Tăng ca, về muộn thất thường: giữ bữa cơm chung và báo giờ về

Khi bố hoặc mẹ hay phải tăng ca, về muộn thất thường, cách giữ bữa cơm chung không phải là bắt cả nhà ngồi chờ, mà là có quy ước rõ: báo trước một mốc giờ cố định là có về ăn tối hay không, trẻ vẫn ăn đúng giờ, phần cơm để dành được cất tủ lạnh đúng cách, và chọn vài bữa trong tuần làm bữa "đủ mặt" mà người hay tăng ca cố giữ.

Tăng ca thỉnh thoảng và tăng ca thành nếp

Có hai kiểu về muộn khác nhau, cần cách xử lý khác nhau:

• Thỉnh thoảng: cuối tháng chốt sổ, mùa cao điểm đơn hàng, dự án sắp giao. Cả nhà chỉ cần biết trước và xoay vài ngày.
• Thành nếp: tuần nào cũng vài tối, tháng nào cũng vậy. Lúc này không thể cứ xoay tạm, mà phải sắp lại lịch tuần của cả nhà và nhìn lại xem có nên để kéo dài không.

Về mặt luật, Bộ luật Lao động 2019 quy định làm thêm giờ phải được người lao động đồng ý và bị giới hạn số giờ theo ngày, theo tháng, theo năm; giờ làm thêm được trả lương cao hơn giờ thường. Người nuôi con dưới 12 tháng tuổi không bị bố trí làm thêm giờ nếu không đồng ý. Biết vậy để khi tăng ca dồn dập, mình có cơ sở nói chuyện với chỗ làm.

Quy ước báo giờ về

Điều làm người ở nhà mệt nhất thường không phải chuyện người kia về muộn, mà là không biết họ về lúc nào. Nấu cho mấy người, cho con ăn trước hay chờ, có cần nhờ ông bà đón con không. Một quy ước đơn giản:

1. Có một mốc báo cố định, ví dụ trước 16 giờ. Đến giờ đó, người có khả năng tăng ca nhắn: có về ăn tối không.
2. Nói giờ cụ thể: "khoảng 20 giờ mới về" giúp người ở nhà sắp xếp được, còn "chắc muộn" thì không.
3. Có thay đổi thì báo lại, kể cả khi về sớm hơn dự kiến.
4. Không báo coi như không về ăn: nhà cứ ăn đúng giờ, không ai phải ngồi đợi.

Một tin nhắn đủ ý chỉ cần ba thông tin: có về ăn không, khoảng mấy giờ về, có cần ai đón con thay không. Ví dụ: "Tối nay anh ở lại đến 20 giờ, không về ăn, em nhờ bà đón con giúp nhé." Người nhận không phải hỏi lại câu nào.

Quy ước này áp dụng cho cả bố lẫn mẹ, cả con lớn đi học thêm hay đi làm thêm. Không phải để kiểm soát nhau, mà để bữa tối có người nấu đúng phần.

Chờ cơm hay không chờ

Nhiều nhà giữ nếp "đủ người mới ăn", nhưng khi có người về lúc 20, 21 giờ thì nếp này làm khổ trẻ nhỏ và người già. Trẻ đói lâu dễ quấy, ăn vặt lung tung rồi bỏ bữa, đi ngủ muộn. Người già ăn tối muộn khó ngủ.

Cách nhiều nhà chọn:

• Trẻ và ông bà ăn đúng giờ thường lệ.
• Người về muộn ngồi cùng con lúc con ăn tráng miệng, hoặc ăn trong lúc con kể chuyện ở trường.
• Người lớn còn lại có thể ăn cùng con hoặc chờ ăn với người về muộn, tuỳ sức và tuỳ hôm.

Ăn khác giờ không có nghĩa là mất bữa cơm chung; cái mất là khi cả nhà không còn lúc nào ngồi cùng nhau.

Phần cơm để dành: cất đúng cách

Thói quen để mâm cơm trên bàn, đậy lồng bàn chờ người về lúc 21 giờ rất phổ biến, nhưng không an toàn với thức ăn chín, nhất là mùa nóng. Theo khuyến cáo an toàn thực phẩm phổ biến, thức ăn đã nấu không nên để ở nhiệt độ phòng quá khoảng 2 giờ. Vì vậy:

• Chia phần ra hộp có nắp ngay sau khi nấu, để nguội bớt rồi cho vào tủ lạnh, không để cả nồi canh nguội dần trên bếp.
• Khi người về, hâm nóng kỹ đến khi bốc hơi đều, không chỉ hâm cho ấm.
• Rau xanh luộc, xào để lâu thường mất ngon; có thể để rau sống đã sơ chế, người về muộn tự luộc nhanh.
• Không hâm đi hâm lại nhiều lần cùng một món.

Chọn bữa "đủ mặt" trong tuần

Thay vì cố về ăn tối mỗi ngày rồi thất hứa, nhiều nhà chọn hai, ba bữa cố định trong tuần mà mọi người cùng giữ: tối thứ Tư, tối thứ Sáu, bữa trưa Chủ nhật chẳng hạn. Người hay tăng ca xếp việc tránh các tối đó, hoặc nếu bắt buộc phải ở lại thì báo sớm hơn.

Bữa sáng cũng là một lựa chọn. Người về muộn thường không đi quá sớm, có thể ngồi ăn sáng với con trước giờ học. Mười lăm phút buổi sáng mà không cầm điện thoại có khi đáng hơn bữa tối vội vàng.

Người ở nhà gánh thêm: bù thế nào cho công bằng

Khi một người tăng ca, phần việc buổi tối (nấu, cho con ăn, tắm, kèm bài, dọn dẹp) dồn cho người còn lại. Nếu kéo dài, người ở nhà thấy mình như làm một ca thứ hai không lương. Vài cách bù:

• Người về muộn nhận các việc không cần đúng giờ: chuẩn bị bữa sáng, soạn đồ đi học cho con, rửa bát khi về, đi chợ cuối tuần.
• Cuối tuần người về muộn trong tuần lo con nhiều hơn để người kia có nửa ngày riêng.
• Thỉnh thoảng hai người ngồi lại xem phần việc đang chia có còn hợp không.

Không cần tính điểm từng việc. Chỉ cần cả hai cảm thấy đang cùng gánh.

Con và người hay về muộn

Trẻ để ý rất kỹ lời hứa. "Hôm nay bố về sớm chơi với con" rồi 21 giờ mới về, vài lần như vậy là con thôi tin. Tốt hơn là hứa những gì chắc chắn làm được:

• Một cuộc gọi ngắn lúc nghỉ giữa giờ.
• Mười phút đọc truyện trước giờ ngủ nếu về kịp; không kịp thì để lại một mẩu giấy vẽ cho con lúc sáng.
• Kể cho con nghe công việc mình làm, vì sao hôm nay phải ở lại, để con thấy đó không phải vì bố mẹ không muốn về.

Đừng để con thức muộn chờ người về. Giờ ngủ của trẻ quan trọng hơn mười phút gặp mặt; bù vào buổi sáng tốt hơn.

Khi nào nên nhìn lại chuyện tăng ca

Tăng ca có thể giúp thu nhập, giúp công việc tiến lên, nhưng cũng có giá. Cả nhà nên ngồi lại khi thấy:

• Người tăng ca mệt triền miên, ngủ không đủ, hay ốm vặt.
• Con hỏi "sao bố/mẹ không bao giờ ở nhà".
• Người ở nhà kiệt sức vì gánh một mình các buổi tối.
• Khoản tiền tăng ca không còn tương xứng với thời gian mất đi, khi cả nhà cùng tính.

Lúc đó có thể bàn với chỗ làm về phân bổ việc, xin giảm bớt, hoặc cả nhà cùng tính lại các khoản chi để không phụ thuộc vào tiền tăng ca.