thế hệ không phải là xa cách, mà là mỗi người có một chỗ, một khoảng thời gian và một số đồ đạc không bị người khác tự ý chạm vào. Trong nhà ống chật, riêng tư dựa vào ba thứ: cửa phòng được tôn trọng (gõ cửa, không tự vào), âm thanh được giữ trong phòng, và những quy ước rõ ràng về khách, đồ đạc, tin nhắn. Ông bà cũng cần riêng tư như con cháu.

Riêng tư là nhu cầu của mọi tuổi

Khi nói chuyện riêng tư trong nhà, người ta hay nghĩ tới con tuổi teen muốn đóng cửa phòng, hay vợ chồng trẻ cần không gian riêng. Nhưng ông bà cũng có: muốn thay đồ không ai bất ngờ bước vào, muốn gọi điện cho bạn già mà không ai nghe, muốn cất tiền, cất kỷ vật mà không bị con cháu "dọn hộ". Người chăm sóc chính trong nhà, thường là người con ở cùng, cũng cần một vài giờ không phải nghe gọi tên.

Tôn trọng riêng tư của nhau không có nghĩa là bớt thương. Ngược lại, người có chỗ để rút về thì dễ quay ra chỗ chung với tâm trạng tốt hơn.

Mỗi người trong nhà cần riêng tư kiểu gì

Nhìn bảng sẽ thấy: phần lớn chuyện riêng tư không cần thêm phòng, mà cần thêm một vài thói quen của những người còn lại.

Cửa phòng: quy ước nhỏ, tác dụng lớn

Trong nhiều nhà Việt, cửa phòng mở toang là chuyện bình thường, đóng cửa bị xem là "có gì giấu". Ở chung nhiều thế hệ, chuyện cửa cần được nói ra thành lời:

• Gõ cửa và chờ trả lời trước khi vào phòng người khác, áp dụng cho mọi người kể cả bố mẹ vào phòng con, con vào phòng ông bà.
• Cửa đóng nghĩa là đang cần yên, không phải đang giận. Có nhà treo một tấm biển nhỏ hai mặt ở tay nắm cửa để báo.
• Khoá cửa: phòng người lớn có khoá từ bên trong là bình thường. Với phòng ông bà yếu và nhà tắm, dùng loại khoá mở được từ bên ngoài khi khẩn cấp.
• Không dọn phòng người khác khi chưa hỏi, dù là "dọn giúp".

Âm thanh: riêng tư khó nhất trong nhà ống

Nhà ống giếng trời, cầu thang mở, vách mỏng: tiếng nói chuyện, tiếng điện thoại, cả tiếng vợ chồng to nhỏ với nhau đều có thể lọt sang phòng khác. Đây là lý do nhiều cặp vợ chồng trẻ ở chung cảm thấy không thể nói chuyện thật với nhau trong chính phòng mình. Một số cách:

• Cửa phòng kín khít, dán ron cao su quanh khung cửa giảm đáng kể tiếng lọt ra.
• Rèm vải dày, thảm, tủ sách kê sát vách chung hút bớt âm.
• Quạt hoặc máy tạo tiếng ồn trắng trong phòng che bớt tiếng nói.
• Chỗ nói chuyện riêng ngoài nhà: một quán cà phê đầu ngõ, một vòng đi bộ buổi tối. Nhiều cặp vợ chồng ở chung có "cuộc đi bộ" riêng hằng tuần chỉ để nói những chuyện không nói được trong nhà.
• Nếu đang sửa nhà, hỏi kiến trúc sư về vách cách âm giữa hai phòng ngủ và vị trí cửa phòng lệch khỏi lồng cầu thang.

Chỗ một mình: khi nhà không đủ phòng

Không phải ai cũng có phòng riêng. Con cái ngủ chung, ông bà ngủ chung với cháu, người chăm ngủ cùng phòng người bệnh. Khi đó, riêng tư là một "chỗ" chứ không phải một phòng:

• Một cái bàn nhỏ, một ngăn kéo có khoá, một kệ sách chỉ của một người.
• Một góc sân thượng, một chiếc ghế ban công ai cũng biết là chỗ của người nào đó vào giờ nào đó.
• Rèm kéo quanh giường hoặc giường tầng có rèm cho con lớn ngủ chung phòng.
• Một khung giờ trong ngày được để yên: không ai gọi, không ai nhờ việc, trừ khi khẩn cấp.

Người chăm sóc ông bà ốm cũng nên có khung giờ đó, do người khác trong nhà trực thay. Thiếu khoảng nghỉ, người chăm dễ kiệt sức mà không nói ra.

Khách, bạn bè và người yêu

Ở chung, khách của một người là khách của cả nhà, ít nhất là ở phòng khách tầng trệt. Va chạm hay đến từ:

• Bạn của ông bà đến chơi lâu, đúng giờ con cháu nghỉ trưa.
• Bạn của con tuổi teen ở lại muộn, cười nói to.
• Con đã đi làm dẫn người yêu về, ông bà chưa quen.
• Họ hàng ở quê lên ngủ lại vài hôm, không ai được hỏi trước.

Thoả thuận chung giúp nhiều: báo trước khi có khách, nhất là khách ngủ lại; khách của tầng nào thì ưu tiên tiếp ở tầng đó nếu có chỗ; khung giờ khách khứa kết thúc vào buổi tối. Ông bà cũng có quyền có bạn đến chơi trong nhà mà không thấy mình làm phiền con cháu.

Đồ đạc, thư từ, điện thoại

• Thư, bưu phẩm của ai người đó mở, kể cả của ông bà và của con tuổi teen.
• Điện thoại: không đọc tin nhắn của người khác, kể cả khi điện thoại để quên trên bàn. Nếu ông bà nhờ con cháu cài đặt, đọc tin nhắn hộ vì mắt kém, thì chỉ làm đúng việc được nhờ.
• Tiền và giấy tờ: mỗi người lớn, kể cả ông bà, nên có chỗ cất của riêng mình. Chuyện tiền bạc của ông bà là của ông bà, con cháu chỉ góp ý khi được hỏi hoặc khi có dấu hiệu bị lừa.
• Kỷ vật: đồ cũ của ông bà nhìn như đồ bỏ có khi là thứ quý nhất. Hỏi trước khi dọn.

Riêng tư thân thể của người già được chăm sóc

Khi ông bà cần người giúp tắm rửa, thay đồ, đi vệ sinh, riêng tư càng quan trọng. Đóng cửa và kéo rèm khi giúp, che phần cơ thể chưa cần lau, nói trước mình sắp làm gì, để ông bà tự làm phần còn tự làm được. Nếu được, để ông bà chọn ai giúp mình những việc này; có người ngại để con cháu khác giới giúp, đó là mong muốn chính đáng. Camera trong phòng chỉ đặt khi ông bà đồng ý, và không bao giờ đặt trong nhà tắm.

Góc nhìn hôm nay: một bản "những điều nhà mình đồng ý"

Ngồi lại một buổi, mỗi người nói một điều mình muốn người khác tôn trọng: "gõ cửa trước khi vào", "đừng dọn bàn con", "đừng nghe điện thoại hộ mẹ", "báo trước khi có khách ngủ lại". Ghi ra, không cần đủ, không cần đẹp. Điều quan trọng là ai cũng được nói, kể cả trẻ con và ông bà, và ai cũng được nghe.